روابط عمومی Puplic relations به علم مدیریت چرخه اطلاعات میان یک سازمان با عموم اطلاق میشود که براساس آن منافع مشترک و اعتماد متقابل شکل میگیرد.
این اصطلاح برای نخستین بار در امریکا و در اتحادیه راهآهن به کار برده شد، در ایران نیز شرکت نفت در اولین گام دفتری به همین منظور تاسیس کرد.
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین، به مناسبت 27 اردیبهشت روز جهانی ارتباطات و روابط عمومی با دکتر محمد خدادی به گفتوگو نشسته است. او در رزومه خود مسوولیتهایی چون معاون مطبوعاتی وزارت ارشاد و مدیرعاملی خبرگزاری جمهوری اسلامی را دارد:
* انجمن جهانی روابط عمومی تاکید دارد که وظیفه این مجموعه در دستگاههای دولتی و غیردولتی به دست آوردن تفاهم و پشتیبانی کسانی است که به توسعه اهمیت میدهند. در ایران اما عمده روابط عمومیها، نقش پاککننده دارند و مایلند سازمان خود را عاری از هرگونه نقصان جلوه دهند. نظر شما چیست؟
– زمانی که سازمانها با مردم ارتباط نداشتند و از ابزار آن برخوردار نبودند بخشی را به نام روابط عمومی شکل دادند تا این رابطه برقرار شود، اما در شرایط موجود که این ارتباط شکل گرفته، روابط عمومی، دیگر موضوعیت ندارد و باید از عنوان «ارتباطات» استفاده کرد.
در واقع وظیفه این اداره آن است که دسترسی رسانهها به اطلاعات یک مجموعه را فراهم کند نه این که خود، در مقام عنصر تولید اطلاعات قرار بگیرد. برای نمونه در حال حاضر وزارتخانههایی مانند ورزش و جوانان، آموزش و پرورش، نفت، میراث فرهنگی و گردشگری و… خبرگزاری تاسیس کردهاند به گمان این که از این طریق بتوانند به جریان ارتباطشان با افکار عمومی شکل دهند غافل از این که چنین تفکری متعلق به دوران انحصار اطلاعات است. در نتیجه روابط عمومیها به جای این که محل ارتباط رسانهها با مجموعههای خود شوند مانع از دسترسی به اطلاعات میگردند تا بگویند ما خوبیم و اگر مشکلی وجود دارد مربوط به گذشتهها بوده است. در حالی که رسانهها میتوانند در مقام آسیبشناسی قرار بگیرند و کمک حال دستگاههای دولتی و سازمانهای غیردولتی شوند.
اداره ارتباطات به جای روابط عمومی
* منظورتان از آسیبشناسی چیست؟
– وقتی تشکیلات بزرگ مملکت با بحران ناترازی مواجه هستند، دیگر تبلیغ برای آنها موضوعیت ندارد، لذا برای ساماندهیشان میبایست به فکر راهکارهای اساسی بود.
* در ایران عمده روابط عمومیها به دنبال گزینش رسانهها هستند تا از آنها تریبون بسازند و از انتقاد در امان بمانند!
– اقتصاد رسانهها در ایران به دریافت پول از مجموعههای دولتی و غیردولتی گره خورده است، در نتیجه دستشان بسته میباشد. سازمانها و دستگاههای مختلف هم با علم به این موضوع رسانهها را با سلیقه خود انتخاب میکنند تا اقدامات آنها را بزرگنمایی کنند. در این میان رسانههای مستقل و منتقد به حاشیه رانده شده و طرد میگردند.
رسانهها مرجع نیستند
* برای همین رسانههای ما مرجعیت خود را از دست دادهاند و مردم در پی کسب خبر از شبکههای فارسیزبان هستند؟
– رسانهها مرجع نیستند بلکه منبع و محل انتقال اطلاعات به شمار میروند. مثلا در دوره کرونا مرجع اعلام مرگ و میر روزانه وزارت بهداشت بود و رسانهها هم آمار و ارقام را منعکس میکردند. مشکل دیگری که ما در بحث رسانهها در ایران داریم موضوع مرتبط، متولی و متخصص است برای مثال روزنامهای مانند بورس نباید به آمار تلفات در یک سیل بپردازد که میپردازد، لذا باید گفت آنها کارکرد تخصصی خود را از دست دادهاند و تبدیل به بازار مکاره شدهاند که دلیل این امر هم جریان کمّی رسانه در ایران میباشد.
* منظورتان از کمّی چیست؟
– این که 5 کشور شورای امنیت سازمان ملل هر کدام یک خبرگزاری دارند اما در ایران 41 مجوز داده شده و 100 مورد هم مدعی هستند در حالی که همهشان جنبه سایتهای بزرگ را دارند.
آسیب شناسی رسانه ها
* چگونه میتوان رسانهها را آسیبشناسی کرد؟
– از سه طریق:
1- به جای عملکرد پوششی به سمت کارکرد سوژهای حرکت کنند.
2- تولید محتوای داشته باشند و تهی از اطلاعات به نظر نیایند.
3- اجازه ندهیم جریان رسانهای به بنگاهداری تبدیل شود و روزنامهنگاری هم شغل محسوب گردد و دغدغه اهالی رسانه درآمد باشد.
* کامیاب بهرودی
