* حضور انحصارهای قدرتمند حکومتی در اقتصاد موجب شده که فضای رقابتی برای بخش خصوصی وجود داشته باشد، این بنگاهها باید ملی شوند.
* تولیدی که دو روز در هفته برق ندارد و با تعطیلات غیرقابل پیشبینی مواجه است نمیتواند روند سودآور داشته باشد.
فرسودگی زیرساختها؛ این موضوع یکی از نگرانکنندهترین مشکلات این روزهای ایران است. براساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، نسبت استهلاک به موجودی سرمایه در ۱۳ ساله بین سالهای ۱۳۸۷ تا ۱۴۰۰ روندی افزایش یافته و از ۴ به ۵ درصد رسیده است. این یعنی نه تنها سرمایهگذاری برای زیرساختهای جدید انجام نشده بلکه قبلیها هم مستهلک و فرسوده شدهاند، چیزی که به وضوح در کیفیت جادهها، فرودگاهها، خطوط برق، گاز، نیروگاهها، بنادر و سایر بخشها قابل مشاهده میباشد، در مقابل طی همین مدت همسایگان ایران با سرعتی قابل توجه در زیرساختهایشان سرمایهگذاری کردهاند. برای مثال ترکیه نه تنها بر روی صنایع دفاعی حساب ویژه باز کرده بلکه شبکه فیبر نوری ۳۸۰ هزار کیلومتری خود را به روزرسانی و تعداد فرودگاههایش را از ۲۶ به ۵۸ رسانده و تقریباً به یکی از مقاصد اصلی گردشگری جهان تبدیل شده است اما همزمان در ایران بسیاری از فرودگاهها تعطیل شده و وضعیت اینترنت با افت کیفیت روبرو میباشد. عربستان سعودی هم به یکی از ۲۰ کشور نخست گردشگر پذیر جهان تبدیل شده و این جزو سرمایهگذاریهای نجومی به شمار میرود که بر روی انرژی خورشیدی، شهر رویایی نئوم، سینما، ورزش و محیط زیست انجام گرفته است، حتی بحرین هم برنامهریزی کرده تا با الگوی مشابه، زیرساختهایش را ارتقا دهد و تا سال ۲۰۲۶ یعنی ۳ سال دیگر ۱۴ میلیون توریست جذب کند. حال چرا گردشگری برای کشورهای منطقه این قدر مهم است؟ چون امکان ایجاد اشتغال و ارزآوری بالا دارد، به جز اینها بهسازی و توسعه بنادر هم در دستور کار همسایگان ایران میباشد. برای نمونه عراق به سرعت در حال پیشبرد برنامه توسعه بندر فاو است بندری که براساس آن این کشور از طریق راهآهن و جاده به ترکیه متصل میشود و خلیج فارس را به اروپا وصل میکند. این پروژه باید خطری جدی برای ایران باشد چرا که عملا جمهوری اسلامی را از مسیر ترانزیت اروپا حذف میکند، در این میان جمهوری آذربایجان هم بر روی بندر باکو برنامهریزی کرده و توسعه بهرهبرداری از منابع انرژی دریای خزر را در دستور کار قرار داده است و اما پاکستان با سرمایهگذاری بر روی کراچی قصد دارد به مسیر ترانزیت چین تبدیل شود. نکتهای که در پروژههای مذکور باید مورد توجه قرار گیرد این است که تمامی آنها با اعتبارات خارجی سامان میگیرند.
برآوردها در این زمینه حکایت از آن دارد که اگر ایران بخواهد برای نمونه با ترکیه و عربستان در ۵ سال آینده رقابت کند حداقل یک هزار میلیارد دلار نیاز دارد ضمن این که بایستی دست کم ۴۰۰ میلیارد دلار هم برای کاهش ناترازی استهلاک کنار بگذارد. پولی که تأمین آن در توان جمهوری اسلامی نیست. به عبارت دیگر بدون سرمایهگذاری خارجی و مشارکت شرکتهای بینالمللی ایران از همسایگان خود عقب میماند و چندین نسل را با خود پایین میکشد!
* فرار سرمایه
یک اقتصاددان با بیان این که مهمترین مشکل در ایران، انتقال سرمایههای داخلی به خارجی است، گفت: حضور انحصارهای قدرتمند حکومتی در اقتصاد موجب شده که فضای رقابتی برای بخش خصوصی وجود نداشته باشد.
دکتر حسین راغفر که با خبرنگار «سرمایه و ثروت» سخن میگفت، افزود: سرمایهگذاری خالص در کشور حدود یک دهه است که منفی شده و نمیتواند استهلاک سرمایههای موجود را تأمین نماید، بر این اساس وقتی سرمایهگذار خارجی میبیند که سرمایهگذار داخلی احساس امنیت نمیکند به ایران نمیآید.
وی با بیان این که انحصارهای حکومتی باید از اقتصاد بیرون بیرون بروند و بنگاههایشان ملی شود، خاطرنشان کرد: بهانه حضور اینها، تأمین هزینههای خارج از کشور حاکمیت میباشد ضمن این که فساد بزرگی در این رابطه نیز شکل گرفته است. در این روند وقتی سرمایهها صرف احداث پروژهها در کشورهایی نظیر عراق، سوریه و… میشود فرصت سرمایهگذاری در داخل از بین میرود.
خبرنگار ما پرسید: یکی از مسوولین دولت سیزدهم گفته است که برخی کشورها نظیر امارات حاضرند تا ۱۰۰ میلیارد دلار در ایران سرمایهگذاری کنند، آیا این ادعا درست است؟ استاد دانشگاه الزهرا پاسخ داد: فردی که شما از آن یاد کردید زمانی که وزیر کار بود هم موضوعات عجیب و غریب مطرح میکرد. من بعید میدانم که آمریکا به امارات اجازه دهد تا چنین سرمایهای را به ایران منتقل کند. از طرفی اگر راست میگوید امکان تحقق چنین امری را فراهم سازد.
دکتر راغفر شرایط تولید در کشور را مورد اشاره قرار داد و تصریح کرد: تولیدکنندهای که در هفته دو روز برق ندارد و با تعطیلات غیرقابل پیشبینی به دلایل مختلف مواجه میشود نمیتواند روند رقابتی و سودآور داشته باشد لذا هزینه خطاهای اساسی در تصمیمگیریهای حاکمیت را مردم و آیندگان میپردازند.
* عبدالله خلیلی
