زلزلهای که اخیرا «میانمار» را لرزاند نه صرفاً یک رویداد طبیعی لحظهای بلکه نتیجه تنشی برآورد گردید که طی دو قرن در دل زمین انباشته شده بود.
این زمین لرزه که 7/7 ریشتر قدرت داشت علاوه بر مرگ هزاران نفر و ویرانی گسترده، بانکوک پایتخت تایلند در فاصلهای بیش از هزار کیلومتر را نیز تحت تاثیر قرار داد.
تهران، هر آن در معرض زلزله است
حال نگاهها به تهران دوخته شده که آخرین زلزله بزرگ آن 190 سال قبل با بزرگی بیش از 7 ریشتر رخ داد و مناطق شمیرانات و دماوند را به طور کامل از بین برد.
بر این اساس انباشت نیروی لرزهخیز در پایتخت ایران موجب شده که زلزلهشناسان تاکید کنند، زمین لرزه، هر آن تهران را تهدید میکند. چرا که در ۱۲ سال گذشته، زلزلههای خفیف بین ۲.۵ تا ۴.۵ ریشتر در تهران رخ داده و نشاندهنده فعال بودن گسلها است.
به گفته رئیس کمیته عمران شورای اسلامی شهر تهران، در حالی احتمال بالایی برای وقوع زلزله وجود دارد که پایتخت دارای ۴۴۲۰ هکتار بافت فرسوده است که حدود دو و نیم میلیون نفر در این مناطق زندگی میکنند. این بافت فرسوده میتواند در زمان زلزله خسارات جانی و مالی زیادی به همراه داشته باشد.
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین در گفتوگو با دکتر محمد آریامنش، دانشیار زلزلهشناسی به بررسی زمین لرزه احتمالی در تهران پرداخته است، زلزلهای که در صورت وقوع، فاجعهای دردناک را رقم خواهد زد.
* دلیل شبیهسازی زلزله میانمار با زمین لرزه احتمالی تهران چیست؟
– زمین لرزهها، رویدادهای یک شبه نیستند که در لحظه اتفاق میافتد، آنها حاصل انباشت انرژی در سالیان سال میباشند که بستگی به مقاومت سنگها و رسوباتی که گسل از آنها عبور میکند، دارند. حال در منطقهای دوره بازگشت زمین لرزه ممکن است 100 سال و در جایی دیگر200 سال باشد. به طور مثال در زلزله بم، انباشت انرژی یک دوره 1000 ساله داشت. بر این اساس، آمارهای موجود حکایت از آن دارند که دوره بازگشت زلزله در تهران بین 170 تا 200 سال بوده است که زمانی مشابه زمین لرزه میانمار دارد.
* زمین لرزهها مربوط به گسلهای خاص هستند؟
– بله هر یک از گسلها دوره بازگشت مشخصی دارند و باید تفکیک گردند یعنی اگر زلزله تهران قرار باشد با گسل جنوب پایتخت روی دهد با دوره بازگشت آن اتفاق میافتد، گسلهای دیگر هم مانند مشاء، قنات کوثر و… نیز ویژگیهای خود را دارند. البته در شرایط موجود تمام گسلهای تهران دوره بازگشتشان Over time شده و هر آن باید منتظر شکسته شدن آنها بود. از طرفی آمارهای زلزله در پایتخت مربوط به دستگاههای لرزهنگاری که بیش از 100 سال نیست به کار گرفته شدهاند میباشد و احتمال خطا در آنها به دلیل محدودیت اجتنابناپذیر است.
تهران، هر آن در معرض زلزله است
* تهران را باید در چه وضعیتی ارزیابی کرد؟
– این که هر زمان هر یک از گسلها، تابآوری خود را از دست دهد، زلزله مهیبی اتفاق می افتد.
* این موضوع رصد میشود؟
– بله، پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی، موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران، مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی و… با ایستگاههای لرزهنگاری و شتابنگاشتها، گسلهای پایتخت را در پایش و ارزیابی دارند اما این که دقیقاً بگویند زمین لرزه چه زمانی روی میدهد فعلاً چنین چیزی ممکن نیست.
* دکتر آریامنش: زمین لرزه پایتخت یک فاجعه بزرگ تاریخی خواهد بود که بیش از 100 هزار کشته بر جای میگذارد.
* وقوع زلزله حتمی است اما فعلاً نمیتوان زمان دقیق آن را پیشبینی کرد. باید دید کدام گسل تابآوری خود را از دست میدهد.
* تلفات احتمالی زلزله تهران برآورد شده است؟
– واقعیت این است که پایتخت ایران به دلیل ساخت و سازهای گستردهای که در آن صورت میگیرد منطقه پرخطری است. بر این اساس مطالعات و گمانهها میگویند تعداد کشتهها بیش از 100 هزار نفر خواهد بود. ضمن این که در زمین لرزه تهران با حوادث ثانویه نیز مواجه میشویم که در زلزلههایی مانند میانمار وجود نداشت. برای مثال لولهکشی گاز در منازل میتواند زمینهساز آتشسوزیهای گسترده باشد. در این میان فرونشست زمین هم به عنوان یک ریسک مطرح است که همه عوامل میتوانند زمین لرزه تهران را به عنوان یک فاجعه بزرگ تاریخی رقم بزنند.
تهران، هر آن در معرض زلزله است
* آمادگی پایتخت در برابر زمین لرزه احتمالی چقدر است؟
– این سوال را باید سازمان مدیریت بحران پاسخ دهد.
* آیا دماوند را میتوان آتشفشان فعال دانست؟
– دماوند در 7500 سال پیش به عنوان آتشفشان فعال مطرح بوده است اما در حال حاضر نیمه فعال به شمار میرود، ارزیابیهای زمینشناسی هم تاکید دارند فعالیتی که منجر به فوران خطرناک شود، در شرایط موجود دیده نمیشود.(1)
* توصیه شما به عنوان یک زلزلهشناس چیست؟
– در تهران هر لحظه ممکن است زمین لرزه روی دهد بنابراین مسوولین بیمه حوادث به خصوص بیمه آتشسوزی و زلزله را باید جدی بگیرند تا بتوانند هزینههای هنگفت بازسازی را پوشش دهند.
* عبدالله خلیلی
* پینویس:
(1) گسلهای مشاء، بلده، لار، کندوان و فیروزکوه در اطراف دماوند قرار دارند و فعالیت آتشفشانی میتواند در جابهجایی و لرزهخیزی این گسلها موثر باشد.
– پژوهشکده زلزلهشناسی اعلام کرد: وقوع زلزله 4 ریشتری در کرج که در نیمه اردیبهشت روی داد، نمیتواند به تنهایی نشانهای قطعی از وقوع یک زمین لرزه در پایتخت باشد.
