* بانکهای مرکزی در هیچ کجای دنیا فنر ارز را رها نمیکنند، اقتصاددانانی که واژه سرکوب نرخ را به کار میبرند، در اشتباه هستند.
* در شرایط موجود، گرانیها نباید ارتباط چندانی با موضوع ارز داشته باشد، دولت باید بهتر از این عمل کند و اجازه ندهد در موضوعی مانند مسکن، افزایش ۱۰۰ درصدی روی دهد.
اقتصاد جهان در سالی که گذشت شاهد دو جنگ خانمانسوز در اوکراین و غزه بود. در این میان، اقتصاد ایران هم شرایط مبهم و نامشخص داشت. البته در ۹ ماهه اول سال، روند برخی متغیرها بهبود یافت اما آن قدر اندک است که هنوز نمیتوان به تداوم آن دل بست. گویی این تغییرات مختصر و شکننده بیدی است که امکان دارد با هر بادی بلرزد. از طرفی نرخ رشد عملاً اثر چندانی در بهبود شرایط اقتصادی خانوارها و بنگاه ها نداشته برای نمونه تجارت خارجی رشد کرده اما کسری تجاری قابل توجه است و هنوز واحدهای تولیدی برای واردات مواد اولیه، ماشینآلات و کالاهای واسطهای مورد نیاز خود باید چند ماه در صف تخصیص ارز بمانند. بازار مسکن در رکود عمیقی فرو رفته اما همچنان قیمتها بسیار بالاست. شرایط بورس برای سهامداران ناامیدکننده است و دولت با این که مدعی است از بانک مرکزی استقراض نکرده میزان بدهیاش به نظام بانکی رشد نگرانکننده داشته که به ناترازی بانکها دامن زده است. بر این اساس باید گفت اقتصاد ایران در سال گذشته میلادی مانند هوای مهآلود بوده است.
دکتر آلبرت بغزیان، استاد اقتصاد دانشگاه تهران در گفتوگو با «سرمایه و ثروت» به بررسی اقتصاد ایران و جهان در سال گذشته پرداخته و چشمانداز آن در سال ۲۰۲۴ را حداقل در سه ماهه اول بدون تغییر عنوان میکند.
* جنگ روسیه با اوکراین در سال ۲۰۲۳ چه تاثیری بر اقتصاد جهان داشت؟
– اثرات تورمی این جنگ در ماههای اول بر روی اقتصادهایی مانند آلمان که ۴۰ سال تورم نداشتند، ۵ تا ۱۰ درصد بود. با این حال اتحاد اروپا، امریکا و دیگر کشورها برای مقابله با روسیه اجازه نداد که تهدیدات مسکو در مورد موضوعاتی مانند گندم و… اثرات بلندمدت داشته باشد لذا باید گفت تمام اتفاقات مربوط به حمله روی داده و در سال ۲۰۲۳ جنگ جنبه فرسایشی داشته است مگر این که با ماجرای جدیدی روبرو شویم.
* در حمله ۷ اکتبر حماس به اسراییل، تلآویو و برخی کشورها، انگشت اتهام را به سوی ایران نشانه رفتند و جمهوری اسلامی را مقصر جلوه دادند. در این باره چه میتوان گفت؟
– به هر حال ایران از حمله حماس دفاع کرد و در روز اول حتی به جشن و شادی پرداخت. بر این اساس اسراییل و دوستان او به دنبال ردپایی از کمکهای مالی و نظامی جمهوری اسلامی به حماس هستند تا بتوانند ضمن اعمال یک سری تحریمهای جدید، تحرکات نظامی را هم پیش بکشند. در این میان اتفاق خوبی که روی داد مدیریت ارزی در کشور بود چرا که عدهای درصدد بودند تا در بازار ارز سوداگری کنند و حتی در روزهای اول ۳، ۴ هزار تومانی تغییر در نرخ ایجاد کردند اما دلار در محدوده ۵۰ هزار تومان باقی ماند.
* با تورم موجود چه باید کرد؟
– من میگویم در شرایط موجود بحث تورم نمیتواند چندان مرتبط با نرخ ارز باشد و هرچه هست مسایل غیرارزی است. مانند خودتحریمی، سیاستهای غلط در قیمتگذاری و عدم نظارت دولت بر حوزههایی مانند ملک و املاک؛ باید پرسید چرا بهای مسکن صددرصد افزایش مییابد، دلیل این همه گرانی در بازار ارزاق چیست؟ درست است که نرخ تخصیص ارز آنها تغییر کرده اما نمیتوان در مورد کالاهای اساسی چنین استدلالی را پیش کشید. پس دولت باید میبایست بهتر از این عمل میکرد البته در مواردی مانند خودرو، قیمتها کاهشی بود و گرانی آن ارتباط مستقیم با عرضه در بورس داشت لذا نباید در ماههای آینده دلیلی برای تورم وجود داشته باشد.
* اما ما شاهد انتظارات تورمی در جامعه هستیم.
– انتظارات تورمی را نقدینگی و پایه پولی ایجاد میکند برای همین بانک مرکزی به موضوع ناترازی بانکها ورود کرده است. در این میان هم عدهای سعی میکنند سیاست مدیریت ارزی را زیر سوال ببرند و بگویند نرخ ارز سرکوب شده ا ست.
* شما میگویید نشده است؟
– در هیچ کجای دنیا نرخ ارز رها نمیشود شما بانک مرکزی کشورهای مختلف و رابطه ارزهایی مانند درهم امارات ، ریال عربستان، درام ارمنستان و… را با دلار رصد کنید. من از برخی اقتصاددانان تعجب میکنم که واژه سرکوب را به کار میبرند. اگر نرخ دلار در همین محدوده باقی نمیماند آن وقت میدیدید که تورم چه گرد و خاکی میکند. بنابراین فنر نرخ ارز نباید رها شود و البته بانکهای مرکزی هم در جهان این کار را نمیکنند.
* شما گفتید که در شرایط موجود موضوع تورم ارتباط چندانی نمیتواند با موضوع ارز داشته باشد و در ماههای آینده نباید دلیلی برای گرانیها جستجو کرد، پس مشکل کجاست؟
– اجازه بدهید موضوع را برایتان روشن کنم. وقتی نرخ ارز از ۴ به ۶۰ هزار تومان میرسد، قطعاً شاهد به هم خوردن بازارها خواهیم بود اما الان که نرخ دلار مدیریت شده تورم، ناشی از چیست؟ قطعاً نشتی در اقتصاد وجود دارد و آن افزایشهایی است که در محدوده کالاهایی نظیر لوازم خانگی، لبنیات، گوشت، مسکن و… دیده میشود. من از شما میپرسم گرانی زمین چه ربطی به دلار دارد؟ وقتی سوداگران نمیتوانند در بازار ارز سرمایهگذاری کنند به بازارهای دیگر مانند مسکن هجوم میآورند و در شرایط رکود، این همه خانه خالی احتکار میشود. آن وقت دولت نرخ سود وام خرید مسکن را ۲۳ درصد اعلام میکند که خود آتشبیار تورم میگردد!
* کامیاب بهرودی
