اگرچه پاییزامسال با بارش ۱۹.۳ درصد بیش از میانگین بلندمدت در بخشهای شمالی شروع شد اما بنا به گفته مسئولان هواشناسی، به احتمال زیاد، پاییز ۱۴۰۴ گرایش شدیدی به کم بارشی دارد این درحالیست که بر اساس پیش بینیها از نیمه مهر تا نیمه آبان میانگین دمای هوا نیز برای بسیاری از مناطق کشور از نیم تا یک درجه بیش از نرمال خواهدبود.
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین_ تغییرات اقلیمی جهانی، افزایش دمای هوا، کاهش بارشهای سالانه، رشد جمعیت و افزایش مصرف آب، تغییر الگوی کشت و کشاورزی سنتی همچنین تخریب پوششهای گیاهی و بیابانزایی از جمله عواملی هستند که به مدت چنددهه کشور را در معرض پدیده خشکسالی قرارداده که اگر معضل مدیریت نادرست منابع آب و سوءمدیریت ذخیرهسازی در ماههای پربارش را به آن بیفزاییم، با صورت مساله بحران آب در کشور مواجه خواهیم بود.
گرچه ایران در طول چند دهه بهصورت متوالی با رخدادهای خشکسالی و ترسالی مواجه بود اما میتوان گفت حداقل 4، 5 سال است که با بحران جدی آب در کشور دستبه گریبان هستیم کما اینکه به گفته رئیس مرکز ملی اقلیم و مدیریت بحران خشکسالی، سال گذشته بارش در اغلب مناطق جنوبی۵۰ تا ۷۵ درصد کمتر از معمول بود و مجموع کم بارشی پاییز، زمستان و بهار سال گذشته موجب شد سال آبی ۱۴۰۳ – ۱۴۰۴ یکی از خشکسالیهای استثنایی ایران باشد با این حال هنوز هیچ تدبیری برای آن اندیشهنشدهاست مگر اینکه معجزهای اتفاق بیفتد بهگونهای که علیرغم عدم قطعیت پیشبینیها از بارشهای قابل توجه در نیمه دوم سال، مدیریت بحران خشکسالی کشور امیدوار است که از یک سو بارشهای مطابق یا نزدیک به نرمال زمستانه محقق شود، از سوی دیگر شاهد بارش مناسب در بهار باشیم.
پاییز کمبارش و مواجهه با النینو/ فرصت طلایی برای احیای شریانهای آبی کشور
اما آنچه به واقع در شرف وقوع است اینکه در آستانه نیمه دوم سال ۱۴۰۴، زنگ هشدار اقلیمی برای ایران به صدا درآمده در حالیکه تحلیلهای اخیر از تازهترین دادههای هواشناسی جهانی و خروجی مدلهای پیشرفته پیشبینی از سازمانهای معتبر بینالمللی، از جمله سازمان ملی اقیانوسی و جوی ایالات متحده (NOAA) و مرکز پیشبینی میانمدت اروپا (ECMWF)، حاکی از تثبیت و تقویت پدیده «النینو» در منطقه استوایی اقیانوس آرام است. پدیدهای که به زودی نفسهای داغ و مرطوب خود را به سمت منطقه ما نیز روانه خواهدکرد و میتواند تغییرات اساسی را بر اقلیم کشور در فصلهای آتی تحمیل کند. بهویژه آنکه برخلاف امیدواریهای مدیران حوزه آب، براساس دادههای موجود هواشناسی، انتظار میرود فصلهای پاییز و زمستان پیشرو تحت تأثیر مستقیم این پدیده قرار گیرند.
طبق الگوهای آماری رویدادهای مشابه پدیده النینو در گذشته، پیشبینی میشود نیمه دوم سال ۱۴۰۴ بخشهای جنوبی، جنوبغربی و شرقی ایران، شامل گستره وسیعی از استانهای خوزستان، فارس، بوشهر، هرمزگان، کرمان، سیستانوبلوچستان و کهگیلویهوبویراحمد، شاهد افزایش قابلتوجه و بیسابقه بارشها در ماههای آبان، آذر و دی باشند.
بارشهایی با رگبارهای سنگین همراه با وقوع سیلابهای ناگهانی
بارشهایی با رگبارهای سنگین، شدید و موقتی که پتانسیل بالایی برای وقوع سیلابهای ناگهانی و مخرب در حوضههای آبریز رودخانههای فصلی و دائمی جنوبی و جنوبشرقی کشور خواهندداشت. این بارندگیهای رگباری میتوانند به سرعت منجر به طغیان رودخانهها، آبگرفتگی معابر شهری و روستایی و وقوع سیلاب شوند. علاوه بر این، در بسیاری از نواحی شهری، بهویژه مناطقی که هنوز دارای زیرساختهای فرسوده هستند، احتمال آسیبهای جدی به شریانهای حیاتی افزایش مییابد. در نقطه مقابل، استانهای شمالی کشور ممکن است تحت تأثیر النینو با کاهش بارندگی و افزایش دمای هوا مواجه گردند. پدیدهای که بهطور مستقیم بر بهرهوری کشاورزی این منطقه تأثیر منفی خواهدگذاشت.
النینو فرصت استثنایی و راهبردی برای بازآفرینی توازن آبی کشور
با اینحال علیرغم تهدیدهای جدی، پدیده النینو میتواند به عنوان یک فرصت استثنایی و راهبردی برای بازآفرینی توازن آبی کشور نیز مورد بهرهبرداری قرار گیرد. در صورتیکه بارندگیهای شدید به درستی مدیریت شوند، میتوانند منبع عظیمی از آب را برای تغذیه مصنوعی آبخوانهای خشکیده، که از مهمترین منابع آب زیرزمینی کشور هستند، فراهم آورند. این پدیده همچنین میتواند فرصتی بینظیر برای تغذیه تالابهای حیاتی مناطق مرکزی و شرقی ایران در نتیجه بهبود وضعیت زیستمحیطی و کاهش پدیدههایی نظیر ریزگردها باشد.
افزایش میانگین دما و بارش برف کمتر
با اینحال از آنجایی که پدیده النینو با افزایش دماهمراه خواهدبود، پیشبینی شدهاست که میانگین دمایی حدود ۱ تا ۲ درجه سلسیوس بالاتر از حد نرمال در نواحی مختلف کشور تجربهشود که در اینصورت شاهد کاهش چشمگیر بارش برف در ارتفاعات بلند زاگرس و البرز خواهیمبود. بارش برف کمتر و ذوب سریعتر آن به معنی تشنه ماندن بیشتر سدهای حیاتی مانند کرج، لار و زایندهرود خواهدبود که برای پر شدن مخازن خود وابستگی شدیدی به ذوب تدریجی انباشت برفها در فصل بهار دارند. از اینرو به گفته کارشناسان نتیجه چنین رویدادی، کمبود بیسابقه منابع آب و چالش جدی در تامین آب مورد نیاز در حوزههای مختلف مصارف خانگی، صنعتی و کشاورزی را در سال آینده به دنبالخواهدداشت.
مدیریت النینو و احیای منابع آب زیرزمینی کشور
با توجه به چنین سناریوی محتمل و قدرتمندی به نظر، ایران در آستانه مواجهه با مجموعهای از ریسکهای اقلیمی قراردارد که هر یک نیازمند برنامهریزی دقیق، آمادگی همهجانبه و کامل همچنین هماهنگی بینظیر دستگاههای ذیربط است؛ از این رو سازمان مدیریت بحران و وزارت نیرو باید طرحهای عملیاتی متنوعی را برای مدیریت سیلابهای احتمالی تدوین کنند. ضمن آنکه، وزارت جهاد کشاورزی با در نظر گرفتن احتمال وقوع بارندگیهای شدید و ناگهانی یا تأخیردار، لازم است الگوی کشت زمستانه را به دقت بازنگری و بهروزرسانی کند. از سوی دیگر، شرکت مدیریت منابع آب ایران نیز میبایست با اجرای برنامههای جامع و بلندمدت، از هر قطره بارش فراگیر ناشی از النینو برای افزایش حداکثری ذخایر سدها و بهبود وضعیت منابع آب زیرزمینی بهرهگیرد.
نتیجه
اگرچه در اولین روزهای پاییز مناطق شمالی کشور با بارش همراه شدند اما بهطور کلی انتظار میرود که بارندگی در اغلب مناطق کمتر از نرمال باشد. این در حالیست که الگوهای هواشناسی حاکی از احتمال ورود پدیده النینو به کشور نیز هست پدیدهای که علاوه بر بارش های تند و سیلآسا، افزایش دمای هوا را نیز بههمراه خواهدداشت از اینرو انتظار میرود با مدیریت هوشمندانه النینو، علاوه بر کاستن از میزان خسارات ناشی از این پدیده، فرصتی برای بازسازی و تقویت منابع آبی کشور نیز بهدستآید و این در صورتی خواهدبود که دستگاههای مسئول، اعم از وزارت نیرو، سازمان مدیریت بحران، وزارت جهاد کشاورزی و سازمان هواشناسی بتوانند اقداماتی هماهنگ و مبتنی بر دادههای علمی دقیق را به اجرا درآورند تا در میانه وضعیت خشکسالی، از این پدیده برای جبران افت منابع آب زیرزمینی و بازسازی بنیانهای آبی کشور استفاده بهینه گردد.
سوسن پاکدل
انتهای پیام
منبع
aryasaf.com – asriran.com
