* کامیاب بهرودی
براساس آمارهای پزشکی 40 درصد از مرگهای ناشی از آلودگی هوا در پایتخت در بهار و تابستان رخ میدهد، لذا این تصور که آلودگی هوای تهران منحصر به پاییز و زمستان است، اشتباه میباشد.
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین در گفتوگو با دکتر احد وظیفه، رییس مرکز اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی ضمن بررسی علل آلودگی هوا در فصول گرم، چگونگی تابستان امسال را مورد بحث قرار داده است:
* داستان آلودگی هوا در بهار و تابستان چیست؟
– در تابستان شدت گرما و جذب آن توسط زمین باعث میشود امواج گرم در راستای قائم از پایین به بالا منتشر شود در این روند آلودگی منابعی چون اتومبیلها، کارخانهها و… در سطح تولید میشود این فعل و انفعال را ناکس (NoX) میگویند که به معنای «نیتروژن اکسید» است و به خانوادهای از گازها اطلاق میشود که از ترکیب نیتروژن و اکسیژن در دمای بالا تشکیل میشود و گاز ازن را در سطح پایین نگه میدارد و قابلیت آسیبرسانی به دستگاه تنفس و حلق در آن بسیار میباشد. از طرف دیگر با وجود خشکسالی در کشورهایی نظیر عراق، سوریه، ترکمنستان و… گردوخاک از بستر دریاچههای خشک که به علت تبخیر بالا آبشان را از دست دادهاند خیزش میکند و باد با سرعت زیاد آن را با عبور از هزاران کیلومتر به ایران میرساند.(1)
سال گذشته دمای هوا در مناطقی از بوشهر به 56 درجه رسید که در قاره آسیا رکورد محسوب میشود.
* تابستان امسال چه شرایطی دارد آیا باز گرمای هوا رکورد خواهد زد؟
– بررسی مدلهای هواشناسی حکایت از آن دارد که تابستان سال جاری داغ و تا 5/1 درجه زیر نرمهای 30 سال گذشته خواهد بود مفهوم این مساله آن است که در برخی هفتهها به خصوص در فلات مرکزی ایران شرایط دشواری خواهیم داشت. به خاطر دارید که در تابستان سال گذشته در اواخر تیرماه و نیمه اول مرداد ماه دمای هوا در برخی استانها مانند بوشهر به 56 درجه رسید که در قاره آسیا یک رکورد محسوب میشود که امواج گرما را در پی دارد و ترکیب آن با خشکسالی میتواند توان تبخیر بیشتری ایجاد کند.
در مناطقی مانند قزوین، خراسان، البرز، پایتخت و… پنجمین سال پیاپی است که دچار خشکسالی هستیم.
* وضعیت خشکسالی در ایران چگونه است؟
– در برخی از استانها مانند هرمزگان، سیستان و بلوچستان، کرمان و بوشهر بحرانی میباشد و دسترسی به آب را دشوار کرده است. ضمن این که در سال جاری مهمترین دوره بارندگی که اردیبهشت است را از دست دادهایم. از طرفی موضوع آب جنبه محلی دارد یعنی اگر در استانی مانند گیلان، بارش مطلوب باشد استانی مانند تهران از آن بهرهمند نمیشود، لذا در مناطقی مانند قزوین، خراسان، البرز، پایتخت و… پنجمین سال پیاپی است که دچار خشکسالی هستیم که بلایی خزنده، تدریجی و فراگیر به شمار میرود و همه بخشهای جامعه را تحت تاثیر قرار میدهد.
مهمترین دوره بارندگی را در اردیبهشت ماه از دست دادیم، شرایط خشکسالی در برخی استانها بحرانی است.
* آن قدر چاه در این مملکت زدهاند که آن را آبکش کردهاند آیا اکنون از موضوعی به نام آبهای زیرزمینی میتوان سخن گفت؟
– سالهای سال است که در ایران از منابع آبهای زیرزمینی بیشتر از آنچه از نظر فنی و اکولوژی میتوان برداشت کرد، بهره بردهایم و زیادهروی کردهایم که حاصل این رفتار، کاهش ذخیره آب بوده است. هرچند این مساله قابل مشاهده نیست. نکته دیگر این که منابع آبهای زیرزمینی حکم حساب بانکی را دارد که هر وقت پولمان تمام میشود باید سراغ آن رفت اما اکنون شرایط به گونهای شده که موجودی بانکی را هم از دست دادهایم و دچار فرونشستهای بسیار در مناطق مختلف کشور شدهایم. برای نمونه در دشت قزوین حدود 110 هزار چاه زدهاند که خیلی از آنها غیرمجاز است، از چاههای مجاز هم بیرویه برداشت میشود.
* پینویس:
(1) نبودِ پوشش گیاهی مناسب در کشورهای همسایه هم نقش بسزایی در انتقال گرد و خاک به ایران دارد.
