جدای چین و روسیه، قدرتهای دیگر از جمله امریکا و اروپا هم باید بتوانند براساس ملزومات مشترک با ایران احساس همکاری کنند
وزارت خارجه ایالات متحده اعلام کرد: واشنگتن بابت توافقی که منجر به آزادی ۵ زندانی امریکایی در ایران شد، تحریمهای خود علیه جمهوری اسلامی را کاهش نخواهد داد.
دستگاه دیپلماسی امریکا خاطرنشان ساخت: در این روند پولهای آزاد شده ایران به حساب بانکی محدودی منتقل میشود که از آن فقط میتوان برای مصارف بشردوستانه استفاده کرد.
«سرمایه و ثروت» درباره پرونده هستهای و مناسبات ایران با غرب با دکتر محمود محمدی دیپلمات و سیاستمدار پیشین به گفتوگو نشسته است. او در رزومه خود سوابقی چون عضویت در کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، سخنگویی وزارت خارجه، سفیر و نماینده ایران در حوزه مدیترانه و کشورهای مختلف را دارد.
* پس از تبادل زندانیان آیا میتوان انتظار توافق دیگری بین ایران و امریکا را داشت؟
– همان طور که میدانید مذاکرات پشت پرده تهران و واشنگتن به صورت پنهان و محرمانه پیگیری میشود لذا گذشت زمان نشان خواهد داد طرحی که به وسیله میانجی ها ارایه شده است توسط مقامات ایران وامریکا چگونه دنبال میگردد.
* جدای از تبادل زندانیان در هفتههای اخیر شاهد مناقشه تهران و واشنگتن در آبهای خلیج فارس بودهایم که به نوعی از آن به عنوان جنگ سرد نفتکشها یاد میشود، پیامد این تنش چه میتواند باشد؟
– قطعاً غرب و امریکا از نفوذ و حضور ایران در فضای ژئوپلیتیک خلیج فارس، خاورمیانه، مدیترانه و حتی بابالمندب خشنود نیستند و سعی دارند به طُرق ممکن تنشهایی را ایجاد کنند. در این روند هدف امریکاییها این است که با کنترل استراتژیک و فشارهای مقطعی در کنار مسایل اقتصادی، امنیتی و سیاسی، جمهوری اسلامی را در مسیر پیشنهاد و خواست خود سوق دهد. البته این ماجرا، مخاطرهآمیز خواهد بود و تهران باید شرایط موجود را به یک وضعیت جدید تغییر دهد تا براساس آن بتوان نوعی تفاهم برای دیپلماسی به وجود آورد.
* دکتر صالحی در دورههای احمدینژاد و روحانی، وزیر خارجه و رییس سازمان انرژی اتمی بوده است. او تأکید دارد که روسیه و چین از ایران خواستهاند با آمریکا تعامل داشته باشد تا مناسبات مسکو و پکن نیز با تهران شتاب بیشتری بگیرد. حال این سوال مطرح است که باید با آمریکا گفتوگوی رودررو داشت؟
– دکتر صالحی شخصیتی است که سنجیده و مطالعه شده سخن میگوید و به مجموعه دیدگاههای تهران و واشنگتن اِشراف دارد. لذا تحلیل ایشان متناسب با شرایط کنونی سیاست خارجی است. بر این اساس در همکاری با روسیه نباید این گونه تلقی شود که تهران با مسکو در جنگ علیه اوکراین وارد عمل شده است، چرا که ایران کشور مستقلی است یا در مورد چین نباید این تحلیل عنوان گردد که گرایش بیش از حد ما به پکن باعث رویگردانیمان از اروپا و امریکا میشود. لذا قدرتهای دیگر هم باید براساس نیازها و ملزومات مشترک با ایران احساس همکاری کنند. ما هم اگر در خلیج فارس، خاورمیانه و مدیترانه که حوزه حضور و نفوذمان به شمار میرود نیاز به امنیتسازی باشد با آنها مشارکت کنیم تا جایگاه و نقشآفرینی جمهوری اسلامی را مستقل از چین و روسیه به اجرا بگذاریم و به خاطر داشته باشیم که این دیگران هستند که نیاز به همکاری بیشتر با ما در منطقه دارند.
* پس میتوان با امریکا مذاکره کرد؟
– نمیشود با کشوری اختلاف داشت و با او به صورت صریح و رودررو براساس مؤلفههای قدرت وارد بحث و گفتوگو نشد، کما این که در حال حاضر هم در مسأله هستهای این روند جاری است. لذا باید مدلی را در شرایط نوین تغییر و تحولات بینالمللی طراحی کرد که براساس آن بتوان بر پایه ملزومات منطقه با هر کشوری که در آن منافع دارد از جمله امریکا در موضوعاتی چون مسایل امنیتی، مبارزه با تروریسم، قاچاق و… همکاری کرد.
* همزمان با دور جدید مناسبات تهران با کشورهای عرب منطقه، شاهد طرح ادعاهای ارضی از سوی امارات، کویت و عربستان هستیم، دلیل این مسأله چیست؟
– من صحبت از طراحی یک مدل جدید کردم که در این جا هم مصداق دارد. لذا باید گفت؛ ما در مواردی ملاحظاتی داشتهایم که خروجی مناسب نداشته است. برای نمونه در بندهای ۶ و ۷ قطعنامه ۵۹۸ که عراق را ملزم به پرداخت غرامت جنگ به ایران کرده است، اگر مانند کویت پافشاری کرده بودیم نتیجه مطلوبی حاصل میشد. این موضوع حتی موجب شده که به برخی از پروندههای بازمانده با عراق مانند اروندرود کمتوجهی شود. مساله دیگر این که وقتی شورای همکاری خلیج فارس و اتحادیه عرب رفتار غیردوستانه با جمهوری اسلامی دارند چرا ما باید با برخی اعضا مانند بغداد و دمشق مناسبات گرم داشته باشیم این به نفعمان نیست. یا در مورد دیگر، ایران سالها در حوزه پارس جنوبی که در آن با قطر اشتراک دارد از حق خود محروم بوده است. با این حال دوحه در بازیهای جام جهانی فوتبال، شرایط خوبی را برای ما در کیش و قشم فراهم نکرد. البته میتوان گذشت و مماشات تهران را به حساب برتری و بزرگواری گذاشت اما وقتی درک درستی از واقعیتها وجود ندارد باید تغییر رفتار داد.
* نظرسنجیها در امریکا حکایت از آن دارد که ترامپ در صورت حضور در انتخابات آینده، بایدن را شکست میدهد، آیا باید از بازگشت رییس جمهور سابق ایالات متحده به قدرت، نگران بود؟
– ترامپ برخلاف توافق صورت گرفته از برجام، خارج شد و امریکا را در وضعیتی قرار داد که بایدن هم امروز نمیتواند با ایران وارد مذاکره شود. البته جمهوریخواهان و دمکراتها هر دو منافع ایالات متحده را اصل قرار میدهند با این حال بیانشان متفاوت و موضع جمهوریخواهان نسبت به ایران سرسختانهتر است.
عبدالله خلیلی
