* استاندار گیلان: پروژهای به این عظمت را نمیتوان از طریق پل و به صورت هوایی اجرا کرد، اگر در جایی لازم به عبور از جنگل باشد، اصلاح صورت میگیرد!
* رییس دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست: وقتی درختی از بین میرود با کاشتِ درختِ دیگر، جبران نمیشود، در مواردی زیستگاههای هزار ساله با این طرز تفکر نابود شدهاند.
* در جریان اجرای راه آهن رشت – آستارا، حدود ۲۰۰ هزار تن از بهترین خاکهای کشور تخریب و جابهجا خواهند شد.
۲۷ اردیبهشت ماه امسال، دولت توافقنامه احداث راهآهن رشت – آستارا، را با روسیه امضا کرد. در واکنش به قرارداد مذکور، فراکسیون محیط زیست مجلس مدعی شد که در جریان اجرای این پروژه جنگل «گیسوم» و صد هزار قطعه درخت با قطر ۳۰ سانتیمتر از بین خواهد رفت ضمن این که با خریداری بسیاری از زمینهای کشاورزی، امنیت غذایی به مخاطره میافتد.
فراکسیون محیط زیست مجلس همچنین با طرح این موضوع که شرکت مشاور و پیمانکار برای کشور، کیسه ۱۵ ساله دوختهاند، خاطرنشان ساخت: پروژه راهآهن رشت – آستارا از اساس مشکل دارد چرا که منابع و معادن شن و ماسه برای آن هدر میرود. در این روند هم پولی برای خرید زمینهای زراعی وجود ندارد.
فراکسیون یاد شده، تاکید دارد: دولت باید پاسخ دهد که چگونه بدون وجود پیوست زیست محیطی قرارداد مذکور را امضا کرده است!
دکتر اسدالله عباسی، استاندار گیلان در گفتوگو با «سرمایه و ثروت» موضع دولت در قبال احداث راهآهن رشت – آستارا را تشریح کرده است:
* پروژه ریلی رشت – آستارا چه اهدافی را دنبال میکند؟
– این مسیر، راه را به سوی آسیای میانه، قفقاز و اورآسیا میگشاید و زمان جابجایی را ۵۰ درصد کاهش میدهد ضمن این که هزینه حمل و نقل کالا تا ۴۰ درصد پایین میآید. پروژه مذکور همچنین امکان جابجایی ۳۰۰ میلیون تن کالای رسوب شده در روسیه به ایران را فراهم میسازد و موجب میگردد رشت مرکز ترانزیت کالا به دنیا شود.
* مجلس معتقد است راهآهن رشت – آستارا پیوست زیست محیطی ندارد و منجر به نابودی جنگل گیسوم خواهد شد؟
– من میگویم کار با ارزیابی زیست محیطی دنبال خواهد شد و اظهارنظرهای صورت گرفته غیرکارشناسی و در مواردی غیرمنصفانه است. باید در نظر داشت پروژهای به این عظمت را نمیتوان از طریق پل و به صورت هوایی اجرا کرد چرا که ۱۶۰ کیلومتر مسیر را دربرمیگیرد. البته قرار است به دلیل رعایت مسایل زیست محیطی ۵۰ کیلومتر از پروژه شاید هم بیشتر با پل دنبال شود تا جنگل «گیسوم» حفظ گردد و اگر هم در جایی لازم به عبور از جنگل باشد، اصلاح صورت بگیرد!
* چگونه میتوان به پیوست زیست محیطی راهآهن رشت – آستارا دست یافت؟
– این پروژه قدمت ۲۲ ساله دارد و دولت سیزدهم تصمیم گرفته آن را اجرایی کند حال نمایندگان مجلس و رسانهها میتوانند از وزارت راه و شهرسازی ارزیابی زیست محیطی را مطالبه کنند و اگر توضیحی لازم بود از من به عنوان استاندار گیلان بخواهند.
* شما ارزیابی زیست محیطی پروژه را ندارید؟
– ما موقع اجرا، آن را منتشر میکنیم! اطمینان میدهم قرار نیست کار غیرقانونی صورت بگیرد. پروژه نگاه ملی دارد و همه جوانب آن بررسی شده است.
* از راهآهن تهران – رشت راضی هستید؟
– در این مسیر حمل مسافر و کالا صورت میگیرد، البته پروژه نواقصی دارد که باید برطرف گردد و با بخش کاسپین تکمیل شود.
* راهآهن رشت – کاسپین تکمیل شده است؟
– کار ۸۰ تا ۹۰ درصد پیشرفت دارد. انشاءالله بتوانیم در ماههای آینده آن را افتتاح کنیم.
* آزادسازی زمینهای راه آهن رشت- آستارا در چه مرحلهای است؟
– هنوز به ما اعلام نکردهاند.
* اعتباری که برای پروژه در نظر گرفته شده چقدر است؟
– من در جریان توافق جدید نیستم و درباره هزینهها اطلاعی ندارم!
***
جنگل «گیسوم» بخشی از جنگلهای هیرکانی شمالی ایران میباشد که در مناطق جلگهای ایجاد شده است و در ۱۰۰ تا ۱۵۰ سال گذشته به دلیل توسعه شهرنشینی و افزایش جمعیت بخش قابل توجهی از این جنگلهای جلگهای هیرکانی از بین رفته و تنها چند لکه پراکنده از آن باقی مانده که معروفترینشان شاید پارک جنگلی سیسنگان در نوشهر مازندران باشد که میتوان اتصال جنگل و دریا را در این عرصه مشاهده کرد.
فعالان زیست محیطی تاکید دارند: طبق ادعای فراکسیون محیط زیست مجلس در صورت اجرای راهآهن رشت – آستارا ۱۰۰ هزار اصله درخت در گیسوم قطع میشود و از آنجایی که طبق نرخنامه سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، بهای درختانی با قطر بین ۲۰ تا ۴۰ سانتیمتر نظیر راش و افرا برای هر پایه ۲۰ میلیون تومان و برای شمشاد هیرکانی ۷۰ میلیون تومان برآورد شده است، میزان خسارت وارده به درختان گیسوم دو هزار میلیارد تومان خواهد بود.
همچنین بررسیها حکایت از آن دارد در جریان اجرای پروژه، حدود ۲۰۰ هزار تن از بهترین خاک های کشور تخریب و جابهجا میشوند که طبق تعرفه سازمان منابع طبیعی با احتساب قیمت هر کیلو خاک لایه فوقانی در مناطق جنگلی ۷۰ هزار تومان، خسارت ۱۴ هزار میلیارد تومانی در حوزه خاک واردخواهدشد!
دکتر هادی کیادلیری رییس دانشکده منابع طبیعی و محیط زیست دانشگاه علوم و تحقیقات ارزیابی زیست محیطی خود از پروژه راهآهن رشت – آستارا، را در گفتوگو با «سرمایه وثروت» چنین بیان میکند:
* نظرتان درباره پروژه راهآهن رشت – آستارا چیست؟
– تاکنون چیزی به عنوان ارزیابی زیست محیطی درباره این پروژه ارایه نشده است، لذا پنهانکاری، اعتراض فعالان محیط زیست را برانگیخته است. جنگل «گیسوم» یکی از جنگلهای ساحلی شمالی کشور است که گونههایی نظیر درختان توسکا و میوهای و البته حیوانات مختلف در آن خودنمایی میکنند. شما اگر به تازگی از این مسیر عبور کرده باشید متوجه خواهید شد که گیسوم را به حال خود رها کردهاند و تبدیل به محل بساط دکهداران شده است. در این روند موضوعاتی نظیر راهآهن رشت- آستارا میتواند این اکوسیستم را تکه تکه کند.
* پروژههایی از این دست چقدر صرفه اقتصادی دارد که در مواردی حتی محیط زیست زیر پای آنها ذبح میشود؟
– این پروژهها درآمد اقتصادی ندارد. اگر یادتان باشد در ماجرای دریاچه ارومیه با طرحهایی که اجرا میکردند موضوع اشتغالزایی را پیش میکشیدند حال شاید در کوتاه مدت عایدی کمی هم حاصل شود ولی در درازمدت عدم توجه به مسایل اکولوژیک فاجعه میآفریند. از طرفی توسعه پایدار تعریف دارد که براساس آن اجرای پروژهها نباید منجر به تخریب محیط زیست گردد. برای همین رشد اقتصادی بایستی همراه با حفظ طبیعت باشد همان کاری که کشورهای توسعهیافته انجام دادهاند. ضمن این که پایداری در توسعه همان پشتوانه اکوسیستمی پروژههاست. چرا که با از بین رفتن محیط زیست مشخص میگردد که توسعه انجام شده، شوخی بیش نبوده است.
* میزان توجه به محیط زیست و منابع طبیعی در کشور نزد مردم و مسوولان چگونه است؟
– آنچه مسلم است این مهم نه در اولویت مسوولان هست و نه مردم، مدیران کشور که غرق درآمدهای نفتی میباشند و ارزشی برای منابع طبیعی قایل نیستند و از آن به عنوان منبعی برای مصرف بهره میبرند و درآمد حاصل میکنند گروههایی از مردم هم به واسطه مشکلات معیشتی اولویتشان منابع طبیعی نیست. به همین خاطر گفته میشود که شاخص تعالی و رشد هر جامعه براساس میزان توجه مردم آن به محیط زیست سنجیده میشود. نکته دیگر این که مسوولان دولتی در پروژهها، خسارتها را برآورد میکنند. به عبارت دیگر آنها ادعا میکنند که اگر در طرح و برنامهای X تعداد درخت از بین رفت، در جای دیگر همان تعداد درخت کاشته خواهد شد، در حالی که این دیدگاه کاملا اشتباه است. در دنیا به جای خسارت، هزینههای محیط زیستی را برآورد میکنند. آنها بر این باور هستند که وقتی درختی از بین میرود با کاشتِ درختِ دیگر جبران نمیشود چرا که در مواردی زیستگاههای هزار ساله با این طرز تفکر نابود شدهاند. ما نمونههای مختلفی در این باره داریم از اجازه صید و صیادی به خارجیها که باعث نابودی زیستگاه ماهیان شد تا آزادراه تهران – شمال که خسارتهای وارده به محیط زیست در آن جبران ناپذیر است. لذا در هر کشوری سرمایه طبیعی دارای دو بخش است، یکی منابع طبیعی و دیگری خدماتی که این منابع ارایه میکنند. در این پروسه کشورهای عقبافتاده یا در حال توسعه از اصل منابع طبیعی استفاده میکنند در حالی که ممالک پیشرفته از خدمات منابع طبیعی بهره میگیرند و آنها را پایدار میسازند و فاجعه آنجاست که برخی از مدیران ما محیط زیست را مانع توسعه قلمداد میکنند!
* چرا آمار رسمی و مشخص درباره جنگلها به خصوص در شمال کشور نداریم؟
– برای این که دو ارگان یعنی سازمان جنگلها و مراتع و موسسه تحقیقات جنگل که هر دو زیرمجموعه یک وزارتخانه هستند، سطح جنگلهای شمال کشور را با حدود ۴۰۰ هزار هکتار اختلاف بیان میکنند اولی که اجرایی است میگوید ۲ میلیون و ۱۰۰ هزار هکتار و دیگری که پژوهشی است ۲ میلیون و ۶۵۰ هزار هکتار را عنوان میکند!
* نیلوفر خلیلی
