ورود مستقیم نخستوزیر اسرائیل، به تقابل با ایران، معادلات منطقه خاورمیانه را به طرز کمسابقهای دگرگون و آیندهای پرابهام را رقم زدهاست.
با این وجود، نکتهای که تغییر نیافته، اصرار نتانیاهو بر این روایت است که اسرائیل توانایی نبرد همزمان در چندین جبهه را دارد و قادر است مسیر عادیسازی روابط دیپلماتیک خود را با قدرت ادامه دهد.
او بارها وعده داده که پس از این رویارویی نظامی، موفق خواهد شد عربستان سعودی را نیز به فهرست کشورهایی که با اسرائیل روابط رسمی دارند بیفزاید.
بنیامین نتانیاهو پس از پایان عملیات نظامی علیه ایران، در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد که «پیروزی اسرائیل افقهای تازهای برای گسترش توافقهای صلح در منطقه میگشاید».
از نگاه او، سعودیها صرفاً به دلیل نگرانی از واکنش محور مقاومت تحت رهبری ایران تاکنون وارد صلح با اسرائیل نشدهاند. به باور بیبی، جنگ اخیر با تهران آخرین سد مسیر پروژه «خاورمیانه جدید» را کنار زدهاست.
انگیزه او از القای این روایت برای افکار عمومی اسرائیل کاملاً روشن است: نتانیاهو در آستانه انتخابات، تلاش میکند خود را معمار نظم نوین و قهرمان ثبات منطقهای جا بزند؛ رهبر مقتدری که اسرائیل را به محور دیپلماسی خاورمیانه تبدیل کرده و شبکهای گسترده از روابط با بازیگران اصلی منطقه رقم زدهاست.
اختلاف اصلی عربستان با اسراییل، تضاد منافع دو طرف است.
اما در سمت مقابل، برداشت عربستان سعودی کاملاً متفاوت است و اختلاف اصلی، تضاد منافع میان دو طرف است. اسرائیل همچنان به رؤیای بازآرایی نظم منطقه بر پایه قدرت نظامی خود دل بسته، در حالی که سعودیها بر ضرورت آتشبس و بازگشت به وضعیت گذشته تأکید دارند.
ادعایی که نارضایتی سعودیها را بیش از پیش شعلهور ساخت.
پافشاری نتانیاهو بر تحقق «پیروزی کامل» بر حماس و ایران، عملاً مذاکرات و تعاملات منطقهای اسرائیل را به بنبست کشاندهاست. مقامهای سعودی همچنان از اظهارات زمستان گذشته نتانیاهو که پیشنهاد داده بود فلسطینیها میتوانند کشورشان را در سرزمین عربستان تشکیل دهند، آزردهاند؛ مخصوصاً آنکه نتانیاهو اندکی بعد ادعا کرد فرایند عادیسازی با ریاض رسماً آغاز شده، ادعایی که نارضایتی سعودیها را بیش از پیش شعلهور ساخت.
در همین چارچوب، عربستان سعودی قاطعانه اجازه نداد حریم هواییاش در اختیار جنگندههای اسرائیلی و آمریکایی برای حمله به ایران قرار گیرد. این رویکرد همچنین توضیح میدهد چرا محمد بن سلمان، ولیعهد سعودی، بلافاصله پس از آغاز آتشبس با مسعود پزشکیان تماس گرفت و طرفین بار دیگر بر ادامه سیاست تنشزدایی میان ریاض و تهران تأکید کردند.
سگ نگهبان حالا از مهار خارج شده است.
در نهایت، کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بهویژه عربستان، مصرانه خواستار توقف درگیریها هستند، حال آنکه نتانیاهو همچنان بر ادامه جنگ اصرار میورزد؛ نتیجه این پافشاری، دور شدن شرکای بالقوه از پروژه عادیسازی روابط با اسرائیل است. بهعبارتی، سگ نگهبان حالا از مهار خارج شده است.
در این میان همزمان با سفر سوم نتانیاهو به واشنگتن در دوره دوم ریاستجمهوری ترامپ، گمانهزنیها درباره احتمال اعلام آتشبس در غزه، پیوستن سوریه به «توافقات ابراهیم» و مجوز حمله جدید به ایران بالا گرفتهاست.
نتانیاهو در جنگ با ایران تلاش داشت بار دیگر موقعیت خود را تقویت کند.
بر این اساس پس از آنکه نتانیاهو در ۱۱ ژوئن به سختی توانست از سد رأی عدم اعتماد عبور کند و ضعف سیاسیاش آشکار شد، سعی کرد در جنگ با ایران بار دیگر موقعیت خود را تقویت کند.
برخی ناظران بر این باورند که افزایش قدرت و استقلال سیاسی نتانیاهو شاید او را به سمت پایان دادن به جنگ غزه سوق دهد؛ چرا که اکنون کمتر از گذشته ناگزیر به جلب رضایت افراطیترین اعضای ائتلاف خود است.
سیاستهای تهاجمی اسرائیل در سطح منطقه
با این حال، گروهی دیگر هشدار میدهند که همین اعتماد به نفس جدید، ممکن است نخستوزیر اسرائیل را به سمت سیاستهای تهاجمیتر در سطح منطقه سوق دهد و در نهایت، بیثباتی بیشتری برای خاورمیانه رقم بزند.
در نهایت، ممکن است دیدار باترامپ چیزی فراتر از یک شوی سیاسی پر سر و صدا و بیمحتوا نباشد؛ آن هم در شرایطی که اسرائیل با تکیه بر تسلیحات آمریکایی، همچنان مردم غزه را در محاصره و زیر بمباران نگه میدارد.
تا زمانی که ایالات متحده فشار واقعی و ملموسی برای توقف عملیات نظامی غیرقانونی، پایان دادن به جنایات و حرکت بهسوی صلح و تحقق حقوق فلسطینیان وارد نکند، این دیپلماسی پرهیاهو نهتنها گرهای از بحرانها باز نخواهد کرد، بلکه صرفاً بر تنشها و بنبستهای موجود خواهد افزود.
برگرفته از: پژوهشکده ریسپانسیل استیت کرفت
