«فرار از قصر» ساخته احسان عمادی پس از نمایش در گروه «هنر و تجربه» به نمایش خانگی رسید و در پلتفرم «فیلیمو» قرار گرفت. این اثر دریچهای از تاریخ معاصر ایران را پیش روی مخاطب میگشاید و با بررسی ویژگیهای مهم حزب توده، علل شکست این جریان سیاسی را بررسی میکند.
عمادی در این باره میگوید: علت انتخاب این سوژه از طرف ما در ابتدا خود قصه فرار بود، چون فرار از زندان همواره یک موضوع جذاب در سینماست، در ماجرای فرار از زندان قصر هم افراد مهمی از حزب توده حضور داشتند.
وی ادامه میدهد: در بررسیها مشخص شد که در آن شب یک کمیته سه نفره نقشه فرار را طراحی کرده تا 10 زندانی بگریزند. چیزی که توجه مرا جلب کرد این که از آن تعداد به جز نورالدین کیانوری و مرتضی یزدی تمام افراد یا بیرون از ایران مُردند یا در کشور اعدام و تیرباران شدند. اتفاقی بسیار تراژیک که در تمامشان حس تلخی از شکست وجود داشت. همان طور که میدانید در فیلمهایی با موضوع فرار از زندان، ماجرا معمولا به پیروزی ختم میشود اما این افراد پس از فرار از زندان در بازههای زمانی مختلف با ناکامی و حسرت درگذشتند.
* چگونگی فرار تودهایها از زندان قصر در قبل انقلاب به شبکه نمایش خانگی آمد.
به گزارش پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین، این مستندساز تصریح کرد: در صحبتی که با محمدعلی عمویی یکی از آخرین اعضای کمیته مرکزی حزب توده داشتم به این نتیجه رسیدم در شب فرار، رفعت محمدزاده و حسین قبادی دو افسر نفوذی حزب توده در زندان قصر بودند که قبادی قبل از انقلاب و محمدزاده پس از انقلاب در سال 67 اعدام شدند.
عمادی تاکید دارد: در فیلمهایی که ساختهام همواره با محدودیت مواجه بودهام، لذا اگر فیلمی درباره موضوعی باشد که نتوانم حرف خودم را دربارهاش بزنم، ترجیح میدهم آن را نسازم. در این سالها هم پیشنهاد ساخت فیلمهایی در مورد آیتالله طالقانی، مهندس بازرگان و… را رد کردهام چون دوست داشتم بتوانم موضع شخصی خود را نسبت به این افراد حفظ کنم.
فرار نورالدین کیانوری و مرتضی یزدی به همراه دیگر سران حزب توده از زندان قصر
یادآور میشود، بنا به منابع موجود، در تاریخ ۲۴ آذر ۱۳۲۹، نورالدین کیانوری و مرتضی یزدی به همراه دیگر سران حزب توده از زندان قصر فرار کردند. این فرار با استفاده از یک نقشه از پیش تعیین شده درحالیکه عاملان فرار خود را به عنوان نماینده دستگاه قضایی ارتش معرفی کردهبودند، با استفاده از خودروی نظامی صورت گرفت. در این فرار دو افسر زندان نیز با آنها همراهی کردند.
نورالدین کیانوری، مرتضی یزدی، جودت، نوشین و قاسمی از جمله فراریان بودند.
زندانیان حزب توده پیشتر در اختیار محاکم نظامی بودند و قرار بود پرونده آنها جهت تحقیق به دادسرای تهران فرستاده شود. این فرار نزدیک به ۱۸ روز پس از صدور این حکم و پیش از تصمیمگیری نهایی، عملی شد.
نفوذ افسران حزب توده در مراکز مهم نظامی آن زمان مانند رکن دو ارتش، فرمانداری نظامی و دادرسی ارتش
کیانوری یکی از اعضای عالی رتبه حزب در خاطرات خود میگوید« ما از طریق افسران تودهای در مراکز مهم نظامیمانند رکن دو ارتش، فرمانداری نظامی، دادرسی ارتش و غیره میتوانستیم از بسیاری مسائل مطلع شویم و خود را حفظ کنیم.»
نحوه فرار اینگونه رویداد که سازمان نظامیافسران حزب با تهیه نقشه قبلی دو نفر از اعضای خود را به عنوان افسران نگهبان داخلی و خارجی به زندان قصر منتقل میکند. این دو نفر در شیفتهای مختلف بودند تا بالاخره موقعیت را به گونهای فراهم کردند که در یک شیفت قرار بگیرند.
یک نفر با لباس افسری ارتش و خودرو نظامیبه زندان قصر مراجعه و ضمن نشان دادن یک حکم ساختگی به امضای رزم آرا خود را نماینده دستگاه قضایی ارتش معرفی و زندانیان را تحویل گرفت.
دو افسر نگهبان زندان هم که از پیش در جریان ماجرا بودند به بهانه بدرقه زندانیان با همین خودرو فرار کردند. از میان این عده بعدها دکتر یزدی دستگیر و به اعدام محکوم شد که مجازات او به حبس ابد کاهش یافت.
سالها بعد، پس از بهبود مناسبات ایران با شوروی، یکی از دو افسر نگهبان زندان قصر که پس از فرار، به آن کشور رفتهبود به ایران تسلیم و اعدام شد.
سلاح های سرهنگ تحویل گیرنده زندانیان و سربازان همراهش همگی قلابی بود.
عبدالله ارگانی از جمله اعضای حزب توده و نویسنده کتاب ترور ناموفق شاه در سال 1327 و از افراد مورد اعتماد رهبری وقت حزب توده در رابطه با این فرار گفتهاست: «آن شب، سران حزب با لباس وکفش به بستر رفته بودند. این آخرین خاطره من از یاران و همرزمان قدیمیام بود. درست به خاطر نمیآورم که آیا ستوان رفعت محمدزاده افسر کشیک بیرون زندان بود و ستوان حسین قبادی رئیس بخش زندان یا بالعکس. اما میدانم که هر دوی آنان از اعضای سازمان نظامیحزب بودند … در ضمن باید بگویم که اول قرار نبود خسرو روزبه همراه آنان برود ولی با اصرار چند تن از سران تصمیم میگیرند که خسرو روزبه را هم همراه خودشان ببرند. سلاح های سرهنگ تحویل گیرنده زندانیان و سربازان همراهش همگی قلابی بود. آنها سپس در دسته های 2 تا 3 نفری به خانه های امن میروند.»
یادآور میشود حزب توده اولین بار در سال 1323 توسط عبدالصمد کامبخش، سرهنگ عزتالله سیامک و خسرو روزبه تاسیس شد.
انتهای پیام
