- عبدالله خلیلی
* یک دهه است که همه دست نگه داشتهاند تا شرایط اقتصادی قابل پیشبینی شود باید تکلیف موضوعاتی چون برجام و تحریمها هرچه زودتر تعیین گردد.
* در دوره نااطمینانیها اثرات افزایش نرخ دلار در اکثر بازارها تخلیه میشود و مسکن در شاخص قیمت مصرفکننده بیشتر تاثیر را میپذیرد.
انسان به طور طبیعی تمایل دارد که در زمان سرمایهگذاری روی پول خود، کنترل کامل داشته باشد. در این روند نااطمینانیها، آفت بزرگی است که به سردرگمی و ابهام در فعالیتهای اقتصادی و تولیدی منجر میشود و به دلیل اثری که روی امنیت سرمایهگذاری دارد، موب افزایش ریسک شده و رفتارهای التهابزا را شکل میدهد.
از طرفی آشفتگی، ذات اغلب بازارهاست لذا هیچ کس واقعاً نمیداند که بعداً چه اتفاقی خواهد افتاد. بر این اساس معاملهگرِ برنده معاملهگری است که بداند چگونه با نااطمینانیهای سیاسی و اقتصادی کنار بیاید.
«سرمایه و ثروت» درباره نااطمینانیهای اخیر در اقتصاد کشور که به واسطه اعتراضات به وجود آمده با دکتر وحید شقاقی شهری، اقتصاددان به گفتوگو نشسته است:
* نااطمینانیها در واقع ناتوانی در پیشبینی رویدادهای آتی است که در آن مردم نمیتوانند برآورد کنند یک بحران چقدر طول میکشد؟
– ما در ۱۱ سال گذشته و در سالهای ۹۰، ۹۱، ۹۷ و ۹۸ این تجربه را داشتیم که مهمترین آن خروج ترامپ از برجام بود و موجب شد تا حالت انتظار در اقتصاد ما حکمفرما شود. دلار در سال ۱۴۰۰ در کانال ۳۰ تا ۳۲ هزار تومان قرار داشت و با نااطمینانیهای اخیر در نیمه آبان به ۳۷ هزار تومان هم رسید که ما شاهد یک افزایش ۵ هزار تومانی بودیم.
* در نااطمینانیها، مردم ما چه میکنند؟
– ابتدا وارد بازار ارز و طلا میشوند و با یک وقفه سایر بازار داراییها، واکنش نشان میدهند که از خودروهای خارجی و داخلی شروع شده به مسکن میرسد و در نهایت، بازار سرمایه را درگیر میکند. بعد از بازار داراییها، بازار کالا و خدمات متلاطم میشود و اثرات افزایش قیمت دلار در اکثر بازارها تخلیه میگردد لذا مردم در این برهه تلاش میکنند، قدرت خریدشان را حفظ نمایند تا در مقابل بالا رفتن ارزش اسکناس امریکایی، مصون بمانند.
* کدام بازار در این روند بیشترین تاثیر را میپذیرد؟
– مسکن، چرا که وقتی قیمت ملک و املاک بالا میرود، روی رهن و اجاره یعنی یکی از اساسیترین نیاز مردم اثر میگذارد.
* میزان اثرگذاری نااطمینانیها بر بازارها قابل اندازهگیری است؟
– میتوان گفت شاخص قیمت مصرفکننده در بازار داراییهای تا حدود ۳۰ الی ۵۰ درصد تحت تاثیر قرار میگیرد و ۵۰ درصد بقیه هم به کالا و خدمات سرایت میکند که حاصل این دو افزایش تورم در اقتصاد ما میشود. البته باید این را هم در نظر داشت بیشترین اثرگذاری در تورم از کانال نرخ ارز است.
* عدهای بر این باورند که اقتصاد ما در حال شباهت یافتن به آفریقای جنوبی (۱) است، نظر شما چیست؟
– با شرایط متفاوتی که کشورها دارند، این مقایسه نمیتواند درست باشد چرا که شرایط جغرافیایی و ساختارهای هر کشوری اثرگذاری خود را در اقتصاد دارد. با این حال نااطمینانیها در یک دهه گذشته موجب کاهش سرمایهگذاری در ایران شده و میانگین رشد آن را به منهای ۵ درصد رسانده است. به عبارت دیگر ما وارد دوران فرسودگی اقتصادی شدهایم و رشد هزینههای جبران استهلاک از رشد سرمایهگذاری پیشی گرفته است که البته دوره خطرناکی میباشد و به تشدید ناترازیها میانجامد.
* کدام ناترازیها؟
– آب، برق، گاز، ساخت و ساز، تجهیزات و… برای همین است که مسوولان ما مدام بر مشکلات زیست محیطی و انرژی اشاره دارند ما سالهاست که در این حوزهها سرمایهگذاری موثر نداشتهایم.
* سرمایهگذاری موردنیاز کشور چقدر است؟
– آمارهای اولیه نشان میدهد نیاز اقتصاد ما تا سال ۱۴۰۵ رقمی بالغ بر ۴۰۰ میلیارد دلار است تا براساس آن بتواند زیرساختها را در حوزههایی چون انرژی، آب و… سامان داد و جلوی فرسودگی در اقتصاد ایران را گرفت: نکته مهمی که باید به آن اشاره کرد این است که بدترین شرایط، شرایط انتظار است، لذا باید تکلیف موضوعاتی چون برجام و تحریمها تعیین گردد. یک دهه است که همه دست نگه داشتهاند تا شرایط کشور قابل پیشبینی شود.
* موضوع تازهای که در دیپلماسی کشور مطرح است، مساله پهپادهای ایران میباشد که روسیه از آنها در جنگ اوکراین استفاده کرده و غرب سعی دارد با توسل به آن و در ذیل قطعنامه ۲۲۳۱ سازمان ملل، تحریمهای گذشته را باز گرداند؟
– ترامپ در سال ۹۷ بدترین تحریمها را علیه ایران اِعمال کرد تا براساس آن بتواند صادرات نفت ایران را به صفر برساند، لذا تحریم شدیدتر از آن سراغمان نخواهد آمد. همان طور که گفتم بدتر از تحریم، شرایط انتظار است که به اقتصاد ضربه میزند و هر قدر طولانیتر شود، ناترازیها را افزایش میدهد.
پی نویس:
(۱) آفریقای جنوبی یکی از توسعهیافتهترین کشورها در قاره آفریقاست که به دلیل سرمایهگذاری، روابط تجاری و مشارکت سیاسی در منطقه به ویژه از طریق نقش فعال در اتحادیه بین دولتی در این قاره کشوری تأثیرگذار است با این حال به واسطه اعتراضهای سیاسی دنبالهدار به شدت درگیر بحران اقتصادی میباشد.
