یکی از مهمترین چالشهای افراد، خانوادهها و حتی بنگاهها و فعالان اقتصادی، حفظ ارزش داراییها در برابر تورم است که موجب کاهش قدرت خرید و فرسایش سرمایهها میگردد. در چنین شرایطی، انتخاب یک مسیر درست برای سرمایهگذاری میتواند نهتنها ارزش پول را حفظ کند، بلکه به رشد دارایی نیز کمک کند. پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین در این مقاله سعی کردهاست چند بازار رایج سرمایهگذاری در کشور همچنین میزان عملکرد آنها در مقایسه با نرخ تورم را تحلیل و بررسی کند.
وضعیت تورم در ایران
برای شناخت عملکرد سرمایهگذاریها، ابتدا باید نگاهی به آمار تورم یک دهه اخیرداشتهباشیم . طبق دادههای مرکز آمار ایران، میانگین نرخ تورم سالانه طی سالهای۱۳۹۰ تا ۱۴۰۰ حدود ۲۵ تا ۳۰ درصد بوده که ضمن نوسانات شدید در برخی سالها (مانند ۱۳۹۸ و ۱۳۹۹)، هماکنون به بیش از ۴۰ تا ۵۰ درصد رسیدهاست. بنابراین، برای کاهش ریسک سرمایهگذاری بایستی به دنبال روشهایی بود که بازدهی آن بیش از این نرخ باشد تا بتواند از نظر حفظ ارزش سرمایه و سودآوری، گزینهای مناسب تلقی شود.
کدام سرمایهگذاریها در ایران از تورم جلوتر هستند؟
بازار طلا و سکه
در اقتصاد تورمی، مردم همواره به دنبال سرمایهگذاریهایی هستند که بتوانند از افت ارزش پول ملی جلوگیری کنند. طلا یکی از این داراییهاست که هم بهعنوان پشتوانه تاریخی و هم بهعنوان کالایی بینالمللی، نقش ویژهای در بازارهای سرمایهگذاری ایفا میکند.
طلا از محبوبترین ابزارهای سرمایهگذاری در ایران بهشمار میرود که به دلیل نوسانات قیمت ارز و ارتباط مستقیم قیمت آن با دلار، معمولاً بازدهی قابلتوجهی هم دارد. از جمله مزایای این فلز گرانبها، نقدشوندگی بالا، همراستایی با قیمت دلار و رشد در شرایط بیثباتی اقتصادی است اما در کنار آن معایبی همچون وابستگی شدید به قیمت ارز، نوسانات کوتاهمدت زیاد و ریسک حباب در قیمت را نیزبا خود بههمراه دارد. با اینحال در اغلب موارد، طلا نهتنها با تورم همراستا بوده، بلکه در بسیاری مواقع از آن جلوتر حرکت کردهاست. مثلاً در سال ۱۳۹۹، رشد قیمت طلا بیش از ۸۰ درصد بودهاست.
چرا طلا با تورم همراستا یا جلوتر حرکت میکند؟
قیمت طلا معمولاً تحتتأثیر قیمت جهانی طلا و نرخ دلار داخلی است. در دورههایی که ارزش ریال کاهش مییابد (به دلیل افزایش نرخ ارز)، طلا نیز بهسرعت رشد میکند. بنابراین حتی اگر قیمت جهانی طلا ثابت بماند، با رشد دلار در ایران، این فلز نیز گرانتر میشود. در شرایط بیثباتی اقتصادی و سیاسی نیز، بسیاری از سرمایهگذاران، طلا را بهعنوان یک «دارایی امن» یا Safe Haven انتخاب میکنند. این رفتار باعث افزایش تقاضا و در نتیجه، رشد قیمت میشود. از سوی دیگر، برخلاف داراییهایی مانند مسکن یا سهام، خرید و فروش طلا بسیار سریع و آسان صورت میگیرد همین ویژگی، آن را به انتخابی جذاب برای مقابله با تورم تبدیل میکند.
مقایسه موردی رشد نرخ دلار و طلا در سال 1399
سال ۱۳۹۹ را میتوان یکی از نقاط عطف تاریخی رشد قیمت طلا در ایران دانست. بررسی شرایط اقتصادی این سال، دلایل رشد چشمگیر قیمت آن را روشنتر میکند:
در این سال، دلار از حدود ۱۳ هزار تومان در اوایل ۱۳۹۹ به مرز ۳۰ هزار تومان رسید. این رشد بیش از ۱۲۰ درصدی نرخ ارز، مستقیماً باعث جهش قیمت طلا شد. در همین بازه، قیمت جهانی طلا نیز به دلایل مختلفی از جمله رکود ناشی از کرونا، کاهش نرخ بهره در آمریکا، و سیاستهای انبساطی بانکهای مرکزی، به سطح تاریخی حدود ۲۰۰۰ دلار در هر اونس نزدیک شد. با افزایش نااطمینانی اقتصادی، تقاضای داخلی برای سکه و طلا بهشدت افزایش یافت و هجوم سرمایهگذاران خرد و مردم عادی به بازار طلا باعث افزایش بیشتر قیمت شد.
به اینترتیب قیمت هر سکه تمام بهار آزادی که در ابتدای سال ۱۳۹۹ حدود ۵ میلیون تومان بود، تا پایان تابستان ۱۳۹۹، به حدود ۱۳ تا ۱۵ میلیون تومان رسید. یعنی رشدی بیش از ۱۵۰ درصد در ۶ ماه! در نتیجه، در حالی که نرخ تورم رسمی در این سال حدود ۴۰ درصد گزارش شدهبود، طلا بیش از ۸۰ تا ۱۵۰ درصد رشد قیمت را تجربه کرد. این یعنی نهتنها از تورم جلوتر بود، بلکه بازدهی دو تا سه برابر آن را ثبت کرد. بنابراین، سرمایهگذاری در طلا (خصوصاً در سالهای بحران اقتصادی) نهتنها ارزش پول را حفظ کرده، بلکه در بسیاری موارد، موجب افزایش چشمگیر دارایی نیز شدهاست. البته این بازار هم مانند سایر بازارها، دارای نوساناتی است از اینرو ورود به آن نیازمند زمانبندی، آگاهی و دید بلندمدت است.
بازار ارزهای خارجی (دلار، یورو)
سرمایهگذاری در بازار ارز مزایایی همچون، پوشش مناسب در برابر کاهش ارزش ریال، ذخیره ارزش در بلندمدت و بازدهی تقریباً همراستا با تورم را دارد اما موارد ریسکی هم دارد که شامل غیررسمی بودن معاملات فردی، ممنوعیتهای قانونی در برخی مقاطع و نوسانهای دستوری میباشد. قیمت دلار در بلندمدت تقریباً با نرخ تورم برابر بوده اما در برخی سالها (مانند ۱۳۹۷ و ۱۳۹۹)، رشد آن بسیار بیشتر از تورم بود. با این حال، در سالهایی که دولت سیاست تثبیت ارزی داشته، رشد آن کمتر از تورم نیز شدهاست.
مقایسه و تحلیل نرخ تورم و ارز در سال ۱۴۰۴
نرخ تورم
طبق گزارش مرکز آمار ایران، در اردیبهشت ۱۴۰۴ نرخ تورم سالانه ۳۳٫۹٪ بودهاست درحالیکه تورم ماهانه در فروردین ۱۴۰۴ معادل ۳٫۹٪ اعلامشد اما در اردیبهشتماه، تورم ماهانه کاهش یافته و به ۲٫۷٪ رسید؛ یعنی قیمتها نسبت به ماه قبل تقریباً ۲٫۷٪ افزایش داشتهاند.
نرخ ارز (دلار و بازار ارز داخلی)
۷ فروردین ۱۴۰۴، قیمت اسکناس دلار در مرکز مبادله ارز و طلا 70 هزار و 788 تومان اعلام شد و نرخ حواله دلار نیز به 68 هزار و 860 تومان رسید. قیمت یورو نیز همان روز در مرکز مبادله ارز حدود 76 هزار و 318 تومان اعلام گردید. ۱۴ فروردین، قیمت دلار در مرکز مبادله تا حدود 70 هزار و 688 تومان گزارش شد که حاکی از کاهش اندک نسبت به روزهای قبل بودهاست. دو ماه بعد در ۱۴ خرداد ۱۴۰۴، قیمت دلار در بازار آزاد حدود 82 هزار و 300 تومان گزارش شد. بنابراین، قیمت دلار در نیمه نخست سال ۱۴۰۴ در بازهای متغیر بین حدود 70 تا 90 هزار تومان (یا بیشتر در بازار آزاد) نوسان داشتهاست.
کدام سرمایهگذاریها در ایران از تورم جلوتر هستند؟
تحلیل رقابت نرخ ارز با نرخ تورم
با توجه به دادههای موجود، دلار از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا یک بازه میانمدت (خرداد) رشدی برابر یا کمی بیشتر از رقم تورم کل سالانه داشته اما در برخی روزها نوسان نزولی را نیز تجربه کردهاست (مثلاً کاهش در ۱۴ فروردین) در حالیکه نرخ دلار در بازار آزاد ممکن است بیشتر از نرخ مبادلهای نیز باشد، که این اختلاف باعث خواهدشد عملکرد ارز برای دارندگان واقعی متفاوت باشد.
تأثیر انتظارات و سیاستها
وقتی انتظار تورمی بازار بالا باشد، خرید دلار بهعنوان پوشش ضدتورم افزایش مییابد، که فشار تقاضا بالا رفتن قیمت ارز را تقویت میکند. از طرفی دیگر، سیاستهای ارزی دولت (مثلاً کنترل نرخ ارز یا مداخله در بازار) میتواند رشد دلار را محدود کند و باعث شود نرخ ارز از رشد تورم عقب بماند. بنابراین، در سال ۱۴۰۴ رقابت بین نرخ ارز و نرخ تورم پیچیدهاست: دلار در برخی دورهها توانستهاست با تورم همراستا یا جلو برود، اما به دلایل مختلف (مداخله سیاستی، نوسان بازار آزاد، انتظارات) مواقعی هم عقب نشینی داشتهاست.
بازار مسکن
مسکن بهعنوان یک دارایی بلندمدت با وجود رکودهای مقطعی، معمولاً نرخ رشدی بیشتر از تورم داشتهاست. در بازار مسکن همواره مزایایی چون پوشش بلندمدت در برابر تورم، دارایی قابل لمس و با ارزش ذاتی و استفاده دوگانه (مصرف و سرمایهگذاری) بهچشم میخورد. با اینحال شامل معایبی نظیر نقدشوندگی پایین، نیاز به سرمایه اولیه بالا و مالیاتها و هزینههای جانبی نیز هست. با این وجود، بازار مسکن در دورههای بلندمدت (۵ تا ۱۰ ساله) معمولاً بازدهی بالاتر از تورم بهخصوص در شهرهای بزرگ مانند تهران داشتهاست اما در دورههای کوتاهمدت، ممکناست بهدلیل رکود، رشدی کمتر از تورم داشتهباشد.
بورس و بازار سرمایه
بازار بورس از گزینههای مدرنتر برای سرمایهگذاری محسوب میشود اما در ایران همواره دچار نوسانات شدید و ریسکهای سیاسی-اقتصادی بودهاست. امکان رشد سریع سرمایه، ابزارهای متنوع سرمایهگذاری و دسترسی آسان از طریق آنلاین از مزایای سرمایهگذاری در بورس محسوب میشود هرچند نوسانات شدید، نیاز به دانش تحلیلی و تأثیرپذیری بالا از سیاستها آن را با ریسک بالا مواجه میکند. طبق مشاهدات، بورس ایران در برخی سالها (مانند ۱۳۹۸ و نیمه اول ۱۳۹۹) بازدهی چشمگیری داشت و از تورم جلوتر بود. اما در مواردی نیز زیانده شد و شاخص کل افت کرد. بنابراین، بورس گزینهای پُرریسک محسوب میشود و نیاز به مدیریت فعال و علمی دارد.
رمز ارزها (کریپتو)
در سالهای اخیر، بسیاری از سرمایهگذاران با امید دستیابی به سودهای دلاری و رشدهای نجومی به بازار رمزارزها علاقهمند شدهاند. این بازار هم با رشدهای انفجاری در دورههای خاص، امکان دسترسی جهانی و قابلیت خرید با سرمایه اندک منافعی را متوجه آنها کردهاست با اینحال نوسانات بسیار بالا، نبود نظارت و احتمال کلاهبرداری همچنین تحریمها و محدودیتهای صرافیها در مواردی برای سرمایهگذاران زیانده بودهاست. گفتنیاست که رمزارزها میتوانند در بازههایی بسیار سودآور باشند، اما ریسک بالایی هم دارند. بنابراین بیشتر برای سرمایهگذاران حرفهای یا در خصوص سرمایه مازاد مناسباند، نه صرفاً برای حفظ ارزش دارایی.
توصیه پایانی
انتخاب بهترین نوع سرمایهگذاری بستگی به شرایط فردی، میزان سرمایه، هدف زمانی و سطح ریسکپذیری دارد. اما آنچه مسلم است، در اقتصاد تورمی، نگهداشتن پول نقد یا سپرده بانکی (با سود کمتر از نرخ تورم) بهتنهایی باعث کاهش ارزش دارایی خواهدشد. در نتیجه، فعال بودن در بازارهای سرمایهگذاری نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت برای حفظ دارایی در برابر تورم است.
نتیجه
اگر بخواهیم بر اساس آمار و روندهای ۱۰ سال گذشته قضاوت کنیم، سرمایهگذاریهایی که از تورم جلوتر حرکت کردهاند عبارتاند از:
طلا و ارز – در اغلب سالها، رشد بیشتر از نرخ تورم
مسکن – در بلندمدت، رشد باثبات و جلوتر از تورم
بورس – در دورههای رونق، بازدهی بالا، اما با ریسک زیاد
رمزارزها – بازدهی بالا در زمانهای خاص، ولی پُرریسک و غیرقابلپیشبینی
برای سرمایهگذاران معمولی، ترکیب چند ابزار بهصورت هوشمندانه (مثلاً سبدی از طلا، مسکن و بخشی در بورس یا صندوقهای درآمد ثابت) پیشنهاد میشود زیرا میتواند هم از تورم پیشی بگیرد و هم ریسکها را کاهش دهد.
منابع:
ایراناِستاتیس – سایت طلا – newsin.ir – مرکز آمار ایران
انتهای پیام
