افزایش بیسابقه قیمت کالاهای اساسی و خدمات، در شرایط تورمی اقتصاد کشور، فشار زیادی بر اقشار آسیبپذیر جامعه وارد کرده و با تحولات جهشی خود، زندگی روزمره خانوادههای کمدرآمد را بیش از پیش سخت و پیچیده نمودهاست. در این میان، طرحهای حمایتی مانند توزیع کالابرگ به عنوان راهکاری برای کمک به این اقشار مطرح میگردد اما سوال ایناست که آیا کالابرگ میتواند گرهگشای مشکلات باشد یا صرفاً راهکاری موقتی و ناکارآمدخواهدبود؟
نوسان قیمتیها؛ بحرانی کمرشکن برای اقشار آسیبپذیر
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین_ براساس آمارهای رسمی بانکمرکزی، نرخ تورم طی سالهای اخیر بارها از مرز ۳۰ درصد عبور کرده و این افزایش مستمر، قیمت کالاهای اساسی نظیر گوشت، روغن، لبنیات، نان، حبوبات و حتی اقلام دارویی را به شدت تحت تاثیر قرار دادهاست. این افزایش نه تنها قدرت خرید مردم را کاهش داده بلکه موجب شده که خانوارهای کمدرآمد مجبور شوند بخش قابل توجهی از درآمد خود را صرف خرید کالاهای اولیه کنند. این وضعیت به ویژه در مناطق محرومتر و حاشیه شهرها نمود بیشتری یافته تا جایی که دولتها برای حمایت از این گروه جامعه، توزیع کالابرگ و پرداخت یارانه را همچنان در دستورکار داشتهباشند.
کالابرگ؛ راهکاری موقتی یا پایدار؟
کالابرگ یا همان کوپنهای اقلام اساسی موادغذایی، که به عنوان ابزار حمایت مستقیم دولتها در شرایط بحران و نوسانات شدید قیمتی برای توزیع بین اقشار آسیبپذیر تعریفشده تا خانوادههای کمدرآمد کالاهای موردنیاز را با قیمت کمتر یا حتی رایگان دریافت کنند، خود با چالشهایی روبروست بدین ترتیب که به دلیل اعمال پارهای از تغییرات در معیارهای تعیین دهکهای جامعه، در حال حاضر تعداد زیادی از خانوادههای نیازمند به عناوین مختلف از دهکهای پایین حذف و در نتیجه از دریافت چنین حمایتی محروم شدهاند و این در حالیست که توزیع چند قلم کالای خوراکی محدود و معین آن هم معمولاً هر شش ماه یکبار نیز خود عملاً در رفع نیازهای واقعی خانوارهای فوق، عقیم ماندهاست.
بهگفته کارشناسان از جمله چالشهایی که در خصوص توزیع کالابرگ میتوان به آن اشارهکرد، عبارتند از:
- شناسایی دقیق گروههای هدف: بنابر اعتراضهای موجود از سوی خانوارها، بسیاری از اقشار آسیبپذیر در دادههای رسمی ثبت نشدهاند.
- امکان سوءاستفاده و شکلگیری بازار سیاه: کالابرگها ممکن است در بازار سیاه فروخته شوند یا به دست افراد غیرمستحق برسند.
- بوروکراسی و پیچیدگی توزیع: مشکلات زیرساختی در ثبتنام و ارائه خدمات باعث کندی و ناکارآمدی فرایند شدهاند.
- عدم تطابق با نوسانات سریع قیمت: کالابرگهای سنتی ممکن است نتوانند به سرعت خود را با تغییرات قیمتی هماهنگ کنند.
با این حال توزیع به موقع و صحیح آن میتواند فرصتی را در اختیار خانوادههای نیازمند قراردهد تا جایی که به عقیده کارشناسان اقتصادی، کالابرگ میتواند در کوتاهمدت با هدف قراردادن قدرت خرید مردم، جلوگیری از نفوذ رانت و کنترل دقیقتر بر مصرف کالاهای اساسی، تا حدودی فشار تورمی را روی اقشار ضعیف جامعه کاهش دهد. کما اینکه به گفته آنها، اگر توزیع کالابرگ بهصورت هدفمند و با زیرساختهای دیجیتال مدرن همراه باشد، خواهدتوانست ابزاری مؤثر برای حمایت از اقشار ضعیف باشد، اما این امر نیازمند طراحی دقیق و پایش مستمر است.
از اینرو به گفته سیدعلی مدنیزاده وزیر امور اقتصادی و دارایی؛ دولت برای مقابله با اثرات تورم و نوسانات قیمتی موجود برمعیشت مردم، اقداماتی حمایتی مانند «کالابرگ الکترونیکی» را در دستور کار قرار دادهاست. همچنینن یک مقام مسئول در وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی نیز در گفتگویی رسانهای اعلامکرد؛ در حال بررسی مدلهای جدید کالابرگ با استفاده از سامانههای هوشمند هستیم تا بتوانیم به سرعت و بدون خطا، کمکهای نقدی و غیرنقدی را به دست نیازمندان واقعی برسانیم
با این حال به نظر دلیری کارشناس اقتصادی در مصاحبه با تسنیم، ضمن اینکه کالابرگ الکترونیکی به جای حمایت از فقرا، به ابزاری تورمزا تبدیل شدهاست؛ بازگشت به الگوی اقتصادی دوران جنگ در حوزه معیشت عمومی نیز، بدین معنیاست که تثبیت قیمتهای کالاهای اساسی، راه نجات است.
کالابرگ؛ ضرورت یا فرصت/ راهکارهایی برای بهبود عملکرد
علیرغم وجود چالشهای عدیده، اصل حمایت از گروههای آسیبپذیر، واقعیتی انکارناپذیراست. بنابراین بهتراست برای رفع خطاهای موجود، چند توصیه کارشناسانه مورد توجه قرارگیرد:
-
استفاده از فناوریهای نوین مانند اپلیکیشنهای موبایلی و کارتهای هوشمند
بهرهگرفتن از سامانههای دیجیتال باعث تسهیل توزیع کالابرگ میشود و امکان رصد لحظهای مصرف و تراکنشها را فراهم میکند. این فناوریها همچنین خطاها و تقلبهای احتمالی را کاهش داده، سرعت خدماترسانی را افزایش میدهند.
-
شفاف و دقیق شدن فرایند شناسایی و ثبتنام گروههای هدف
با بهکارگیری پایگاههای داده جامع و هوش مصنوعی میتوان اقشار آسیبپذیر را بهتر شناسایی کرد و افرادی که واقعاً نیازمند هستند را هدف قرارداد. این کار از پراکندگی منابع و توزیع ناعادلانه نیز جلوگیری خواهدکرد.
-
تقویت نظارت جدی و مکانیزمهای ضدسوءاستفاده
راهاندازی سامانههای نظارتی، گزارشدهی مردمی و استفاده از تکنولوژی بلاکچین برای ثبت تراکنشها میتواند تا حد زیادی جلوی سوءاستفادههای احتمالی از کالابرگها را گرفته، شفافیت فرایند را افزایش دهد.
-
طراحی سازوکارهای تطبیق کالابرگ با نوسان قیمتها
کالابرگ باید انعطافپذیر باشد تا با تغییرات سریع قیمتها هماهنگ شود؛ مثلاً امکان افزایش ارزش کالابرگ به صورت دورهای یا خودکار فراهم شود تا قدرت خرید واقعی مردم حفظ گردد و کالابرگ کارایی خود را از دست ندهد.
نتیجه
نوسانات قیمت و تورم بالا واقعیتی است که نمیتوان به سادگی از کنار آن گذشت و اقشار آسیبپذیر بیشترین لطمه را از آن میبینند. کالابرگ به عنوان یکی از راهکارهای حمایت اجتماعی میتواند به کاهش فشار کمک کند اما نیازمند اصلاحات بنیادین، مدیریت هوشمند و تعهد جدی دولت و نهادهای مسئول است. بدون این اصلاحات، کالابرگ نمیتواند بیش از یک تسکین موقتی عمل کند و مشکلات اصلی را حل نماید.
انتهای پیام
