* غرب نمیخواهد داراییهای بلوکه شده ایران پس از آزادسازی در اختیار تهران قرار بگیرد برای همین در پی راهاندازی یک خط اعتباری است.
* آن چیزی که میتواند مذاکرات تهران – واشنگتن را پیش ببرد، اعتماد طرفین به یکدیگر است که فعلا وجود ندارد.
برآیند اخبار و گزارشهای رسانههای جهان در هفتههای اخیر حکایت از آن دارد که امریکا و اروپا تصمیم به مهار ایران از طریق دیپلماتیک گرفتهاند، در این روند غنیسازی ۹۰ درصدی، رفتارهای منطقهای جمهوری اسلامی و نقش تهران در جنگ اوکراین موضوعات غیربرجامی مدنظر واشنگتن در کانال مذاکرات غیررسمی با ایران است.
برجام سال ۲۰۱۵ به واسطه پیشرفتهای هستهای ایران دیگر آن کارکرد مطلوب غرب را ندارد چه بسا که برخی از بندهای غروبش به زودی منقضی خواهد شد به گونهای که در اکتبر سال جاری میلادی، محدودیتهای برنامه موشکی ایران طبق برجام از میان میرود.
بر این اساس باید گفت تلاشهای دیپلماتیک امریکا و اروپا معطوف به رسیدن به توافقی جدید با ایران است؛ توافقی که بتواند در جهت محدود کردن منافع تهران از عادیسازی روابط با کشورهای خلیج فارس نظیر عربستان موثر باشد.
«سرمایه و ثروت» در گفتوگو با دکتر یوسف مولایی، استاد حقوق بینالملل به بررسی مذاکرات غیرمستقیم میان ایران و امریکا و تبادل پیام میان طرفین پرداخته است، او تاکید دارد: در شرایط موجود برجام سال ۲۰۱۵ دچار مرگ مغزی شده و عملاً فاقد حیات است.
* به نظر میرسد امریکا و اروپا فارغ از هرگونه توافقی به دنبال «تفاهم» با ایران هستند تا روند پیشرفت برنامه هستهای جمهوری اسلامی را کاهش دهند.
– مذاکرات پشت پرده تهران و واشنگتن ظاهراً قرار است محرمانه باشد لذا جزییات بسیار کمی از آن درز پیدا میکند. در این دور از گفتوگوهای غیرمستقیم پرونده هستهای، فعالیتهای سپاه و اقدامات جمهوری اسلامی در منطقه و اوکراین در دستور کار قرار گرفته است. با این حال آن چیزی که میتواند مذاکرات را پیش ببرد، اعتماد طرفین به یکدیگر است که فعلاً وجود ندارد.
* برای همین کماکان سیاست چماق و هویج در قبال ایران دنبال میشود به گونهای که نشریه «جوئیش اینسایدر» مدعی شده که برخی از نمایندگان مجلس امریکا با ارسال نامه به سران انگلیس، فرانسه و آلمان خواستار فعال شدن فوری مکانیسم ماشه در مورد جمهوری اسلامی شدهاند!
– همه تلاشها در شرایط موجود حفظ کانال دیپلماسی است با این حال اگر طبق مواد ۳۶ و ۳۷ سند برجام فعالسازی مکانیسم ماشه پیش بیاید در آن صورت تمامی تحریمهای جامعه جهانی و شورای امنیت علیه ایران اجرایی میگردد و راه را برای ادامه مذاکرات بسیار دشوار میسازد.
* دولت بایدن تمایلی به امضای توافق برجام ندارد. در واقع امریکا و اروپا به این نتیجه رسیدهاند که سند ۲۰۱۵ نه تنها مانع روابط نزدیک و همکاریهای دفاعی ایران و روسیه نمیشود بلکه موجب خواهد شد دست جمهوری اسلامی برای پیگیری سیاستهای فعلیاش بازتر شود!
– برجامی که در سال ۲۰۱۵ حاصل شد به واسطه خروج ترامپ و عبور ایران از محدودیتها در حوزه غنیسازی و سانتریفیوژها، دچار مرگ مغزی شده و عملاً فاقد حیات است. بنابراین اگر قرار باشد پرونده هستهای از طریق مذاکره به نتیجه برسد در قالب یک تفاهم یا ماده حقوقی و فنی جدید خواهد بود. در این روند نیز باید منتظر انعطاف طرف ایرانی بود تا فعالیتهای اتمی آن شفاف دیده شود و قابل رصد باشد.
* بخشی از منابع بلوکه شده ایران در عراق که حدود ۲ میلیارد و ۷۰۰ میلیون دلار برآورد شد، آزاد گردید اما پولی به تهران نرسید. ظاهرا اعتبار تخصیص یافته صرف بدهی جمهوری اسلامی به ترکمنستان، ارز حجاج ایرانی و خرید کالاهای اساسی شده است!
– بحثی که میان ایران و غرب پیرامون تحریمها وجود دارد آن است که هرگونه آزادسازی داراییهای بلوکه شده به صورت نقد در اختیار تهران قرار نمیگیرد. بر این اساس یک خط اعتباری در نظر گرفته میشود که از آن طریق منابع حاصل شده صرف موارد انساندوستانه از قبیل خرید غذا و دارو خواهد شد نظیر آنچه در عراق اتفاق افتاد.
* همکاریهای ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی را در آینده چگونه ارزیابی میکنید؟
– آنچه که اکنون بین ایران و آژانس دنبال میشود تلاش برای مدیریت تنشها است. چرا که رابطه ایران با این نهاد بینالمللی بخشی از مناسبات جمهوری اسلامی با نظم جهانی میباشد از طرفی سیاست «گروسی» در قبال تهران معطوف به هدایت ایران به همکاری هرچه بیشتر است تا اقدامات جمهوری اسلامی در حوزه فعالیتهای هستهای بیشتر قابل رصد باشد. برای همین است که آژانس هیچ گاه از فعالیت اتمی ایران ابراز رضایت نمیکند چون اعتقادی به صلحآمیز بودن آن ندارد.
* ظهور دوباره ظریف را در عرصه سیاسی کشور چگونه میتوان تحلیل و تفسیر کرد ظاهراً وزیرخارجه سابق ایران علاوه بر افشاگری قصد دفاع از برجام را دارد؟
– ایران در شرایط موجود در فضای خاص سیاسی، مدنی و اجتماعی قرار دارد لذا سیاسیون در پی ایجاد حاشیه امن برای خود هستند. ظریف با طرح ناگفتهها در مورد برجام این نکته را بیان میکند که زحمات زیادی برای سند مذکور کشیده اما نه تنها مورد قدردانی قرار نگرفته بلکه با اتهامات جناح رقیب مواجه گشته است.
* کامیاب بهرودی
