سرمایه و ثروت – «کرونا» توجه علاقمندان به ادبیات را به آثاری که در آن ها به شیوع بیماریها پرداخته شده، جلب کرده است. بر این اساس فروش کتاب «طاعون» نوشته آلبرکامو نویسنده فرانسوی در اروپا به میزان قابل توجهی بالا رفت و تجدید چاپ آن بارها انجام گرفت به گونهای که سایتآمازون این اثر را در رتبه نخست پرفروشها قرار داد.
همچنین «چشمان تاریکی» رمان دلهره آور نویسنده آمریکایی «دین کونتر» که در سال ۱۹۸۱ منتشر شدهاست علاقهمندان بسیاری یافت این کتاب درباره ویروس مرگباری به نام ووهان-۴۰۰ است که به عنوان یک سلاح بیولوژیک مورد استفاده قرار میگیرد.
« سرمایه و ثروت» درباره آثاری که به شیوع بیماری ها پرداخته با حسن میرعابدینی استاد دانشگاه، منتقد و مورخ ادبیات معاصر گفت و گویی انجام داده است که در ادامه میآید:
- کدام یک از نویسندگان ایران و جهان در آثار خود به شیوع بیماریها پرداختهاند؟
معروفترین اثر در این زمینه زمینه «طاعون» آلبرکامو است. اوژن یونسکو هم در نمایشنامه «کرگدن» به نوعی شیوع و همهگیری را مطرح کرده که انسانها تبدیل به کرگدن می شوند این اثر در دهه ۵۰ که به بازار آمد خیلی سر و صدا کرد.
در سال های اخیر هم کتاب «کوری» نوشته ژوزه ساراگامو را داریم که به نابینایی افراد یک شهر میپردازد در این میان معدود افرادی که متفاوت هستند و خلاف مسیر همگان را طی میکنند مصون می ماند البته کوری یک اثر تمثیلی و نمادین است.
در ادبیات ایران داستان کوتاه «س. گ. ل. ل.» از کتاب «سایه روشن» صادق هدایت به نوعی یک مرگ و میر همگانی را دستمایه خود قرار میدهد و نکته قابل توجه درباره این قصه علمی و تخیلی بودن آن است.
در خاطر نویسیها هم افرادی مانند اعتماد السلطنه به ماجرای همهگیری وبا در پایتخت پرداختهاست البته در نوشتههای دیگر رجل قاجار هم میتوان رد پایی از شیوع بیماریها داشت.
- ظاهراً نویسندگان ما توجه و علاقه به این نوع از داستان نداشتهاند؟
وقتی صحبت از ادبیات جدید میکنیم، زمانی است که کشور همهگیری های مربوط به دوره قاجار را پشت سر گذاشتهاست، با این حال نویسندگانی مانند جعفر شهری که تهران قدیم را دستمایه آثار خود قرار داده در رمان “شکرتلخ” از برخی بیماریهای واگیر مانند کچلی سخن گفتهاست یا در داستانهای جمالزاده به آدمهایی که شپشهای بدنشان را میکشتند اشاره شدهاست لذا در دوره پهلوی دوم که بیشتر بیماریها مهار شده، ادبیات هم به سراغ آنها نرفتهاست.
- اما فروغ فرخزاد شاعر معاصر درباره یک بیماری واگیردار مربوط به دوره پهلوی دوم (جذام) فیلمی به نام “خانه سیاه” ساختهاست که تکان دهنده میباشد؟
بله مواردی از این دست هم وجود دارد.
- کتاب «چشمان تاریکی» نوشته «دین کونتر» که حدود ۴۰ سال پیش به رشته تحریر در آمده از ویروسی شبیه کرونا سخن گفته که محل پیدایش آن ووهان چین است آیا ادبیات هم پیشگویی میکند؟
پیشگویی کار رمال هاست با این حال در رمان های علمی و تخیلی گاه مسائلی مطرح میشود که بعداً به واقعیت مبدل میگردد مانند نوشته های «ژول ورن» که دیدیم جنبه عینی یافت که از جمله آنها میتوان به ساخت زیردریایی، سفر به ماه و ….. اشاره کرد.
- کرونا به عنوان یک بیماری واگیر معاصر تجربیات جدیدی برای نسل امروز به همراه داشت آیا آنچه در این روزها سپری شده از مرگ و میرها گرفته تا قرنطینه و ورشکستگیها و… تبدیل به رمان خواهند شد؟
نویسندگان معاصر اگر خود را موظف به بازتاب مسائل اجتماعی بدانند قطعا میتوانند از زوایای مختلف به این بیماری بپردازند اما اگر مثل خیلی از نویسندگان امروزی بخواهند از دنیای ذهنی و درونی خود بنویسند آن فقط موضوع فرق میکند.
- کرونا به عنوان یک بحران پزشکی تبعات اجتماعی، اقتصادی و حتی سیاسی داشت؟
بله اگر ادبیات ما نخواهد از مسائل اجتماعی بگریزد باید به کرونا بپردازد.
