با حذف سامانه یکپارچه، خودروساز بزرگ کشور تصمیم گرفت برای عرضه ۱۲۰ هزار اتومبیل با شرط تحویل تا پایان سال، قرعهکشی برگزار کند که از این ظرفیت ۵۰ درصد به طرح مادران و ۲۰ درصد به خودروهای فرسوده تعلق دارد و سهم متقاضیان عادی تنها ۳۰ درصد از محصولات عرضه شده خواهد بود.
نکته قابل توجه این که در دورههای قبل یکی از شروط اصلی ثبتنام متقاضیان، داشتن گواهینامه بود که در این سری این شرط حذف شده و همین امر باعث گردید تا افراد بیشتری شانس خود را بیازمایند و در این روند بخت حاضران برای برنده شدن در قرعهکشی، کمتر از نیم درصد برآورد میشود.
* قرعهکشی خودرو شبیه یک بختآزمایی به منظور توزیع رانت بیهدف شده است و مصرفکننده واقعی را از بازار خارج میکند.
* متقاضیان در لاتاری خودروساز بزرگ ممکن است سالها در صف تحویل اتومبیل بمانند و در زمان دریافت خودرو قیمت روز را بپردازند.
از دیگر سو بازگشت شیوه لاتاری بعد از دو سال در حالیست که در سالهای اخیر به دلایل متعدد از جمله فاصله قیمتی بین ۳۰۰ تا ۶۰۰ میلیونی خودرو در کارخانه و بازار آزاد، کاهش قدرت خرید مردم، جولان دلالان در قرعهکشیها، تبدیل شدن اتومبیل به کالای سرمایهای و نداشتن چشمانداز روشن از آینده صنعت و بازار، تعداد متقاضیان خرید خودرو از درب کارخانه در هر سری از ثبتنام از ۳ تا ۴ میلیون فراتر میرفت و شانس افراد برای برنده شدن کاهش مییافت. برای نمونه در دی ماه سال ۱۴۰۱ بالغ بر ۱۱ میلیون نفر برای خرید تنها ۲۰ هزار خودرو ثبتنام کرده بودند. در آن زمان سازمان بورس اوراق بهادار تاکید داشت: قرعهکشی خودرو شبیه یک بختآزمایی به منظور توزیع رانت بیهدف شده است که این فرآیند، غیر از پیامدهای اقتصادی دارای تبعات اجتماعی خواهد بود.
بر این اساس از همان روزهای نخستی که قرعهکشی خودرو در ادبیات اقتصاد ایران جا خوش کرد، دلالان تبدیل به بازیگر اصلی خودرو شدند و با افزایش فاصله قیمتی بین کارخانه و بازار مصرفکنندگان واقعی را از میدان خارج کردند و خودرو تبدیل به یک محصول سرمایهای شد به گونهای که در این گیر و دار کدملی افراد برای ثبتنام در قرعهکشیها و البته حوالههای خرید اتومبیل معامله و میلیونها تومان سود بادآورده را به دنبال داشت.
فروش خودرو از طریق لاتاری زمینه را برای بروز تخلفهای دیگر نیز فراهم میسازد برای نمونه باتوجه به این که بسیاری از مردم عادی، توانایی خرید خودروی صفر را ندارند یکی از مهمترین مباحثی که رونق میگیرد خرید و فروش حواله است. در این روند بررسیها نشان میدهد هم اکنون قیمت حواله «ریرا» از حدود ۲۰۰ میلیون تومان شروع و تا ۵۲۰ میلیون تومان هم میرسد. این در حالی است که قیمت نهایی این خودرو یک میلیارد و ۱۲۰ میلیون تومان اعلام شده است.
حال شرایط تولید، فضا را به سمتی برده که دلالی و سرمایهگذاریهای بیهدف جذابتر از قبل شود و مردم هر روز بیشتر از دیروز جذب این آشفتهبازار گردند.
نکته مهم دیگر، حضور پررنگ بانکها در این سوداگریهاست به گونهای که در ثبتنام مردادماه سال جاری، آنها با ارسال پیامک به مشتریان خود اعلام کردند که اعتبار و وام قرضالحسنه ۸۰ تا ۱۳۰ میلیونی برای شرکت در قرعهکشی میپردازند.
این مهم شاید در ظاهر به نفع متقاضی باشد اما در عمل این اقدام، صفت مشتریمداری را یدک نمیکشد چرا که نه تنها پول در طرح پیشفروش باید حدود ۶ ماه در حساب بانکی مسدود شود بلکه باتوجه به سابقه خودروسازان، نمیتوان چندان با اطمینان در مورد زمان تحویل خودرو صحبت کرد و ممکن است متقاضیان حتی سالها در صف دریافت خودرو بمانند و نکته جالب آن که در زمان تحویل نیز اتومبیل را با قیمت روز دریافت خواهند کرد.
براین اساس عطش بانکها در ترغیب مردم به شرکت در قرعهکشی خودرو آن هم در شرایطی که پرداخت وام ازدواج و مسکن با کندی انجام میشود میتواند تنها به یک دلیل و آن هم دستیابی راحت به سود ناشی از مسدود شدن پول در حساب مشتریان باشد.
در این میان بانک مرکزی برآشفته و به بانکها هشدار داده که اولویت تسهیلات بانکی باید رعایت شود و هرگونه اعطای وام خارج از محورهای اساسی فاقد وجاهت است.
حال از دولت چهاردهم انتظار میرود با حرکت به سمت رقابتی شدن بساط لاتاری را که منجر به شکاف قیمتی بین کارخانه و بازار میشود را برچیند.
