در آستانه بلندترین شب سال، آجیل، پایه ثابت سنت ایرانی نه یک تنقلات ساده که به یک کالای «فوق لاکچری» تبدیل شده تا جایی که بررسی قیمتها نشان میدهد که بهای این کالا در مقایسه با سال گذشته 100 درصد افزایش یافتهاست به طوری که ارزانترین مخلوط اقتصادی از 900 هزارتومان شروع میشود و برای یک کیلو «چهار مغز ممتاز» باید بیش از یک میلیون و 700 هزارتومان هزینه کرد. از طرف دیگر قیمتهای نجومی میوه بخصوص اقلام مورد نیاز در مناسبت یلدا، مردم را شوکه کردهاست این در حالیست که هر روز شاهد افزایش سرسامآور بهای همه اجناس و مایحتاج زندگی هستند.
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین در خصوص این شرایط گفتوگویی انجام داده با دکتر مرتضی افقه، اقتصاددان و استاد دانشگاه شهید چمران اهواز که طی آن به بررسی علل رشد نامتعارف قیمتها در بازار پرداختهاست. مشروح این مصاحبه را در ادامه میخوانید:
استقراض از بانکمرکزی، وقوع جنگ 12 روزه و فعالشدن مکانیسمماشه
* ظاهراً قیمتها رها شدهاند و دولت توان کنترل آنها را ندارد؟
– بله، متغیر فعال در بحث قیمتها، تحولات خارجی است و این به دلیل از دست دادن فرصتها برای رفع تحریم در سالهای گذشتهبوده که اکنون شاهد آثار آن هستیم. من اسفند سال گذشته پیشبینی کردهبودم که باتوجه به کاهش ذخیره ارزی دولت، دستگاه اجرایی در نیمه دوم سال جاری ناچار به استقراض از بانکمرکزی خواهدشد که این روند با جنگ 12 روزه و مکانیسم ماشه تشدید گردید و امروز در شرایطی هستیم که دولت کالاهایی مانند بنزین را هم که در اختیار خودش هست، گران میکند.
* پس باید کماکان شاهد صعود قیمتها باشیم؟
– در اقتصاد بحثی وجود دارد که میگوید اگر تولیدکننده در منطقه سودآوری باشد تلاش میکند عایدی خود را به حداکثر برساند و چنان چه در چاله زیان افتاد باید ضرر را تا حد امکان کاهش دهد. بر این اساس هنر دولت این است که تا میتواند اجازه ندهد مردم بیش از این زیان کنند.
دکتر مرتضی افقه: دیدیم که حذف ارز 4 هزار و 200 تومانی چه توفانی در قیمتها ایجاد کرد و برخی کالاهای اساسی تورم 70 درصدی را پشت سرگذاشتند.
* گفته میشود از دلایل عمده افزایش نرخ دلار، حذف ارز ترجیحی است؟
– بله این خطرناکترین اقدامی است که دولت میتواند انجام دهد، ظاهراً تعدادی از اقتصاد خواندهها هم پشت این ماجرا قرار دارند و به دولت فشار میآورند، دستگاه اجرایی هم چون با کمبود منابع مواجه است از این موضوع استقبال کردهاست.
* استدلالشان چیست؟
– این که ارز ترجیحی باعث رانت شده و عدهای کالا را با آن وارد میکنند و با نرخ بازار آزاد میفروشند، در دولت رییسی هم با همین توجیه ارز 4 هزار و 200 تومانی را برداشتند و دیدیم که چه توفانی در قیمتها ایجاد شد و برخی کالاهای اساسی، تورم تا 70 درصد را پشت سر گذاشتند.
زنگ خطر اقتصاد به صدا درآمد؛ حذف ارز ترجیحی و یلدایی با قیمتهای فوق لاکچری
* پس افزایش قیمت ارز کماکان ادامه دارد؟
– باید بتوانند در داخل نقدینگی را کنترل کنند وگرنه زمینه افزایش بدون توقف دلار وجود دارد چرا که کماکان شاهد خروج سرمایهها از کشور هستیم و همین باعث میشود تقاضا برای پول خارجی بالا برود. از طرفی چون 80 درصد کالاهای وارداتی، واسطهای و سرمایهای هستند و در تولید کالاهای داخلی استفاده میشوند، هر نوسانی در بهای پول خارجی منجر به رشد قیمت کالاهای داخلی خواهد شد.
* هنر دولت در شرایط موجود آن است که اجازه ندهد مردم بیش از این ضرر کنند.
* وزارت جهاد کشاورزی و وزارت صمت چه میکنند؟
– اگر جهاد کشاورزی ذخیرهسازی کرده باشد میتواند سرعت افزایش قیمتها را کم کند، وزارت صمت هم فقط بخشنامه میدهد که در کنترل گرانیها موثر نبوده است.
حذف ردیفهای هزینه بیمورد در دخل و خرج مملکت
* آیا دولت برای مقابله با کسری، میتواند بودجه دستگاههای موازی و ناکارآمد را در سال 1405 حذف یا به حداقل برساند؟
– من در دولتهای روحانی و رییسی گفتم که به جای آن که دنبال درآمدهای جدید عوض پول نفت باشند و شرکتهای دولتی را بفروشند یا اوراق قرضه منتشر کنند، در پی حذف ردیفهای هزینه بیمورد در دخل و خرج مملکت برآیند. دولت چهاردهم فعلا این ادعا را کرده و امیدوارم بتواند به وعده خود عمل کند هرچند دستگاههای موازی تعداد زیادی نانخور دارند که به این ردیفها آویزان هستند ضمن این که قدرتهایی پشت سر آنها وجود دارد که قطعاً کار را مشکل خواهند کرد و در مجلس مخالفتهایی را به پا میکنند.
انتهای پیام
* عبدالله خلیلی
