* در حالی که خیلیها به نان شب محتاج هستند، منابع ارزی به واردات گوشی و خودروهای لوکس اختصاص مییابد، پشت این تصمیمات چه کسانی هستند؟
* تجمعهای خیابانی بازنشستگان، معلمان، کارگران و… در آینده میتواند تبدیل به جمعیت بزرگی از گرسنگان شود که کنترل شرایط در آن صورت دشوار خواهد بود.
مرکز مبادله ارز و طلا با هدف انجام قیمتگذاری سکه و دلار راهاندازی شد. در این روند قرار است با افزایش حجم معاملات رسمی، دسترسی متقاضیان به اسکناسهای خارجی و فلز زرد آسانتر شود. از سوی دیگر، بانک مرکزی قصد دارد از طریق این مرکز و با اِعمال سیاست دستوری، جلوی نوسانات یا بهتر بگوییم افزایش و رکوردشکنی پی در پی ارزهای خارجی در کشور را بگیرد.
فرآیند تأمین ارز در مرکز مذکور به این شکل است که متقاضی باید با مراجعه به وب سایت ضمن ثبت درخواست، اسناد و مدارک تقاضای خود را ارایه دهد که پس از بررسیهای لازم، موضوع به بانک ملی ارجاع داده خواهد شد. گفته شده با حذف نرخهای پیشین در سایت بازار متشکل ارزی و کشف قیمت براساس متغیرهای بنیادین اقتصادی، دو تابلوی دلار اسکناس و دلار حواله در معرض دید عموم قرار گرفته و ارزهای خارجی هنگام خروج از کشور تنها در فرودگاه به متقاضیان عرضه میشود. «سرمایه و ثروت» درباره وضعیت ارزی کشور با دکتر حسین راغفر، اقتصاددان و استاد دانشگاه الزهرا، گفتوگویی انجام داده است که در ادامه میآید:
* ظاهراً مرکز مبادله ارز و طلا از یک الگوی روسی، راهاندازی شده است؟
– بله و بنا دارد که ارزهای حاصل از صادرات را زیر کلید بانک مرکزی قرار دهد اما صادرکنندگان حاضر نیستند ارز صادراتی را وارد کشور کنند تا معادل آن، ریال بگیرند لذا بیشتر ارز خود را در کشورهای همسایه ذخیره میکنند.
* بازار آزاد هم تن به قیمتهای دستوری این مرکز نمیدهد؟
– چیزی که شما از آن به عنوان بازار نام میبرید هم به نوعی قیمت دستوری است که در ماههای اخیر موجب هیجان و نااطمینانی مردم شده و یک عده از ترس آن که وضع بدتر خواهد شد به بازار ارز و سکه هجوم بردهاند. حال در شرایط کشور که منابع محدود و تقاضا زیاد است باید به سمت سهمیهبندی رفت. سال گذشته چیزی حدود یک میلیارد دلار ارز نیمایی به واردات گوشی تلفن همراه اختصاص یافت اگر مثلاً گوشی سامسونگ ۲۳S اولترا دست یک عده نباشد چه اتفاقی میافتد؟ در حالی که افراد بسیاری به نان شبشان محتاج هستند! خودرو سواری با قیمت ۱۴ هزار دلار وارد کردهاند و ۴۰ هزار دلار به مردم فروختهاند در حالی که سهم حمل و نقل عمومی از این منابع ارزی بسیار محدود است و ما با معضلی به نام ترافیک دست و پنجه نرم میکنیم. حتماً هم میدانید که در یک روز فقط یک روز تهرانیها وقتی معادل ۳۲۰ نفر، ۷۰ سال از عمرشان را در راهبندانهای پایتخت هدر میدهند!
* سهمیهبندی باید چگونه صورت بگیرد؟
– سهمیهبندی ارزی باید برای مردم مصرف شود. ما در سال ۶۵ کل درآمد ارزیمان ۷ میلیارد دلار بود که ۳ میلیارد آن به کالاهای اساسی سهمیهای اختصاص مییافت و با ۴ میلیارد دلار بقیه جنگ و جامعه اداره میشد،حال چرا با ۸۰ میلیارد دلار نمیتوانیم کشور را اداره کنیم، برای این که منابع بسیاری خارج میشود. چون تعهدات حکومت در آن سوی مرزها در قبال ۵، ۶ کشور زیاد شده است.
* وضعیت در سال ۱۴۰۲ چگونه خواهد بود؟
– شرایط امروزمان بیشباهت به ورشکستگی نیست، لذا تورم لجامگسیخته ماهانه بالای ۱۰ درصد افزایش مییابد و از مرز ۱۰۰ درصد عبور میکند، کما این که تورم نقطه به نقطه مواد خوراکی در بهمن ماه امسال طبق گزارش مرکز آمار ۷۰ درصد بود.
* آیا میتوان به توافق در برجام امیدوار بود؟
– ما فرصتهای بسیاری را در سیاست خارجی از دست دادهایم به گونهای که امکان ندارد امریکا، منابع ما را آزاد کند. فرض کنیم منابعمان هم آزاد شود، اگر همین روال فعلی طی گردد چه فرقی برای ملت دارد؟ مسأله اصلی این است که تا اصلاحات ساختاری در اقتصاد کشور صورت نگیرد، اتفاق تازهای روی نمیدهد.
* فرار سرمایه از کشور چه شکل و شمایلی دارد؟
– متأسفانه در طول این سالها، فرار سرمایه افزایش یافته اما نکته این است که این امر توسط مردم معمولی انجام نمیگیرد، بلکه عدهای به بهانه دور زدن تحریمها ارز از کشور خارج میکنند.
* چگونه؟
– تنها در سال گذشته، ۳ میلیارد دلار در قبرس شمالی ملک و املاک خریداری شده، یا در چهار سال اخیر در ترکیه ۱۰ میلیارد دلار برای خرید آپارتمان و ویلا هزینه کردهاند و البته منابع بزرگتری را برای سرمایهگذاری از ایران انتقال دادهاند، ۲۰ سال است که ما این شرایط را داریم.
* در روزهای اخیر شاهد تجمعهای اعتراضی معلمان، بازنشستگان، کارگران، آتشنشانان و… نسبت به وضعیت معیشتی بودهایم، ظاهراً مردم و به خصوص گروههای حقوقبگیر، روزگار دشواری را میگذرانند!
– تجمع خیابانی، منطقیترین واکنش معترضین است که میتواند در آینده تبدیل به جمعیت بزرگی از گرسنگان شود که کنترل شرایط در آن صورت دشوار میشود. باید بسیاری از نهادهای حاکمیتی از اقتصاد فاصله بگیرند و اجازه دهند بخش خصوصی بیشتر فعال شود. در واقع این اراده الیگارشهای اقتصاد ایران است که تعیین میکند منابع ارزی چه سمت و سویی داشته باشند.
* کامیاب بهرودی
