جنگلهای هیرکانی ایران، یکی از کهنترین زیست بومهای جهان با عمری بالغ بر 40 میلیون سال، بازماندهای مستقیم از دوران ژوراسیک و عصر دایناسورها محسوب میشوند. این جنگلها به واسطه موقعیت جغرافیایی منحصر به فرد خود میان دریای خزر و رشتهکوههای البرز از تاثیرات یخبندانهای عصر یخ در امان مانده و به عنوان یک پناهگاه طبیعی پایدار باقی ماندهاند و هیرکانها را به موزه زنده تاریخ طبیعی تبدیل کرده و اهمیت جهانی این میراث، منجر به ثبت آن در فهرست یونسکو گردیده است.
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین در گفتوگو با دکتر هادی کیادلیری، معاون سازمان حفاظت محیط زیست ضمن بررسی شرایط کنونی جنگلهای هیرکانی علل آتشسوزی در «الیت» را مورد بحث قرار دادهاست که در ادامه میخوانیم:
گونههای جنگلهای هیرکانی در ایران آندمیک اند مانند ببر مازندران که بشریت آن را از دست داد.
* درباره «الیت» بگویید؟
– «الیت» جزو جنگلهای هیرکانی است و مرز «اِکوتُن» به شمار میرود یعنی نقطهای که جنگلهای هیرکانی تمام میشود و ما به تندرهای آلپی کوهستانی یا مراتع ورود میکنیم که منطقهای شکننده به حساب میآید و در آتشسوزیها آسیبپذیر هستند.
* ظاهرا قدمت جنگلهای هیرکانی به 40 میلیون سال قبل بازمیگردد؟
– بله، اروپاییها اگر بخواهند داستان جنگلهای خود را بدانند باید جنگلهای هیرکانی ایران را ببینند، قدمت جنگلهای مذکور موجب شده که تنوعشان هم افزایش یابد چون گونههایی دارند که خاص و آندمیک ماست به عبارت دیگر مانند ببر مازندران در ایران است که وقتی از بین رفت، بشریت آن را از دست داد.
* زمانی که گفته میشود گونهها میلیونها سال قدمت دارند یعنی عمر درختان چقدراست؟
– سن درختان که 100 تا 200 سال است و این زیستگاه آنان میباشد که میلیونها سال قدمت دارد و خسارتی که در آتشسوزیها وارد میشود به اکوسیستم است که درخت یکی از عناصر آن به شمار میرود.(1)
خشکسالی در شمال از ارتفاعات شروع میشود.
* لوکیشن «الیت» دقیقاً کجاست؟
– از تهران به سمت جاده چالوس 15 کیلومتر نرسیده به مرزنآباد 22 کیلومتر بالاتر، منطقهای به نام چهارباغ قرار دارد که الیت هم جزو جنگلهای حفاظت شده آن محسوب میشود در واقع «الیت» نام یک روستا است.
وقتی حتی تهسیگاری میتواند تاریخ ۴۰ میلیونساله را به آتش بکشد.
* این که گفته شده «الیت سوزان» کار زمینخواران بوده است، میپذیرید؟
– نخیر، این حرفها برای گمراه کردن افکار عمومی است. الیت در بهترین حالت برای شکار و دامداری مناسب میباشد و ارزشی برای زمینخواران ندارد چون صعبالعبور است. در شمال ایران، مناطقی از این دست، آتشسوزی دارند برای این که مواد قابل اشتعال در آن فراوان میباشد و با کاهش رطوبت کافی است یک سهلانگاری صورت بگیرد. البته باید این را هم در نظر داشت که آتشسوزیهای امروز با گذشته تفاوت دارد و دلیل آن خشکی عجیب و غیرقابل تصوری میباشد که داریم چرا که در مناطق شمالی خشکسالی از بالا شروع میشود. به عبارت دیگر یخچالها از دست رفتهاند و چشمهها قبل از موعد مقرر خشک گردیدهاند معنی و مفهوم این موضوع آن است که چند سال دیگر در این مناطق کمبود شدید آب وجود خواهد داشت و آتشسوزیها شدت و حدتی مییابند که دیگر طبیعی محسوب نمیشوند.
سوختن هیرکان؛ خسارتی که نه فقط ایران بلکه بشریت میپردازد.
* پس در آن صورت باید گفت آتشسوزیها منشاء انسانی دارند؟
– بله که در مواردی موضوع سهوی و در مواقعی عمدی است در ماجرای الیت هم باید مساله را به بیاحتیاطی ربط داد. یعنی کسی آتشی روشن کرده و رفته یا استکان شکستهای در جنگل انداخته شده که ته آن میتواند به صورت ذرهبین عمل کند. در شرایطی هم یک ته سیگار در جنگل قدرت ایجاد یک آتشسوزی مهیب را دارد.
الیت سوزان؛ زنگ خطر برای موزه زندهای که در حال نابودی است.
* خسارت به وجود آمده قابل برآورد است؟
– بله، چون خدمات اکوسیستمی جنگل ارزشگذاری میشود، برگهایی که در آتشسوزی سوختند حکم اسفنج را دارند و وقتی آب باران روی آنها ریخته میشود، آن را نگه داشته و آرام آرام آزاد میکنند. به همین دلیل چشمهها و رودخانههای دایمی میمانند لذا وقتی برگها از بین میروند در منطقه که پرشیب به شمار میرود آب فرصت جذب ندارد و به سرعت سیل میآید بحثهای دیگر هم مانند جذب کربن، زیبایی، تفرج، تلطیف هوا، اکسیژن، حیات وحش و… در میان است.
* پینویس:
(1) چون آتش در سطح بود، برگهای سطحی در زمین را سوزاند و بسیاری از درختان از آتشسوزی جان سالم به در بردند چون جوان و آبدار بودند و سرعت زیاد آتش در مسیر نمیتوانست آنها را بسوزاند.
* نیلوفر خلیلی
