* در ساخت سازهای پایتخت پول دیکته میکند که شهر چگونه پیش برود آن وقت چند ثانیه پس از زمین لرزه احتمالی هم ساختمانهای ناایمن مانند ترکیه فرو میریزند.
* قانون تاکید دارد که ساخت و ساز در حریم گسل ممنوع است، آن وقت شهردار تهران از احداث هتل ۳۰ طبقه روی گسل ولنجک دفاع میکند!
براساس مصوبه تازه دولت در حوزه شهرسازی، استانداران و فرمانداران شهرهای بالای ۵۰ هزار نفر جمعیت به عنوان عالیترین مقام دولتی در کمیسیون ماده ۵ اجازه پیدا کردند صرف نظر از آنچه در طرح جامع شهرها برای ارتفاع مجاز ساختمانها نوشته شده است، تراکم ساختمانی را برای ساختوسازهای آتی افزایش دهند. در این روند افزایش تراکم با سه هدف تامین زمین برای تولید مسکن، کاهش قیمت آپارتمان با افزایش بارگذاری بیشتر ساختمان در شهرها و پایان دادن به طرح درخواستهای موردی مالکان در کمیسیون ماده ۵ ارائه شده است. تهران هم با توجه به متن مصوبه، شامل این مجوز میشود. با این حال بررسیها درباره میزان تحقق اهداف سه گانه نشان میدهد به واسطه رابطه مستقیم افزایش تراکم با قیمت زمین از یک سو و از آن مهمتر ریسک صفر نگهداری بلااستفاده زمین و آپارتمان در شهرها از سوی دیگر هیچ تضمینی برای تحقق اهداف در نظر گرفته شده در این مصوبه وجود ندارد. ضمن آن که در بند آخر همین تصویبنامه کماکان راه برای رسیدگی موردی به درخواستهای مغایر مالکان با ضوابط بالادست در کمیسیون ماده ۵ باز گذاشته شده است در حالی که انتظار میرود کمیسیون مذکور دیگر نقش اتاق توزیع رانت را ایفا نکند و اعطای تراکم در یک بستر شفاف برای همه شهروندان صورت گیرد. دکتر فریبرز ناطقی الهی استاد نمونه مهندسی سازه، زلزله و مدیریت بحران در گفتوگو با «سرمایه و ثروت» توسعه عمودی شهرها در ایران را مورد بحث و بررسی قرار داده است:
* در جریان بازنگری طرحهای جامع، اجازه افزایش ارتفاع شهرها داده شده است، رشد عمودی در کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟
– اگر شهری دارای مخاطرات بالقوه نباشد دست شهرداری برای توسعه آن باز است اما از آنجایی که شهرهای اصلی ایران دارای پتانسیل وحشتناک برای زلزله میباشد رشد عمودی تبعات کشنده دارد. بر این اساس یکی از نکات کلیدی در پایتخت این است که در آن هر کاری امکانپذیر نیست از جمله فروش شهر برای بلندمرتبهسازی که موجب شکلگیری ساخت و سازهای بیرویه خواهد شد و چون ساختمانهای ساخته شده اکثراً مقاوم نیستند بر اثر زمین لرزهای که هر لحظه احتمال وقوع آن وجود دارد از بین میروند. در واقع برندگان فروش تراکم پیمانکاران هستند که سودهای افسانهای میبرند!
* قطعاً توسعه عمودی شهرها، افزایش جمعیت را هم در پی دارد آیا پایتخت به لحاظ ظرفیت تکمیل نشده است؟
– مطالعات صورت گرفته در دوره پهلوی نشان میدهد تهران قرار بوده ۵/۴ تا ۵ میلیون جمعیت را در خود جا میدهد اما امروز دو تا سه برابر این تعداد در پایتخت تردد دارند. پیامد این مساله، معضلات زیست محیطی، ترافیک و آسیبهای اجتماعی است این همه سربی که مردم هر روز از طریق هوا جذب میکنند آمار ابتلایشان را به سرطان افزایش میدهد زمانی که من برای تصدی پست شهردار تهران نامزد شده بودم برنامهام کوچک شدن پایتخت بود، حال با گسترش بیرویه همه چیز مختل شده برای نمونه در تمام طول روز در شهر ترافیک وجود دارد و متاسفانه شهرداری به عنوان متولی اصلی، افسار گسیخته به این روند دامن میزند.
* شهردار تهران در دفاع از ساخت یک هتل ۳۰ طبقه بر روی زمینهای ناپایدار ولنجک که در اثر زمین لغزههای تاریخی شکل گرفته، گفته است: برخی اساتید دانشگاه از جمله در «امیرکبیر» از تابآوری سازه در برابر زلزله دفاع کردهاند زاکانی چرا افکار عمومی را این قدر دست کم میگیرد!
– اولا باید به شهردار گفت که دانشگاه را آلوده کارهای خود نکنید هیچ فرد دانشگاهی ساخت ساختمان ۳۰ طبقه را روی گسل تایید نمیکند. ثانیا وقتی پول دیکته میکند که شهر چگونه پیش برود آن وقت در چند ثانیه هم زلزله بسیاری از امکانات را مانند زمینلرزه ترکیه از بین میبرد.
* نظر کارشناسی در این باره چه بوده است؟
– سازمان زمینشناسی در مطالعات خود گفته که این هتل نباید ساخته شود برای این که روی گسل است.
* هتل متعلق به چه کسی است؟
– حتماً به گروه خاصی تعلق دارد که توانستهاند چنین مجوزی بگیرند. وقتی قانون میگوید در حریم گسل ساخت و ساز ممنوع است چگونه میتوان برای ایجاد هتل روی گسل اجازه گرفت؟
* از زاکانی توقعی نمیرود چون تحصیلاتش مرتبط با مدیریت شهرداری نیست.
– معاون و مشاور که دارد، آنها چرا سکوت کردهاند!
* برخی از صاحبنظران تاکید دارند که قیمت آپارتمان در تهران باید بر اساس فاصله ملک از گسل تعیین شود، نظر شما چیست؟
– من معتقدم باید به سمت ساخت و سازهای مقاوم که براساس آییننامه زلزله طراحی شدهاند، رفت. مردم هم بدانند تهران و شهرهای زلزلهخیز با انبوه گسلهایی که دارند جای مناسبی برای زندگی نیست و اگر اجباری برای سکونت در پایتخت ندارند آن را ترک کنند. قطعا آپارتمانهای شهر با هر قیمتی که دارند ۱۰ ثانیه پس از زلزله یک ریال هم ارزش نخواهند داشت.
* چرا ساختمانهای نوساز ایمن شدهاند نظیر بیمارستان مهدی در بزرگراه چمران که به تازگی افتتاح شده است؟
– برای این که در ساخت و سازها پول تعیینکننده شده است و بسیاری از سازندگان به دلیل گرانی مصالح، کارگر و عوارض مختلف شهری از استحکام بناها میزنند. در زلزلههای اخیر شاهد بودیم که بسیاری از ساختمانهای جدید فرو ریختند در حالی که سازههای قدیمی، زمین لرزه را تحمل کردند. قطعا بساز و بفروش پول میدهند و مجوز میگیرند، پول میدهند و ناظر عوض میکنند. با این روال ما با ساخت و سازهای جدید به جای ایمن کردن شهرها، آنها را آسیبپذیرتر میکنیم.
* عبدالله خلیلی
