بازسازی و حفاظت از ذخایر ژنتیکی ماهیان یک امر حاکمیتی و حمایتی است. بر این اساس، مشارکت انسان با طبیعت گامی در جهت افزایش توده زنده انواع آبزیان به شمار میرود و موجب حفظ جمعیت گونههای در حال انقراض میشود.
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین در گفتوگو با دانیال گروهی، رییس مرکز بازسازی و حفاظت از ذخایر ژنتیکی ماهیان استخوانی شهید انصاری به بررسی وضعیت آبزیان دریای خزر پرداخته است:
* مسوولیت و مأموریت اصلی مرکز شما چیست؟
– بازسازی ذخایر ماهیان دریای خزر، رمز پایداری فعالیتهای شیلاتی و صید در شمال کشور است. در این روند 13 مرکز بازسازی ذخایر در کشور وجود دارد که 8 مرکز در نوار جنوبی دریای کاسپین و 3 مرکز در استان گیلان قرار دارد. تعهد سازمانی مرکز شهید انصاری براساس برنامه هفتم توسعه رهاسازی 50 میلیون بچه ماهی سفید، 15 میلیون بچه ماهی سیم و 5/1 میلیون سایر گونهها شامل اردکماهی، لایه ماهی، سیاهکولی، شاکولی، کپور تالابی و کپور دریایی است که در رودخانههای منتهی به دریا و تالاب انجام میگیرد.(1)
صید بیرویه و غیرمجاز، پسروی آب دریا و عوامل زیست محیطی مهمترین عوامل کاهش ماهی سفید هستند.
* چرا جمعیت ماهی سفید و ماهی کولی در دریای خزر کم شده است؟
– مهمترین عامل کاهش جمعیت این ماهیان در دریای کاسپین، صید بیرویه و غیرمجاز است. در این روند، بهرهگیری از ادوات صیادی مدرن تحت عنوان تورهای نایلونی و نامرئی موجب شده تا تعداد زیادی از ماهیان صید شوند. پسروی آب دریا، شرایط اقلیمی و عوامل زیست محیطی را هم میتوان از دلایل دیگر برشمرد. نکته دیگر این که ماهیان دریای خزر عمدتاً از ماهیان رودکُش یا آنادرموس هستند یعنی عمر خود را در دریا سپری میکنند و بعد از بلوغ جنسی الزاماً باید به رودخانهها مهاجرت کنند و در آب شیرین تخمگذاری نمایند. برداشت بیرویه شن و ماسه و ورود فاضلابهای شهری، صنعتی و بیمارستانی به رودخانهها و کاهش عمق و دبی آب این امکان را نمیدهد تا ماهیان آن طور که باید به رودخانههای مادری بازگردند.
عمده روش صیادی توسط تعاونی پره در شمال صید در فاصله 1500 متری از ساحل است.
* آیا صید ترال در دریای خزر هم انجام میگیرد؟
– شوری آب و محدود بودن دریا اجازه صید ترال را نمیدهد، چرا که این گونه صید نیاز به شناورهای بزرگ دارد. عمده روش صیادی توسط تعاونی پره در شمال صید در فاصله 1500 متری از ساحل است. در این روند گردش آب دریای خزر از شمال غربی به جنوب شرقی، شوری و عمق دریا بستر را برای صید ماهی سفید فراهم میکند.
* رهاسازی 50 میلیون بچه ماهی سفید، 15 میلیون بچه ماهی سیم و 5/1 میلیون از سایر گونهها در رودخانههای منتهی به دریا و تالاب در برنامه هفتم پیشبینی شده است.
* به دلیل شوری آب و تهاجمی بودن ماهیان تن، مکان حضور این نوع ماهی در دریای خزر وجود ندارد.
*بازسازی ذخایر ماهیان دریای خزر، رمز پایداری فعالیتهای شیلاتی و صید در شمال کشور است.
*دریای خزر یک دریای بسته است و تنها راه ارتباطی آن با دریاهای آزاد از طریق رودخانه ولگاست.
* گونههای ماهیان دریای خزر چیست؟
– ماهیان خاویاری در 5 گونه، ماهی کپور، ماهی سوف سفید، سیاه کولی، شاکولی، ماهی ماش، ماهی سس یا زرده پر، انواع شگ ماهیان، ماهی کیلکا و نهایتاً ماهی سفید که بازارپسند است.
قیمتگذاری در بازار ماهی با چوب زدن انجام میگیرد.
* قیمتگذاری ماهی چگونه است؟
– نرخ آبزیان رابطه مستقیم با میزان صید دارد. در این پروسه هر قدر فراوانی صید بیشتر باشد، قیمت پایینتر خواهد بود، از طرفی قیمتگذاری در بازار ماهی با چوب زدن انجام میگیرد و شیلات هیچ نقشی در نرخگذاری ماهیان پس از صید ندارد.
صیادی هر ساله از 20 مهر و تا 20 فروردین انجام میگیرد.
* برای صید، زمان مشخصی وجود دارد؟
– بله، عمده فعالیت مجاز و قانونی پرههای صیادی هر ساله از 20 مهر آغاز و تا قبل از مهاجرت ماهی برای تکثیر و تخمریزی که در 20 فروردین است انجام میگیرد، لذا از اواخر فروردین تا نیمه مهرماه هیچ گونه فعالیت صیادی در پهنههای آبی دریای خزر به صورت مجاز وجود ندارد.
به دلیل شوری آب و نیازهای بایولوژیکی، ماهی تن در دریای خزر امکان زیست ندارد.
* این روزها برخی از برندهای کنسروی در شمال کشور اقدام به عرضه ماهی تُن کردهاند، آیا امکان زیست این گونه ماهی در دریای خزر وجود دارد؟
– دریای خزر یک دریای بسته است و تنها راه ارتباطی آن با دریاهای آزاد از طریق رودخانه ولگاست، از طرفی میزان شوری آب دریا اجازه نمیدهد تا گونههای مختلف در آن امکان زیست داشته باشند چرا که انواع ماهیان از نظر بایولوژی نیازهای خاص خود را دارند بنابراین شرایط برای حضور ماهی تُن وجود ندارد ضمن این که این ماهی یک گونه شکارچی است و بودن او در دریای خزر، گونههای دیگر را در معرض خطر قرار میدهد.
* نیلوفر خلیلی
* پینویس:
(1) از اقدامات مهم در بازسازی ذخایر ژنتیکی ماهیان استخوانی، ساخت زیستگاههای مصنوعی و نوسازی مکانهای تخریب شده است ضمن این که با تکثیر و رهاسازی ذخایر ماهیان در خطر انقراض در منابع آبی، جمعیت رو به کاهش آنان جبران میشود.
