افزایش قیمت دلار در هفته های گذشته کارشناسان اقتصادی را به گمانه زنی هایی واداشته است.
برخی معتقدند هر ساله در روزهای نزدیک به پایان سال بخصوص در ماه رجب و شعبان، حجم تقاضا برای ارز افزایش مییابد و این محرکی می شود برای صعود قیمت دلار که البته به صورت خودکار با فروکش کردن این تقاضا، قیمت هم افت کرده، التهاب بازار از میان می رود.
برخی نیز افزایش نرخ ارز را همسان با نرخ تورم دانسته معتقدند تا پایان سال شرایط نرخ ارز در محدوده قیمت فعلی و در یک حاشیه امن و باثبات باقی خواهدماند هرچند گروهی دیگر نیز این همبستگی مستقیم نرخ تورم و ارز را در بلندمدت عامل تشدید افزایش قیمت دلار دانسته، معتقدند رکود تورمی اجازه نمیدهد که قیمت ارز کاهش یافته یا اینکه برای دورههای قابل توجه ای تثبیت یابد چرا که قیمت ارز در ایران از شرایط طبیعی پیروی نمیکند و در این فضا، کنترل نرخ ارز با سیاستهای پولی و مالی هم ممکن نیست.
البته گروهی دیگر، جمیع عوامل اقتصادی و غیر اقتصادی روز را علت تلاطم بازار سکه و ارز دانسته انتشار برخی خبرهای سیاسی درباره برجام، حادثه تروریستی کرمان و افزایش تقاضای سه ماه پایانی سال را در بوجودآمدن این شرایط دخیل می دانند.
از سویی دیگر در حالی که برخی از تحلیل گران رشد قیمتها در بازار ارز و سکه را بی دلیل و فاقد هرگونه توجیه اقتصادی می دانند، فعالان بازار و صرافها علت اصلی آن را افزایش قیمت جهانی طلا و البته افزایش تقاضا برای خرید طلا و سکه بیان می کنند.
به هر حال با وجود تحلیل های خوش بینانه ای که نوسانات بازار مالی را، کوتاه مدت و با رنگ و بویی سیاسی دانسته که تا پایان سال به حالت ثبات خواهدرسید، به نظر می رسد موج سواری بهای ارز و سکه فارغ از این گمانه زنی ها، راه صعود خود را با سرعت در پیش گرفته و قصد توقف ندارد.
بنا به بررسی های میدانی بازار ارز، دلار آزاد توسط دلالان مقابل صرافیها حتی بالای ۵۳ هزارتومان هم معامله شد در حالیکه در صرافیها با نرخ ۴۲ هزار و ۴۹۶ تومان خریداری و ۴۳ هزار و ۱۳۱ تومان فروخته شده است.
علی رغم گفتمان های ضد و نقیض، به نظر می رسد افزایش تنشها در منطقه، بیشترین تاثیر را در افزایش نرخ نفت و طلا داشته که به تبع آن رفتارهای نوسانی ارز نیز تشدید شده است به گونه ای که برخی تحلیلگران بر این باورند، قیمت دلار در حال نزدیک شدن به سقف تکنیکال خود است و در صورتی که مقاومت های موجود شکسته شود، حتی می تواند ارقام بالاتری را به خود ببیند.
کما اینکه وضعیت پرآشوب فعلی خاورمیانه با استمرار حمله نظامی آمریکا و انگلیس به حوثی های یمن می تواند سناریوی شتاب بازار مالی را صعودی تر نموده، جرقه ای باشد برای انفجار بزرگ قیمت دلار و سکه.
آنچه بیش از همه نگران کننده است، عواقب این گران شدن هاست که حتی قیمت اقلام مصرفی را نیز تحت تاثیر خود قرار می دهد و این قانون نوشته نشده ای در جوامع کمتر توسعه یافته است که با هر رویداد بین المللی، تبعات مالی آن را باید به دوش بکشند. تجربه ناخوشایندی که با عناوینی چون جهانی شدن، نظم نوین جهانی و تحریم، تار و پود اقتصاد وابسته این جوامع را به حوادثی پیوند می زند که محل وقوع شان حتی کیلومترها از آنها دور است چرا که ریسمان پوسیده دیپلماسی ها دیگر رمق تحمل وزنه سنگین اقتصاد را ندارد و به نظر می رسد که اقتصاد جهانی، فارغ از حدو مرزهای سیاسی، تازیانه خود را بر پیکره نحیف جوامع کمتر توسعه یافته آنچنان می نوازد که رد آن با هیچ نوع مدیریتی قابل ترمیم نباشد کما اینکه هم اکنون نیز جراحت تاخت و تازهای گذشته اقتصاد آثار جبران ناپذیری را در معیشت شهروندان این جوامع به جا گذاشته ا ست.
مسلما تلاطمات اقتصادی و رویدادهای غیراقتصادی بین المللی آثاری در همه جوامع به بار می آورند ولی واضح است که میزان و مراتب تاثیرات مثبت و منفی آنها با توجه به شرایط مدیریتی و سطح اقتصادی هر کشور، متفاوت است از این رو جوامع توسعه یافته با پیش بینی تبعات جهانی جنگ های ارزی، سعی بر دور اندیشی مدیریتی و کنترل عواقب احتمالی آن دارند در حالی که مدیران ارشد جوامع کمتر توسعه یافته به دلیل درگیر بودن در کناف رانت بازی ها، پولشویی ها و اختلاس های افسارگسیخته ناشی از ضعف قانونی این ممالک، نه تنها فرصتی برای اندیشیدن در کنترل عواقب تغییرات جهانی پیدا نمی کنند که حتی آن را دغدغه مدیریتی خود نمی دانند و این در حالیست که درد دلاریزه بودن اقتصادهای تک محصول و وابسته، درد کهنه ای است وتنها دولت های جهان توسعه نیافته در مواقع به دست گرفتن قدرت، رفع آن را شعار انتخاباتی خود قرار می دهند.
حال باید دید بانک مرکزی که متولی اول و بزرگ پولی و مالی کشور است، تا چه حد خواهد توانست با به کار گیری تدبیرهای ارزی متناسب با بحران های سیاسی و پولی جهان، مانع کاهش ارزش واحد پول کشور و بازگشت ثبات به بازار سکه و ارز شود؟
- سوسن پاکدل
