* عمر مفید لباسهای «فست فشن» به طور متوسط ۷ هفته است چون از مواد اولیه بیکیفیت تهیه میشوند.
* «فست فشن» کارگران را به استثمار میکشد برای مثال «راناپلازا» به دلیل نبودِ ایمنی یک هزار کارگر بیگناه را به کشتن داد و مرگبارترین حادثه پوشاک تاریخ را رقم زد.
* برندهایی مانند زارا، اچ اند ام و گپ از پیشگامان در تولید محصولات فست فشن هستند.
آیا تاکنون اصطلاح «فست فشن» را شنیدهاید؟ یا درباره برندهایی که محصولات «فستفشن» تولید میکنند اطلاعاتی دارید؟
فست فشن (fast fashion) که به مد یک بار مصرف معروف است، اصطلاحی است که اواخر دهه ۱۹۸۰ و اوایل دهه ۱۹۹۰ میلادی وارد صنعت مد شد و برندهایی مانند زارا، اچ اند ام و گپ از پیشگامان در تولید محصولات فست فشن بودند. از دیگر برندهای فعال در این جریان میتوانیم به پریمارک، کوتون، تاپ شاپ، برشکا، نیولوک، بنتون، مانگو و … اشاره کرد. این مد سریع همانطور که از نام آن پیداست در پاسخ به نیاز قشر متوسط که میخواست لباسهای مد روز دنیا را با قیمتی ارزان و همزمان با برندهای اصلی حاضر در هفتههای مد در دسترس داشته باشد به وجود آمد.
تولیدکنندگان فست فشن به سرعت پس از نمایشهای مد با تماشای مجموعههای طراحان مطرح دنیا شروع به طراحی مجموعههایی شبیه به این طراحیها میکنند تا مد روز را در قالبی ارزانتر و البته بیکیفیتتر تولید و به بازار عرضه کنند. سرعت این جریان آنقدر بالاست که به طور متوسط فرآیند طراحی، تولید، توزیع و عرضه محصولات فست فشن معمولا بیشتر از دو هفته طول نمیکشد.
شاید فکر کنید که تولید محصولات مد با قیمتی ارزان و در دسترس قرار دادن آن برای عموم مردم اقدامی ارزشمند است اما این فقط یک بعد ماجراست. این لباسهای ارزان به خاطر کیفیت بد مواد اولیه نه تنها عمر مفید خیلی کوتاهی دارند بلکه بر سلامت انسان و محیط زیست نیز آثار مخربی میگذارند. عمر مفید هر لباس فست فشن به طور متوسط ۷ هفته است و بعد از این مدت لباس فست فشنی دیگری در چرخه تولید و خرید مصرفکننده جایگزین آن میشود و لباس قبلی به محل زبالههای پارچهای منتقل میگردد.
سالانه میزان زیادی لباس دور ریخته میشود لباسهایی که برای هر کدام انرژیهایی همچون برق و آب مورد استفاده قرار گرفته و با دور انداختن لباسها این انرژیها هم از دست میروند. به طور مثال هر خانواده امریکایی به طور متوسط سالانه ۷۰ پوند پارچه و لباس دور میریزد و اگر برای کل این کشور چنین رقمی در نظر گرفته بشود نتیجه وحشتناک خواهد بود. اما موضوع فقط دور ریختن لباسها نیست، از آنجایی که بیشتر این لباسها از مواد مصنوعی و غیرآلی ساخته میشوند به راحتی تجزیه نمیشوند یا برای تجزیه آنها نیاز به تجهیزاتی است که هزینه بسیار زیادی برای سیستم بازیافت درپی دارد.
در تمام مراحل تولید پارچه و لباس، آب، زمین و هوا تحت تاثیر آسیبهای کوچک و بزرگی قرار میگیرند. حتی موضوع حملونقل این محصولات از کارخانهها به فروشگاههایی در سراسر دنیا یکی از آلودگیهای جانبی این جریان است که چندان به آن توجه نمیشود. مراحل تهیه رنگهای مصنوعی پارچه یا مواد اولیه ساخت الیاف مصنوعی موارد آسیبزای دیگری هستند که شاید هرگز مصرفکننده محصولات فست فشن به آنها فکر نکند. همه این مضرات دلایل محکمی هستند که به خوبی نشان میدهند صنعت مد دومین عامل آلاینده در دنیاست.
علاوه بر آسیبهای محیط زیستی، تاثیر غیرانسانی این روند بر شرایط کاری انسانهای فعال در این حوزه غیرقابل چشمپوشی است. محصولات فست فشن در کارگاههای غیراستاندارد، توسط افراد غیرماهر و کارگران ساده که حتی گاهی نوجوان هستند تولید میشوند. این کارگران شرایط بسیار سختی دارند، حقوق بسیار پایینی دریافت میکنند و گاهی بسیار دیر به دیر حق و حقوقشان را میگیرند. ساعتهای کاری در این کارگاههای تولیدی بسیار طولانیاست و ۸۵ درصد کارگران این بخش را زنان شامل میشوند. کارگاههای تولید محصولات فستفشن اغلب ایمنی مناسبی ندارند و برای پایین آوردن هزینهها صاحبان برند، کار را به کارگاههای محلی در بنگلادش، چین یا پاکستان میسپارند. برای مثال رانا پلازا یکی از کارخانههای تولید لباسهای فست فشن در بنگلادش بود که در سال ۲۰۱۳ به دلیل نبود ایمنی و استانداردهای کارگاهی مناسب فروریخت و بیش از یک هزار کارگر بیگناه در این حادثه جان باختند، حادثهای که مرگبارترین حادثه پوشاک تاریخ محسوب میشود و تازه بعد از این ماجرا برندهایی که کمی شرایط بهتری داشتند شروع به تجهیز کارگاهها و بررسی ایمنی آنها کردند.
اگر بخواهیم منصف باشیم بد نیست به برخی از اقدامات برندهای فست فشن برای کم کردن اثرات مضرشان بر محیط زیست و انسان هم اشاره کنیم. مثلا برند اچ اند ام یکی از آنهاست، این برند در سالهای اخیر اقدامات جالبی مانند تولید لباس از پلاستیکهای بازیافتی را در برنامه خود قرار داده است یا یکی دیگر از برنامههای اچ اند ام در این زمینه این بود که از مشتریان خود میخواست که اگر میخواهند لباسی را دور بیاندازند به جای دورانداختن لباس آن را به اچ اند ام برگردانند تا بازیافت شود و دوباره در تولید لباسهای جدید استفاده گردد. دیگر اقدام این برند که در راستای دو اقدام قبلی بود برگزاری سالانه مسابقهای است که از طراحان و ایدهپردازان جوان دعوت میکند تا ایدههایی در زمینه بهتر شدن روند تولید محصولات و جلوگیری از آسیبهای زیست محیطی ارائه بدهند.
در سالهای اخیر، در مقابل جریان «فست فشن» جریانی به نام مد آهسته یا مد آگاهانه شکل گرفته است که بر تولید لباسهای دستباف، لباسهای کلاسیک و ساده تاکید دارد، به کیفیت محصول و قیمت مناسب اهمیت میدهد و تلاش میکند محصولاتی تولید کند که آسیبی به محیط زیست وارد نمیکنند. اما واقعا برای جلوگیری از گسترش فست فشن و مضرات آن چه کارهایی میتوان کرد. اولین قدم شاید تلاش برای تغییر الگوی مصرفکنندگان باشد، ترویج فرهنگ خریدن لباسهایی با الیاف طبیعی و جلوگیری از مصرفگرایی هم یکی دیگر از کارهای مهمیاست که هرکس میتواند از خانواده خود شروع کند. دیگر راهکار کم کردن آثار منفی فست فشن با به کارگیری تکنولوژیهای جدیدی است که میتوان در زمینه تولید پارچههای مصنوعی و بازیافت لباسها در نظر گرفت تا آسیبهای این بخش از دنیای مد به حداقل برسد.
