قتل دانشجوی دانشگاه تهران در کوی «جنت» امیرآباد تهران به دست زورگیران، موجی از خشم و نفرت در میان مردم برانگیخت و بار دیگر موضوع خفتگیری و ضرورت مقابله جدی با آن را به دستگاه قضایی و نیروی انتظامی یادآور شد. به گفته دوستان امیر محمد خالقی، دانشجوی مقتول برای این که لپتاپ خود را به دزدها ندهد در برابر آنها مقاومت کرده که باعث شده جانش را از دست بدهد. در واقع افزایش قیمت دلار، دیگر امکان جایگزینی لوازم دیجیتال را به مردم نمیدهد.
در سالهای اخیر آمار زورگیری در شهرها رو به افزایش بوده است اما رقم دقیق مربوط به خفتگیری و جرایم خشن منتشر نمیشود. با این حال بخشی از آنها در گزارشهای مربوط به نزاعهای خیابانی انعکاس مییابد. سال ۱۴۰۲ نزدیک به 600 هزار درگیری در پزشکی قانونی ثبت شد. این رقم فقط در نیمه نخست سال ۱۴۰۳ بیش از 320 هزار مورد بوده است و در لابهلای پروندهها، سلبریتیها از فوتبالیستها گرفته تا بازیگران سینما که هدف حمله زورگیران قرار گرفتهاند هم دیده میشدند. قانون مجازات اسلامی، حکم کسانی را که با سلاح سرد و چاقو زورگیری میکنند بین 6 ماه تا دو سال زندان و تا 74 ضربه شلاق تعیین کرده است اما به گفته حقوقدانان در بسیاری از موارد این حبسها کاهش داده میشوند و یا افراد به راحتی با وثیقه از زندان خارج میگردند.
پایگاه خبری «سرمایه و ثروت آنلاین» در گفتوگو با دکتر علی نجفی توانا، استاد دانشگاه، جرمشناس و حقوقدان به بررسی جرایم خشن و زورگیری در خیابانها پرداخته است:
* چرا مردم این قدر پرخاشگر شدهاند و رفتارهای خشن از خود بروز میدهند؟
– رفتار انسانها در پیوند با شرایطی است که در آن زندگی میکنند لذا باتوجه به اوضاع اقتصادی کشور میتوان به دو چالش اساسی یعنی مشکلات معیشتی و عدم تعادل روحی و روانی ایرانیان اشاره کرد. در این میان بسیاری از ما مدیریت رفتار را هم نیاموختهایم که نمونههای آن در رانندگی مردم، شیوه معاملات، درگیری بین اعضای خانواده به خصوص در مساله ارث و میراث و… بازخورد مییابد.
از طرفی معضل اشتغال و بیکاری اثرات نامطلوب در جامعه دارد و بسیاری از افراد امید چندانی به آینده ندارند حتی تحصیلکردههای ما در رشتههای مرتبط خود به کار گرفته نشدهاند و به دلیل سوء مدیریت نظام آموزشی کسانی که در حرفههای پزشکی، وکالت، مهندسی و … مشغول به کار هستند به دلیل رقابت زیاد امکان دستیابی به درآمد مکفی را ندارند.
* کمتر ایرانی را میتوان یافت که مرتکب جرم نشده باشد وقتی هم که جامعه جرمپذیر و جرمخیز شد ابزار مجازات برای برقراری نظم کارایی ندارد.
* یک فرد زورگیر، اموال مردم را از آنِ خود میداند و برای به دست آوردن آنها حتی دست به جنایت میزند، ظاهراً اینها از مرز انسانیت عبور کردهاند و خود را به شیطان فروختهاند!
– بین فقر، تبعیض و خشونت رابطه تنگاتنگی وجود دارد. یک زورگیر یا فرد خشن از مادر، مجرم متولد نشده است. آنچه باید بدان توجه کرد این که خانوادهها، امکان تربیت متعارف فرزندان خود را از دست دادهاند. در این روند، با وعدههایی که در قانون اساسی وجود دارد و انتظاراتی که مسوولان ایجاد کردهاند جوانان ما متوقع بار آمدهاند لذا با جامعه نمیتوانند به درستی ارتباط برقرار کنند پس برای تامین نیازهایشان به هر اقدامی روی میآورند.
* پس بسیاری از فسادها، ریشه در این توقع نابجا دارد؟
– بله، کارمند رشوه میگیرد. مدیر، اختلاس میکند و زورگیر با سلاح سرد و چاقو افراد را مورد حمله قرار میدهد.
* عملکرد نیروی انتظامی و دستگاه قضایی را چگونه ارزیابی میکنید؟
– به نظر میرسد پلیس با این عده توان ایجاد نظم مطلوب در جامعه را ندارد چرا که خشونتگرایی از حد متعارف خارج شده است. لذا قوه قضاییه هم با وجود 15، 16 میلیون پرونده قضایی با دشواریها بسیار روبروست به گونهای که کمتر ایرانی را میتوان یافت که مرتکب جرم نشده باشد وقتی هم که جامعه جرمپذیر و جرمخیز شد ابزار مجازات برای برقراری نظم کارایی ندارد.
* در واقع ما با بحران مواجه هستیم؟
– بله بحران بزهکاری که اجازه نمیدهد ایجاد امنیت به درستی روال خود را طی نماید چرا که اکثریت مردم میل تعرض به قانون یافتهاند و فساد برخی مدیران در پروندههایی نظیر چای دبش و تخلفات آقازاده اعتماد و احترام به قانون را از آحاد جامعه گرفته است.
* در برخی از کشورها، به دلیل کاهش تعداد زندانیان بسیاری از زندانها تعطیل شدهاند، دلیل موفقیت آنها چیست؟
– مهمترین مساله در این زمینه اداره خوب آن کشورها از نظر اقتصادی است، به گونهای که دولتهایی نظیر نروژ، سوئد، فنلاند، دانمارک، هلند و… در شاخصهای مربوط به رفاه عمومی سرآمد شدهاند.
