افزایش آلایندهها و ذرات معلق هوا؛ درحالی زندگی شهروندان کلان شهرها را مختل کرده که طی چند دهه اخیرآلودگی هوا پدیده همزاد زندگی شهری شده و نحوست آن پیامدهای مرگباری را به همراه داشته است.
طبق آمارهای بدستآمده، در روزهای تشدید آلودگی هوا، شمار بیماران تنفسی تا ۶۰ درصد افزایش مییابد و این در حالیست که بهطور متوسط ۵ سال از عمر ساکنان ثابت کلان شهرهای آلوده کاسته میشود.
گرچه معضل آلودگی هوا بخصوص در تهران از اواخر دهه ۵۰ مورد توجه قرارگرفت ولی به طور جدی از اواسط دهه ۷۰ تحت عنوان بحران ملی از سوی کارشناسان حوزه محیط زیست مطرح شد تا جایی که راههای مقابله با آن نیز عزم ملی خواندهشد.
ازاینرو در خصوص آلودگی هوای تهران سخن سراییهای بسیاری صورت گرفت به گونهای که از مهاجرتهای بی ضابطه و افزایش شهرک سازی و برجسازیهای اطراف تهران گرفته تا فعالیتهای دودزای کارخانهها و تردد خودروهای فرسوده را علل این پدیده اعلام کردهاند تا جایی که حتی جهت وزش بادهای نگون بخت پایتخت در کیفیت هوای این شهر مقصر شناختهشدند.
اهمیت توجه به این پدیده شوم زیست محیطی به آثار زیانبار انسانی آن برمیگردد چنانکه سازمان بهداشت جهانی طی تحقیقات ۱۵ ساله خود نیز قبلا اعلام کردهبود، آلودگی هوادر بروز سرطانها مؤثراست کما اینکه طبق گزارش بانک جهانی اگر غلظت ذرات معلق هوای تهران از ۳۲ میکروگرم بر مترمکعب کنونی به ۱۰ میکروگرم بر مترمکعب که استاندارد جهانی است برسد، سالانه ۱٫۸ میلیارد دلار بابت خسارتهای اقتصادی و پیشگیری و درمان شهر تهران صرفهجویی خواهدشد.
بااین حال به نظر میرسد، عدم موفقیت در رفع آلودگیهوا بیشتر از آنکه ناشی از ناشناخته بودن این پدیده و یا عدم دسترسی به فنون مقابله با آن باشد، بیشتر به دلیل عدم اعتقاد یا توانایی حرفهای مسئولان اجرایی کشور به ویژه مدیران سازمان محیط زیست و شهرداری در ضرورت مقابله با این معضل و یا حتی به جرات بتوان گفت عدم اقدام جدی جهت مقابله با آلودگی هوا بودهاست .
هرچند آلودگی هوا پدیدهای نیست که توسط یک سازمان ویا در دوره زمانی کوتاهی قابل حل باشد اما شرایط کنونی حاکی از آن است مسئولان ذیربط تنها زمانی به فکر رفع آن میافتند که وارونگی اتفاق افتاده و یا به عبارتی پا روی گلوی شهروندان گذاشته شده است در حالی که همه بر این اصل کلی واقفند که برای پیشگیری از وقوع یک پدیده، قبل از آنکه اتفاق بیفتد باید اقدامی صورت گیرد. ضمن آنکه محو کردن صورت مساله به معنای حل آن نیست.
طی روزهای گذشته کیفیت هوای تهران با شاخص های بالای آلودگی در شرایط قرمز و بسیار ناسالم هم قرارگرفت که نه تنها گروههای حساس بلکه تمامی گروه های سنی را در معرض خطر قراردادو این در حالیاست که طرح “محدوده کنترل آلودگی هوا” که قرار بود به بهبود شرایط موجود کمک کند ظاهرا جز سازکاری جهت کسب درآمد بیشتر سازمانهای مربوطه کارایی دیگری نداشتهاست.
در چنین شرایطی، به نظر نمی رسد که مسئولان حوزه های مربوط با کیفیت هوا، دغدغه ای برای رفع این معضل و یا راهکاری در دست اجرا داشته باشند. از اینرو پیشنهاد می شود در صورتی که هنوز اتاق فکر نهادهای فوق به راه حل مناسبی نرسیده اند، فراخوان جمعی داده تا جوانان تحصیل کرده و با انگیزه وطن، بهترین ایده را در این زمینه ارائه دهند. شاید از بین آنها راهکار مثمرثمری بتوان به دست آورد.
