در پی اعمال تحریمهای جدید از سوی ایالات متحده علیه صنایع فناوری و انرژی چین، نگرانیها درباره آغاز دوباره جنگ تجاری میان دو قدرت اقتصادی جهان افزایش یافته است؛ موضوعی که اثرات فوری بر بازارهای جهانی از جمله طلا، نفت و بیتکوین گذاشتهاست.
پایگاه خبری سرمایه و ثروت آنلاین_در هفتههای اخیر، دولت ایالات متحده با وضع تحریمهای تازه علیه شرکتهای پیشرفته چینی، بهویژه در حوزه فناوری و انرژی، بار دیگر رابطه پُرتنش خود با چین را در صدر اخبار جهانی قرار دادهاست. این اقدامات که با هدف مهار رشد تکنولوژیک چین و محدودسازی نفوذ اقتصادی آن در بازارهای جهانی طراحی شدهاند، واکنش تند پکن را بهدنبال داشته و هشدارها درباره ورود به فاز جدیدی از جنگ تجاری را پررنگتر کردهاست.
در حالحاضر آثار این کشمکش که در حال تبدیلشدن به یک جنگ تجاری جدید و انجام اقدامات تلافیجویانه از هر دو طرفاست؛ در بازارهای جهانی موجی را رقمزده که در آن قیمت داراییهایی مانند طلا، نفت و رمزارزهایی چون بیتکوین را تحتتأثیر خود قرار دادهاست.
تحریمهای آمریکا؛ هدفگیری قلب فناوری چین
تحریمهای جدید که از سوی وزارت خزانهداری و وزارت بازرگانی آمریکا اعلام شدهاند، طیفی از صنایع پیشرفته چین را هدف قرار دادهاند. در این میان، شرکتهای فعال در حوزه نیمهرساناها (چیپها)، فناوری هوش مصنوعی، تجهیزات مخابراتی و همچنین مؤسسات مالی مرتبط با این بخشها تحت فشار قرار گرفتهاند. بر اساس گزارشها، واشنگتن صادرات برخی تجهیزات حساس به چین را بهشدت محدود کرده و به شرکتهای آمریکایی هشدار دادهاست که در معاملات با نهادهای چینی مشخصشده، با خطر مواجه خواهندشد. این تحریمها همچنین شامل محدودیت سرمایهگذاری خارجی و کنترل شدیدتر بر جریان سرمایه از آمریکا به چین شدهاست.
پاسخ پکن؛ سکوت یا مقابله؟
در واکنش، مقامات چینی ضمن محکوم کردن این تحریمها، آنها را «نقض آشکار قوانین تجارت جهانی» خوانده و اعلام کردهاند که «پاسخی قاطع» خواهندداد. چین پیشتر نیز در برابر اقدامات مشابه آمریکا، به ابزارهایی مانند محدودیت صادرات فلزات نادر خاکی، افزایش تعرفههای گمرکی بر کالاهای آمریکایی، و تسهیل روابط تجاری با کشورهای جایگزین روی آوردهبود. برخی تحلیلگران معتقدند اگر پکن در اقدامی متقابل، محدودیتهای شدیدتری بر صادرات مواد حیاتی برای صنایع جهانی اعمال کند، باید شاهد شکلگیری موج جدیدی از اختلال در زنجیرههای تأمین جهانی باشیم.
اثر فوری بر بازارها؛ طلا اوج گرفت، نفت نوسانی شد، بیتکوین تحت فشار
با انتشار اخبار مربوط به تحریمهای جدید و احتمال شروع دور تازهای از جنگ تجاری، بازارهای جهانی بلافاصله واکنش نشان دادند. سرمایهگذاران که همواره در مواجهه با ریسکهای ژئوپولیتیک به دنبال داراییهای امن هستند، به سرعت به سمت طلا حرکت کردند. از اینرو قیمت طلا طی روزهای اخیر روندی صعودی در پیش گرفت و با رسیدن به بالاترین سطح در ماههای گذشته، مرز 4 هزار دلار را ردکرد. کارشناسان معتقدند در صورت ادامه این روند، احتمال عبور قیمت طلا از رکوردهای تاریخی نیز وجود دارد، بهویژه اگر سیاستهای انبساطی بانکهای مرکزی جهان برای مقابله با رکود اجرایی شوند.
نفت؛ بین دو جبهه عرضه و تقاضا
بر خلاف طلا، بازار نفت رفتار پیچیدهتری از خود نشان دادهاست. از یک سو، تحریمهای جدید و احتمال کاهش صادرات چین، نگرانیها در خصوص افت تقاضای جهانی برای نفت را افزایش داده اما از سوی دیگر، هرگونه اختلال در عرضه انرژی یا محدودیتهای اعمالشده توسط تولیدکنندگان میتواند قیمتها را بالا نگه دارد. به نظر تحلیلگران بازار انرژی، نفت فعلاً بین دو نیروی متضاد فشار کاهش تقاضا به دلیل نگرانیهای اقتصادی و احتمال کاهش عرضه در صورت بروز اختلال در زنجیرههای تأمین، گرفتارشدهاست. با این حال، بازار نفت فعلاً در مواجهه با این تنش جهانی تحت فشار نزولی قرارگرفته و قیمت آن بیش از ۲ دلار در هر بشکه معادل بیش از سه درصد کاهش یافته و بهاین ترتیب به پایینترین نرخ در پنج ماه گذشته سقوط کرد.
بیتکوین؛ قربانی نوسانات روانی بازار
در حالی که برخی، بیتکوین را بهعنوان طلای دیجیتال میشناسند و انتظار داشتند با افزایش تنشها رشد کند، اما این ارز دیجیتال در روزهای اخیر با کاهش شدید قیمت مواجه شدهاست. دلیل این امر به گفته کارشناسان، موج خروج سرمایهگذاران ریسکگریز از بازار رمزارزها، نبود اعتماد به ثبات بازار کریپتو و همچنین نگرانی از برخوردهای احتمالی قانونگذاران با ارزهای دیجیتال است. با این حال، برخی گزارشها حاکی از آن است که در صورت تداوم تحریمها و محدودیتهای ارزی، استفاده از بیتکوین و سایر رمزارزها در معاملات بینالمللی، بهویژه در میان کشورهای تحریمشده، ممکن است افزایش یابد.
اقتصاد جهانی در دوراهی رکود یا بازتنظیم
تحلیلگران اقتصادی هشدار میدهند که در صورت ادامه تنشهای تجاری، رشد اقتصاد جهانی در معرض خطر قرار خواهدگرفت. چین و آمریکا بهعنوان دو قدرت اقتصادی بزرگ، سهم بالایی در تولید و مصرف جهانی دارند، و هرگونه خلل در روابط تجاری این دو، میتواند بر زنجیرههای تأمین جهانی، قیمت کالاها، نرخ تورم و اشتغال در کشورهای مختلف تأثیر بگذارد. در این میان، کشورهای در حال توسعه و اقتصادهای وابسته به صادرات، بیش از دیگران در معرض آسیب قرار دارند. حتی بازارهای نوظهور نیز ممکن است با فشارهای مالی و ارزی مواجه شوند، چرا که سرمایهگذاران به دنبال کاهش ریسک و حفظ نقدینگی حرکت میکنند. این نوع کشمکشهای اقتصادی، به خاطر نقش محوری آمریکا و چین در زنجیره تجارت بینالمللی، دامن خیلی از کشورها را خواهدگرفت. کشورهایی که بیشترین آسیبپذیری را در این شرایط خواهندداشت به چند دسته میتوان تقسیمکرد:
۱. کشورهای صادرکننده مواد اولیه به چین
چین بزرگترین واردکننده کالاهای خام و مواد اولیه در دنیاست (از جمله مس، نفت، سنگ آهن، گاز طبیعی). اگر رشد اقتصادی چین به خاطر تحریمها یا جنگ تجاری کاهش پیدا کند، تقاضا برای مواد اولیه هم افت خواهدکرد که این امر مستقیم بر اقتصاد کشورهای صادرکننده مواداولیه ضربه خواهدزد. از جمله مهمترین کشورها در این گروه میتوان به استرالیا (سنگ آهن، زغالسنگ، گاز)، برزیل (آهن، سویا، نفت)، آفریقای جنوبی (فلزات صنعتی) و روسیه (نفت و گاز، زغالسنگ) اشاره کرد.
۲. اقتصادهای آسیایی وابسته به صادرات
بسیاری از کشورهای شرق و جنوبشرقی آسیا نیز بهشدت به صادرات کالاهای واسطهای به چین یا آمریکا وابسته هستند لذا اگر زنجیره تأمین جهانی مختل یا تقاضا کاهش پیدا کند، اقتصاد این کشورها نیز با افت تولید و درآمد مواجهخواهندشد. کره جنوبی (صادرات تکنولوژی، نیمهرسانا)، تایوان (تراشه و الکترونیک)، ویتنام (تولید و مونتاژ کالاهای صادراتی)، مالزی (قطعات الکترونیکی، نفت)، تایلند و اندونزی (قطعات خودرو، کالاهای مصرفی) درگیرترین کشورها در این گروه خواهندبود.
۳. کشورهای وابسته به صادرات نفت
در صورتی که تحریمهای فوق ادامه یابد، شاهد روند نزولی رشد جهانی و تقاضای بینالمللی برای نفت و انرژی خواهیمبود که این به معنی کاهش درآمد نفتی برای کشورهای صادرکنندهاست که از جمله مهمترین آنها میتوان به کشورهای خاورمیانه، روسیه، نیجریه و ونزوئلا اشاره داشت.
۴. اقتصادهای نوظهور با بازار مالی آسیبپذیر
در شرایط پرتنش و بیاعتمادی بازارهای مالی، سرمایهگذاران بینالمللی سرمایههای خود را بخصوص از کشورهای در حال توسعه خارج میکنند تا به داراییهای امن مثل دلار یا طلا پناه ببرند. چنین رفتاری نوسان ارز، افت بازار بورس و فشار برروی بودجه این کشورها را تشدید میکند که از جمله آسیبپذیرترین آنها در این شرایط، ترکیه، مصر، آرژانتین، پاکستان و برخی کشورهای آفریقایی خواهندبود.
۵. اتحادیه اروپا
اروپا از نظر صنعتی وابسته به واردات قطعات از چین و صادرات محصولات پیشرفته به بازار جهانی است. کمااینکه آلمان بهشدت به صادرات ماشینآلات و خودرو به چین وابسته است. اگر آمریکا تعرفههای سنگین بر کالاهای آسیایی را اعمال کند، ممکناست کالاهای اروپایی هم رقابتپذیری خود را از دست داده، علاوهبراین که، اروپا درگیر تأمین انرژی از منابع مختلف است و جنگ تجاری میتواند بازار انرژی را برای آنها بیثباتتر کند.
۶. کشورهایی با بدهیهای بالای دلاری
وقتی تنش تجاری بالا میگیرد، دلار تقویت شده، در نتیجه نرخ بهره جهانی افزایش مییابد. از اینرو کشورهایی که از سازمانهای بینالمللی وام دلاری دریافتکردهاند دچار بحران بازپرداخت خواهندشد که در این زمره کشورهایی همچون مصر، تونس، آفریقای جنوبی و برخی کشورهای آمریکای لاتین را میتوان نامبرد.
نتیجه
تحریمهای جدید آمریکا علیه چین، زنگ خطر ورود به دور تازهای از جنگ تجاری را به صدا درآوردهاست. اگرچه هنوز مسیر این رویارویی مشخص نیست، اما نشانههای اولیه حاکی از آن است که بازارها این تهدید را جدی گرفتهاند. طلا در حال درخشش است، نفت در میان فشارهای متضاد قرار گرفته و بیتکوین بار دیگر بیثباتی خود را نشان دادهاست. بهاینترتیب در شرایطی که آینده روابط دو کشور در هالهای از ابهام قرار دارد، بازارها به دقت در حال رصد تحولات سیاسی و اقتصادی هستند. هرگونه تشدید تنش میتواند نظم بازارهای جهانی را بیش از پیش به هم بریزد و بازیگران اقتصادی را مجبور به بازتعریف استراتژیهای خود کند. در این بین بیشترین آسیب به کشورهایی وارد خواهدشد که به صادرات کالا به چین وابستهاند، نقش حیاتی در زنجیره تأمین جهانی و یا اقتصاد وابسته به نفت و دیگر مواد خام دارند و یا بازارهای مالی ناپایدار همچنین بدهیهای دلاری دارند.
انتهای پیام
منابع: Business Recorder _Investing.com _CNBC_ Reuters_ The Guardian
