یکی از کارهایی که در دوره پهلوی در ایران مرسوم شد، نامگذاری خیابانها براساس رویدادهای سیاسی است. مثلا در دوره محمدرضا شاه، خیابان فاطمی که امروز میشناسیم، ابتدا «جاده نظامی» و کمی بعد «قزل قلعه» بوده، در دورهای هم «شاه اسماعیل» نام گرفته بعد «ایران نوین» شد و پس از آن «آریامهر» نام گرفت. حال با اتفاقاتی که در جنگ 40 روزه افتاد، دوباره موجی از نامها برای یادمانهای جدید مطرح شدهاست.
شیرازیان: تغییر نام خیابان، بزرگداشتی به ظاهر کمهزینه است، اما بهای آن را شهروندان با اخلالی که در زندگیشان به وجود میآید، میپردازند.
ایدهپرداز و مجری پروژههای تهراننگاری در این باره تاکید دارد: نام یک خیابان که در آدرس قرار میگیرد بخشی از زیرساخت شهری است و چیزهای مختلفی به آن متصل میشود، تقریبا شبیه نام یک انسان است، تصور کنید نام یا نام خانوادگیتان را تغییر دهید، میبینید که چقدر مشکل به وجود میآید.
رضا شیرازیان افزود: در کشورهای توسعهیافته که ثبات اقتصادی و فرهنگی بیشتری دارند اصولا نام خیابانها را عوض نمیکنند تا آدرسها تغییر نکند و قوانین در این زمینه بسیار سختگیرانه است اما ما به این موضوع توجهی نداریم.
در شهرهای ممالک پیشرفته، برای تغییرنام خیابانها استانداردهایی وجود دارد.
برنده جایزه تهرانپژوهی با طرح مثالی ادامه داد: زمانی که «جمال خاشقچی» در سفارت عربستان در ترکیه به قتل رسید، همکارانش در روزنامه واشنگتن پست از شورای شهر واشنگتن خواستند خیابانی را در مقابل ورودی سفارت عربستان به عنوان «یادبود خاشقچی» نامگذاری کنند، اما آنها این کار را چگونه انجام دادند؟ با انتخاب پیادهراه دسترسی به سفارت عربستان با یک تابلو مخصوص با رنگ یادمانی؛ بدون این که آدرس رسمی خیابان تغییر کند و یا این که زندگی مردم مختل شود. در واقع در شهرهای پیشرفته برای این نوع اقدامات استانداردهایی وجود دارد.
مجری پروژههای تهراننگاری در بیان نمونهای دیگر یادآور شد: وقتی «جرج فلوید» با خشونت پلیس «مینهسوتا» کشته شد جنبش «Black lives matter» در مناسبترین نقطه شهر واشنگتن و در امتداد کاخ سفید بین دو چهارراه را با طراحی زیبا در کف فرش خیابان با حروف بزرگ نوشتند «Black bives matter» و با نصب تابلو آن محدوده را به همین اسم نامگذاری کردند یعنی هیچ آدرسی تغییر نکرد اما یادبود ایجاد شد و اتفاقا تبدیل به یک نماد جهانی گردید که حتی در تصاویر ماهوارهای هم به خوبی دیده میشود. وی تصریح کرد: این روشها خلاقانهاند، حافظه جمعی را زنده نگه میدارند، مکان را ماندگار میکنند و در زندگی مردم اخلال ایجاد نمیشود.
با ساخت یادمانها در خیابانها میتوان با زنده نگه داشتن ارزشها «خیر عمومی» هم ایجاد کرد.
این کارشناس مرمت بناها و بافتهای تاریخی در پاسخ به این سوال که آیا تغییر نام خیابان، تقابل ارزشی هم ایجاد میکند؟ خاطرنشان ساخت: وقتی ما نام یک خیابان قدیمی را به نام شهدا یا شخصیتها یا موارد دیگر میگذاریم ناخواسته این احساس ایجاد میشود که «ارزش جدید» در حال حذف «ارزش قدیمی» است در حالی که در بسیاری از کشورها یادمانهایی به شکلهایی ساخته میشود که هم ارزش را زنده نگه میدارد و هم یک «خیر عمومی» ایجاد میکند، مثلا نیمکتهایی نصب میکنند که روی آنها پلاک یادبود فرد درگذشته قرار دارد یعنی شما در کنار بزرگداشت یک خدمت شهری هم ارایه میکنید مانند سقاخانههایی که در گذشته داشتیم و همین کارکرد را داشت.
شیرازیان ادامه داد: در یادمان 11 سپتامبر اسامی همه قربانیان در آن حک شده اما در تهران بسیاری از تابلوهایی که به نام شهدا هستند حتی نام کوچک ندارند! یعنی معلوم نیست این شهدا که نامشان روی دیوارهاست چه کسی هستند بانکهای اطلاعاتی ما ضعیف است حتی سایت رسمی شهرداری – map.Tehran.ir – چند سالی است که به روز نشده به عبارت دیگر زیرساخت اطلاعات مکانی پایتخت، نیمه کاره رها شده است.
