* کامیاب بهرودی
* غربیها، پهپاد را هم نوعی موشک در نظر گرفتهاند و قصد دارند در ذیل قطعنامه ۲۲۳۱ ایران را به نقض فعالیتهای موشکی متهم کنند و متوسل به زور شوند.
* مسکو سالهاست که در روابط بینالملل با کارت ایران بازی میکند، ما هم هزینه میکنیم بدون آن که عایدی داشته باشیم.
در ماههای اخیر تنش میان ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی بالا گرفته و دو طرف یکدیگر را به سیاسیکاری متهم میکنند. آژانس خواهان توضیح ایران درباره تشعشعات اورانیوم در سه سایت اتمی است که به ادعای آن جمهوری اسلامی وجود آنها را از کارشناسان بینالمللی پنهان داشته است. در مقابل ایران، دبیرکل آژانس را به تاثیرپذیری از «اطلاعات گمراهکننده اسراییل» به منظور بازماندن پرونده هستهای ایران متهم میکند. تشنج بین ایران و آژانس با بروز تلاطم در روابط جمهوری اسلامی با اتحادیه اروپا که به عنوان میانجی بین تهران و واشنگتن عمل میکند، همزمان شده است. در این روند اتحادیه اروپا علاوه بر اعلام ناخشنودی از آنچه «بیمیلی ایران برای احیای برجام» مینامد به خصوص از ارسال پهپادهای انتحاری تهران به روسیه خشمگین شده و افزون بر آن نوع برخورد با ناآرامیهای جاری در ایران را نیز به عنوان عاملی در جهت تنش در روابط دوجانبه در نظر گرفته است. امریکا هم به همین دلایل موضع خود را در برابر جمهوری اسلامی تشدید کرده و روندی که در ماههای گذشته گمان میرفت به تدریج سبب تنشزدایی در روابط دو کشور شود مسیری معکوس به خود گرفته است. بر این اساس تشدید تشنج در روابط ایران با کشورهای غربی، تاثیر مستقیمی بر فضای حاکم بر شورای حکام آژانس میگذارد و احتمال صدور قطعنامه علیه ایران را بالا میبرد و راه را برای ارسال پرونده اتمی ایران به شورای امنیت سازمان ملل میگشاید. «سرمایه و ثروت» درباره بحران فزاینده ایران و آژانس بینالمللی انرژی اتمی با دکتر یوسف مولایی،استاد حقوق بینالملل گفتوگویی انجام داده است که در ادامه میآید:
* درباره اختلاف ایران و آژانس بگویید؟
– در اجلاس قبل، آژانس از رفتار جمهوری اسلامی انتقاد کرد و تأکید داشت که تهران برای دسترسی بازرسان به سه سایت موردنظر آنها همکاری نمیکند با این حال قطعنامه شدیداللحنی در این زمینه صادر نشد (۱) چرا که در آن زمان گفتوگو برای احیای برجام در جریان بود. به نظر میرسد با شرایط موجود در جلسه بعد، شورای حکام مواضع سختگیرانهای اتخاذ کند و کشورهای غربی هم برای ارسال پرونده ایران به شورای امنیت اصرار نمایند.
* آنها در شورای امنیت با سدی به نام وتوی روسیه و چین مواجه خواهند شد؟
– بله و بر این اساس قطعنامه جدیدی در کار نخواهد بود اما غربیها میخواهند از این فرصت برای فعالسازی «مکانیسم ماشه» بهره ببرند تا در ذیل آن قطعنامه ۲۲۳۱ بیاثر شده و تحریمهای گذشته را دوباره به جریان بیندازند.
* ماجرای «مکانیسم ماشه» چیست و چگونه فعال میشود؟
– یکی از کشورهای ۱+۴ در برجام موضوع اختلاف با ایران را مطرح میکند و از طریق ماده ۳۶ به آن رسیدگی میشود و وقتی مساله حل و فصل نگردید پرونده به شورای امنیت میرود و زمینه برای فعالسازی مکانیسم ماشه فراهم میگردد.
* «مکانیسم ماشه» دربرگیرنده دخالت نظامی است؟
– نخیر، هدف در این مقطع بیاثر ساختن قطعنامه ۲۲۳۱ است.
* برنامه غرب برای بهرهبرداری سیاسی از پهپادهای ایران در اوکراین چیست؟
– آنها پهپاد را هم نوعی موشک در نظر گرفتهاند و چون در ذیل قطعنامه ۲۲۳۱ محدودیتهایی برای فعالیتهای موشکی ایران در نظر گرفته شده است، با ادعای نقض این موضوع از جانب جمهوری اسلامی میتوانند درخواست خود را به شورای امنیت ارجاع دهند.
* به نظر میرسد، روسها، ایران را در جنگ اوکراین وارد کردهاند و برای جمهوری اسلامی هزینه تراشیدهاند؟
– من نظر مساعدی نسبت به روسها ندارم و معتقدم مسکو سالهاست که در روابط بینالملل از کارت ایران استفاده میکند ما هم هزینه میکنیم بدون آن که عایدی داشته باشیم. البته کارشناسان ما هم دچار اشتباه محاسباتی شدهاند و با این تصور که روسها در جنگ اوکراین پیروز خواهند شد در این عرصه ورود کردهاند. حالا غرب از این موقعیت بهرهبرداری سیاسی میکند.
* اعتراضات اخیر هم بیتأثیر نبوده است؟
– بله وزن شرایط داخلی بسیار سنگین شده و رویکرد غربیها تغییر کرده است.
* برجام هم دیگر در اولویت نیست و کسی از گفتوگو و مذاکره سخن به میان نمیآورد؟
– بله تیم مذاکرهکننده با اشتباه محاسباتی، تمام فرصتهای ممکن را از دست داد. آنها در بهار و تابستان با این تصور که جنگ اوکراین وزن ایران را در تامین انرژی غرب بالا خواهد برد و اروپا برای زمستان دست به دامان جمهوری اسلامی میشود و امتیاز میدهد، تعلل کردند. البته امریکا همچنان مایل است که تهران در برجام تسلیم مواضع واشنگتن شود. با این حال این طور وانمود میکنند که دیگر علاقهای به مذاکره ندارند و گزینههای دیگری را برای مسایل امنیتی منطقه در نظر گرفتهاند.
* چه گزینههایی؟
– میگویند همه گزینهها روی میز است که میتواند نظامی هم باشد. همان طور که میدانید توسل به زور بخشی از سیاست بینالملل است و ما از جنگ جهانی دوم تاکنون یک روز بدون جنگ نداشتهایم و دولتهایی که از قدرت نظامیشان در پیشبرد اهداف سیاسی استفاده میکنند اگر منافع ملیشان ایجاب نماید، قطعاً این کار را خواهند کرد.
* پینویس:
(۱) شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی در قطعنامهای ایران را به عدم همکاری با این نهاد متهم کرد. آژانس اجازه تهران به جمعآوری نمونهها برای دسترسی بدون تأخیر به سایتها و تجهیزات و نیز توضیح درباره وجود ذرات اورانیوم را ضروری و فوری خوانده است، این قطعنامه در مرحله فعلی جنبه نمادین دارد.
