تغییرات اقلیمی یکی از بزرگترین چالشهای قرن بیستویکم محسوب میشود. گرمایش جهانی، فروپاشی زیستمحیطی، افزایش بلایای طبیعی و کاهش منابع آب و خاک حاصلخیز، همگی شاخصهایی هستند که نشان میدهند جهان نمیتواند مسیرش را بدون بازنگری در تولید انرژی و مصرف کربن ادامه دهد. ازاینرو، انرژی پاک و فناوریهای سبز (Green Tech) نه تنها بهعنوان الزامی زیستمحیطی، بلکه یکی از فرصتهای بزرگ اقتصادی و سرمایهگذاری در سطح جهانی مطرح شدهاند.
روند جهانی سرمایهگذاری در انرژی پاک
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین _ سرمایهگذاری در انتقال انرژی پاک در سال ۲۰۲۴ به رکورد جدیدی بالغ بر ۲٫۱ تریلیون دلار، معادل حدود ۱۱درصد افزایش نسبت به سال قبل دستیافتهاست. این عدد، نشاندهنده تمایل بیشتر به قرار دادن منابع مالی در فناوریها و پروژههایی است که با کاهش انتشار گازهای گلخانهای، راندمان انرژی، حمل و نقل الکتریکی، شبکههای هوشمند و ذخیرهسازی همراههستند.
فناوریهای نوظهوری مانند هیدروژن سبز، ذخیرهسازی انرژی، و کاهش کربن (Carbon Capture & Storage) نیز با رشد سرمایهگذاری مواجهاند. هرچند سهم آنها هنوز در مقایسه با انرژیهای تجدیدپذیر سنتی پایین میباشد، اما روند رو به رشدشان قابل توجه است.
این در حالیاست که هزینه تولید انرژی پاک، بهویژه خورشیدی و بادی، در سالهای اخیر کاهش چشمگیری داشته؛ به طوری که پروژههای جدید انرژیهای تجدیدپذیر در اکثر بازارها اکنون در رقابت با سوختهای فسیلی قرارگرفتهاند.
فناوریهای سبز و پتانسیل بالای سوددهی
بنابردادههای موجود، برخی فناوریها و زیرشاخههای بازار انرژی سبز در حالحاضر سودآوری قابلتوجهی دارند:
خورشیدی و بادی (onshore & offshore)
سرمایهگذاری در نیروگاههای خورشیدی و بادی همچنان سنگ بنای انتقال انرژیاند. هزینه مدولها و توربینها کاهش یافته است، مقیاسپذیری و تولید انبوه کمک کردهاند تا برگشت سرمایه سریعتر شود.
ذخیرهسازی انرژی
به نوشته مجله Renewable Watch یکی از مهمترین چالشهای انرژی تجدیدپذیر، ناهمگنی تولید و نیاز به ذخیرهسازی است. با اینحال باتریها، سیستمهای ذخیرهسازی حرارتی و پروژههای ذخیرهسازی بزرگ مقیاس، اجازه میدهند برق در زمان تقاضای بالا قابل عرضه باشد و به ثبات شبکه کمک میکنند. بنابراین بهبود عملکرد باتریها، کاهش هزینه تولید فناوریهای نوظهور مانند هیدروژن سبز، بهینهسازی سیستمهای ذخیرهسازی، شبکههای هوشمند و هوش مصنوعی در مدیریت مصرف و تولید برق، فناوریهایی هستند که میتوانند بازده سرمایهگذاری را به طور چشمگیری افزایش دهند.
حمل و نقل الکتریکی (EVs) و زیرساخت شارژی
بازار خودروهای برقی (مانند خودروهای تسلا، بوامو الکتریکی و…) و زیرساختهای موردنیاز آنها مثل شارژرها (ایستگاههای شارژ خودرو) و باتریها (مخصوصاً باتریهای لیتیوم-یون) نیز به سرعت در حال رشد هستند. این بازارها به دلیل آینده پرسود خود مورد توجه سرمایهگذاران و دولتها قراگرفتهاند به گونهای که در کشورهای مختلف دولتها برای تشویق مردم و شرکتها به استفاده از فناوریهای پاک (مثل خودروهای برقی) یارانه، معافیت مالیاتی یا امتیازاتی مانند، تخفیف مالیاتی برای خرید خودرو برقی، سرمایهگذاری در زیرساختهای شارژی و ممنوعیت تدریجی استفاده از خودروهای بنزینی را در نظر میگیرند. از اینرو سرمایهگذاری در انرژی پاک و زنجیره تامین آن (تولید تجهیزات، مواد اولیه مثل فلزات خاص برای باتریها، مدولهای خورشیدی و غیره) در سال ۲۰۲۳، رکورد جدیدی را ثبت کرد.
توجه به بازارهای نوظهور و فرصتهای محلی
با اینحال در کشورهایی که هنوز نرخ استفاده از انرژی پاک پایین است، سرمایهگذاریهای مناسب از جمله سیستمهای خورشیدی خانگی، مزارع خورشیدی کوچک، شبکههای برق روستایی و پروژههای مقیاسبندی محلی به دلیل وجود تقاضای بالا و رقابت کم، سودآوری خوبی بههمراه خواهندداشت.
وضعیت ایران در استفاده از انرژیهای تجدیدپذیر
بنا به گزارشهای موجود، در ایران حدود ۲ درصد مصرف انرژی کشور از منابع تجدیدپذیر تأمین میشود یعنی بخش انرژیهای تجدیدپذیر هنوز سهم اندکی از کل سبد انرژی کشور را به خود اختصاص دادهاست.
این در حالیست که پتانسیل قابل توجهی در این حوزه بهویژه انرژی خورشیدی در کشورمان وجوددارد. البته صدور پروانه برای نیروگاههای تجدیدپذیر در سال گذشته حدود ۲٫۶ درصد رشد داشتهاست. اما این حوزه با چالشهایی مانند تأمین منابع مالی، بوروکراسی، عدم شفافیت برخی قوانین در این حوزه، موانع ورود بخش خصوصی به پروژهها، تحریمها، و هزینه بالای اولیه تجهیزات وارداتی هم روبروست.
فرصتها برای سرمایهگذاری در ایران
- شرکت خصوصی نیروگاههای خورشیدی و بادی
با توجه به تابش آفتاب زیاد و پهنههای بادی مناسب به ویژه در برخی استانها (خراسان، سیستان و بلوچستان، مناطق جنوب و جنوبغربی کشور)، پروژههای خورشیدی بزرگ مقیاس یا مزارع بادی میتوانند بازدهی خوبی داشته باشند.
- پنلهای خورشیدی خانگی و پشتبامی
با کاهش هزینهها، حمایتهای مالیاتی و تعرفهای، نصب پنل خورشیدی روی پشتبامها میتواند برای خانوارها سودآور باشد. عرضه برق مازاد یا شبکه خرید تضمینی برق تجدیدپذیر میتواند جذابیتی مضاعف به این مدل بدهد.
- ذخیرهسازی انرژی و راهکارهای شبکه هوشمند
به دلیل نوسانات برق و ناترازی تولید و مصرف در ساعات اوج تقاضا، سرمایهگذاری در باتریها، سیستمهای مدیریت هوشمند مصرف انرژی، و ایجاد بسترهای هماهنگی تولید، میتواند راهگشا باشد.
- فناوریهای کمکربن برای صنایع سنگین
برای صنایعی مانند فولاد، سیمان، پتروشیمی و پالایشگاهها، فناوریهایی مثل بهینهسازی مصرف سوخت و استفاده از هیدروژن کمکربن، میتواند علاوه بر کاهش هزینهها، زمینه مناسبی برای صادرات و ایجاد روابط بینالمللی فراهم کند.
سرمایهگذاری در شرکتهای دانشبنیان
سرمایهگذاری در شرکتهایی که در زمینه تحقیق در فناوریهای مرتبط با انرژی پاک مانند مدولهای خورشیدی با کارایی بیشتر، باتریهای با تراکم انرژی بالا، سامانههای کنترل هوشمند و اینترنت اشیاء (IoT) برای مدیریت شبکه فعالیت میکنند، میتوانند بازده بالایی داشتهباشند.
ریسکها و چالشها
با وجود تمام جوانب مثبت، چند ریسک و مانع وجود دارد که سرمایهگذاران باید آنها را مد نظر داشته باشند:
تغییرات سیاستی: یارانهها، طرحهای تشویقی زیستمحیطی، تعرفهها و مقررات آلایندهها به سیاستهای دولتی وابستهاند. اگر دولتها حمایت را کاهش دهند یا سیاستها تغییر کند، پروژهها ممکن است دچار زیان یا بازده کم شود.
هزینه اولیه بالا و زمانبری پروژهها: احداث نیروگاههای بادی/خورشیدی، احداث خطوط انتقال، شبکههای ذخیرهسازی، تأسیسات هیدروژن و غیره هزینه سرمایهگذاری اولیه و زمان طولانی قابل توجهی برای ساخت و راهاندازی میطلبند
ریسک تأمین مواد اولیه و زنجیره تأمین: نیاز به فلزات کمیاب برای باتریها، نادر بودن یا پیشبینیناپذیری قیمت آنها، مشکلات لجستیکی، وابستگی به واردات و غیره میتوانند هزینهها را افزایش دهند.
رقابت و اشباع بازار در برخی مناطق: وقتی فناوریها حضور بیشتری یابند، عرصه رقابت تنگتر شدهف حاشیه سود کاهش پیدا میکند. در عین حال، بازارهای جدید ممکن است هنوز زیرساختها یا سیاستهای لازم را نداشته باشند.
ریسکهای مالی کلان: نرخ بهره، تورم، ریسک ارزی (برای کشورهایی که تجهیزات وارداتی نیاز دارند)، ریسکهای محیطی (تغییر اقلیم خود، بلایای طبیعی) و ریسک سیاسی (نوسانات قانونگذاری) را در میزان هزینه مصرفی در نظرگرفت.
چشمانداز آینده انرژی پاک در ایران
اگر ایران بتواند سیاستهای حمایتی مستمر را اجرا و موانع قانونی و مالی را کمرنگ کند همچنین از ظرفیتهای طبیعی استفاده بهینه داشتهباشد، در دهههای پیش رو انرژی تجدیدپذیر سهم قابل توجهی در تولید برق، اشتغال، صادرات رشدفناوری و کاهش نشر کربن کشور پیدا خواهدکرد بازاری که با حضور فناوریهای سبز در آن نه تنها هزینهها کاهش خواهدیافت، بلکه مزیت رقابت بینالمللی و فرصتهای مشارکت جهانی نیز فراهم خواهدشد.
این در حالیاست که طبق گزارشرسانههای جهانی، استمرار رشد بهرهگیری از فناوریهای سبز و افزایش سرمایهگذاریهای بینالمللی بین سالهای ۲۰۲۴ تا ۲۰۳۰ نیز خواهدتوانست زمینه کاهش گرمایش جهانی به ۱٫۵ درجه را تحقق بخشد که این خود با توجه به تلاش برای تصویب قوانین محکمتر، ورود فناوریهای جدیدتر و جلب سرمایهگذاریهای بیشر، فرصتهای زیستمحیطی بزرگتری را پیشروی زندگی آیندگان خواهدگذاشت.
توصیهها برای سرمایهگذاران و سیاستگذاران
برای سوددهی بیشتر سرمایهگذاری در انرژی پاک، چند راهکار و توصیه عملی وجود دارد:
تنوع در پرتفوی
سرمایهگذار باید علاوه بر پروژههای با بازده سریعتر البته احتمال ریسک بالا (مثلاً پروژههای خورشیدی کوچک یا فناوری نوظهور)، پروژههای باثباتتر (مانند نیروگاههای بادی بزرگ، زیرساخت شبکه، پروژههای دولتی) را نیز در سبد پرتفوی خودداشتهباشد تا ریسک کلی کاهش یابد.
تمرکز بر زنجیره تأمین مواد اولیه داخلی
دولت و شرکتها باید برای تأمین مواد اولیه کلیدی، تولید قطعات و تجهیزات داخلی را تقویت کنند تا وابستگی به واردات و تأثیر نوسانات ارزی کاهش یابد.
همکاری دولت و بخش خصوصی
سیاستهای تشویقی، مقررات پایدار، تضمین خرید، تخصیص یارانهها و معافیت مالیاتی میتواند سرمایهگذاری را تسهیل کند. قراردادهای بلندمدت، تضمین قیمت و توافق بر مابهالتفاوت قیمت (Contracts for Difference) به کاهش ریسک پروژهها کمک میکنند.
نتیجه
در عصر تغییر اقلیم، سرمایهگذاری در انرژی پاک و فناوریهای سبز به مراتب بیش از یک گزینه اخلاقی یا زیستمحیطی بوده و در واقع یک فرصت اقتصادی بزرگ بهشمارمیرود. دادههای جهانی نشان میدهند که نه تنها سرمایهگذاریهای موجود در این بخشها به رکوردهای جدیدی دستیافتهاند، بلکه بازدهی و سودآوری آنها نیز در بسیاری موارد بیشتر از بازارهای سنتی بودهاست.
با این حال، موفقیت مستلزم فهم دقیق ریسکها، سیاستگذاری پایدار و نوآوری مداوم است. سرمایهگذارانی که بتوانند در کنار بازده، پایداری و مسئولیت زیستمحیطی را نیز در نظر بگیرند، احتمالاً در میان برندگان بزرگ این عرصه خواهندبود.
کشور ایران، هم به دلیل تنوع اقلیمی و جغرافیایی و هم به واسطه محدودیت منابع فسیلی و ضرورت کاهش وابستگی به واردات انرژی، در آستانۀ یک چرخش بزرگ در زمینه انرژی پاک و فناوریهای زیستمحیطی قرارگرفتهاست. با تغییر الگوی جهانی انرژی به منظور کاهش انتشار گازهای گلخانهای، سرمایهگذاری در بخش انرژیهای تجدیدپذیر جزء اولویتهای اقتصادی قرارگرفتهاست.
منابع
ایسنا – Renewable Watch – Bloomberg NEF
انتهای پیام
