رصدخانه مهاجرت ایران اعلام کرد: در سالهای گذشته بورسیه و انگیزه تحصیلی مهمترین عامل مهاجرت دانشجویان (۱) بود، اما در شرایط موجود ناامیدی اجتماعی به اصلیترین علت در این زمینه تبدیل شده است. در این روند هم خانوادهها برای فرستادن فرزندان خود به خارج و ملحق شدن به آنها تلاش میکنند.
این در حالی است که تهران و پیونگ یانگ تأکید کردهاند: تبادل استاد و دانشجو میان دو کشور میتواند در تحکیم روابط ایران و کره شمالی مورد توجه قرار گیرد و زمینهساز ارتقای علمی شود. در حال حاضر سه دانشگاه در این کشور امکان پذیرش دانشجویان خارجی را فراهم کردهاند. همه این اقدامات در حالی صورت میگیرد که هیچ کدام از دانشگاههای کره شمالی در رتبهبندی جهانی به عنوان مرکز علمی معتبر شناخته نمیشوند!
«سرمایه و ثروت» درباره مهاجرت دانشجویان ایرانی با دکتر غلامرضا جمشیدیها، استاد دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران، گفتوگویی انجام داده است که در ادامه میآید:
* دانشگاههای معتبر دنیا با جذب دانشجویان نخبه کشورهای دیگر به عنوان بورسیه در امر آموزش سرمایهگذاری میکنند اما ما با این پیشفرض که دانشجویان مهاجر دیگر به کشور بازنمیگردند، در دوره تحصیل آنها را به لحاظ مالی حمایت نمیکنیم!
– من خودم چون در دوره دکترا، بورسیه بودم و در خارج تحصیل کردم، معتقدم این مهم باید انجام گیرد. در این روند هم لازم است، سازمانهایی ماموریت داشته باشند تا بورسیهها را براساس نیازهای کشور ساماندهی کنند، این که تصور کنیم خارج رفتن و ادامه تحصیل در دیگر کشورها درست نیست، اشتباه است و بایستی روی دانشجویان ایرانی مقیم خارج سرمایهگذاری کرد.
* لازم است سازمانهایی مأموریت داشته باشند تا دانشجویان بورسیه را براساس نیازهای کشور ساماندهی کنند، این هم نوعی سرمایهگذاری است.
* اساتید ما در دانشگاههای کشور مانند مدارس، فقط درس میدهند. تعداد واحدها هم زیاد و غیرضروری است برای همین در زمینه افراد متفکر خلاء داریم.
* از زمان تحصیل خود در خارج بگویید و این که چرا بین ما و کشورهای دیگر در موضوع آموزش عالی تفاوت وجود دارد؟
– من دوره دکترای خود را در شهر منچستر انگلستان گذراندم. در آن برهه در کلاس ما فقط یک دانشجوی انگلیسی وجود داشت و بقیه خارجی بودند. من بعد از بررسی در این زمینه متوجه شدم برای آنها کار،اولویت است برای همین تمایل کمتری برای حضور در دوره دکترا دارند. اما در کشور ما خانوادهها، بر موضوع تحصیلات تکمیلی تأکید دارند و فرزندانشان را در این روند تشویق و حمایت میکنند لذا نیروهای تحصیلکرده در ایران فراوان است در مقابل نظام اداری و بازار کار ما متناسب با این حجم از فارغالتحصیل دانشگاهی نیست. بر این اساس، بایستی پیرامون مناصب شغلی در کشور تعریف جدید ارایه گردد. نکته دیگر این که بین نیازهای جامعه و فارغالتحصیلان دانشگاهی ارتباط منطقی وجود ندارد و هر دستگاهی کار خودش را میکند در نتیجه با خیل فراوانی از دانشآموختهها مواجه هستیم که امکان استخدامشان وجود ندارد.
* زمای آقای جاسبی رییس دانشگاه آزاد در پاسخ به این سوال که چرا این قدر دانشجو جذب میکنید، میگفت: ما الان دیپلم بیکار داریم چه اشکالی دارد که بیکاران ما دارای مدرک لیسانس باشند، ظاهراً معضل امروز جامعه ما، حاصل تفکراتی از این دست است؟
– بله، این طرز فکر اشتباه است. کاش این آقایان میدانستند که وظیفه آموزش عالی، تربیت لیسانس بیکار نیست. بر این اساس، ما امروز در زمینه افراد متفکر خلاء داریم. من از شما میپرسم چند مورخ صاحبنام میشناسید، چند جامعهشناس و اقتصاددان نظریهپرداز سراغ دارید؟ اساتید ما در دانشگاهها مانند مدارس میروند و فقط تدریس میکنند، تعداد واحدهای درسی هم زیاد است و در مواردی غیرضروری به نظر میرسند.
* در سیستم حکمرانی هم مسوولینی دیده میشوند که هیچ گونه ارتباطی با حوزه مسوولیت خود ندارند و تنها عنوان دکتر و مهندس را یدک میکشند؟
– بله باید بین مسوولیت و تحصیلات افراد ارتباط منطقی وجود داشته باشد و کسی که به پستی گمارده میشود به لحاظ علمی و آکادمیک دارای سابقه ذهنی و نظری در آن حوزه باشد در غیر این صورت طرف برای این که وزارتخانهای را اداره کند دو سال فرصت آشنایی میخواهد و در این روند زمان میگذرد.
* چرا شما این موضوعات را برای نظام حکمرانی تبیین و تشریح نمیکنید؟
– برای این که کسی از ما در این زمینه مشورت نمیخواهد.
* وزارت علوم در نظر دارد با کشور کره شمالی استاد و دانشجو مبادله کند. با این حال دانشگاههایی که در این کشور دانشجوی خارجی میپذیرند دارای اعتبار جهانی نیستند!
– ما اگر قرار است به کشوری دانشجو اعزام کنیم حتماً دانشگاههای آن باید دارای رنکینگ علمی باشند، در غیر این صورت سرمایههای مان را هدر میدهیم. چرا که آشنایی ما با این کشور به خاطر موشکهایش است و نمیدانیم صلاحیتهای دیگرش چیست.
* کامیاب بهرودی
* پینویس:
(۱) بررسیها نشان میدهد برای هرفردی که تا سن ۲۳ سالگی از کشور مهاجرت میکند حدود ۴۵ هزار دلار در حوزههای بهداشت و آموزش، هزینه میشود. بر این اساس، باید گفت با روند مهاجرت دانشجویان در مجموع حدود دو میلیارددلار به تعداد ویزاهای تحصیلی و کاری به دولت هزینه تحمیل شده است.
