امیر ابرهیم‌خلیلی
تغییرات اقلیمی، بحرانی مدرن و دربرگیرنده همه کشور های جهان است. همانطور که پیش تر در« توسعه و تغییرات اقلیمی ؛ دو معادله، ۲۰۵ مجهول و یک سوال بی پاسخ » بررسی کردیم، دوگانه توسعه و مقابله با این بحران شکل پیچیده ای برای این مشکل به ظاهر ساده ایجاد کرده و به نظر می رسد بسیاری از کشور ها برای درک و مقابله با آنچه در ابعاد سیاستگذاری های حکومتی و چه آموزش و رفتار شهروندی مردم ترجیح می دهند این بحرانِ آهسته و پیوسته را فعلا نادیده بگیرند. تغییرات اقلیمی و بحران های ناشی از آن کشور ما، ایران را نیز شامل می شود.
- بر اساس پژوهشی که در سال ۲۰۱۹ در نشریه Environmental Systems Research به چاپ رسیده است، در میان کشور های خاورمیانه، ایران بیشترین تاثیرات منفی را از تغییرات اقلیمی در سال های آینده تجربه خواهد کرد. بر طبق این مقاله، طی ۱۵ الی ۲۰ سال آینده متوسط دما در خاورمیانه تا ۲ درجه سانتیگراد و تا پایان قرن حاضر میلادی تا ۴ درجه سانتیگراد گرم خواهد شد. همچنین این افزایش دما با کاهش ۲۰ درصدی بارش ها نیز خواهد بود. طی دهه های آینده ایران، ۲.۶ درجه سانتیگراد افزایش دما و ۳۵ درصد کاهش بارش ها و ۳۰ درصد افزایش امواج گرمایی را تجربه خواهد کرد. به گزارش این مقاله بررسی الگوهایی بارشی بیشترین کاهش را می توان در فصول زمستان و در مناطق شمال غرب کشور مشاهده کرد. ۶۶ درصد از کشور افزایش فراوانی روزها و شب های بسیار را گرم نشان می دهند و ۶۸.۵ درصد، کاهش فراوانی روزها و شب های سرد را.
- پژوهشی دیگر که آن هم در سال ۲۰۱۹ در نشریه Scientific Report به چاپ رسیده بیان می دارد که طبق آمار و پیش بینی ها دربازه سال های ۲۰۲۵ تا ۲۰۴۹ ایران به ویژه در مناطق جنوبی اش شاهد الگوهای ناهنجار آب و هوایی شدید نظیر باران های مقطعی سیل آسا، افزایش دما و دوره های طولانی خشکسالی خواهد بود. افزایش دما سبب می شود آب های سطحی به سرعت تبخیر شوند و در اثر افزایش اثر گلخانه ای ناشی از گاز های سمی، بخار آب در اتمسفر جمع شده و به موجب آن بارش های سیل آسا کوتاه مدت سیل های ویرانگر پیش بینی نشده ایجاد شود.
- پژوهشی دیگر در سال ۲۰۱۸ که توسط نشریه Journal of Integrative Agriculture متعلق به انتشارات السویر به چاپ رسیده نیز به بررسی آسیب های تغییرات اقلیمی بر روی کشاورزی ایران مانند فرایند آب دهی، تاثیرات به روی بذر ها و … می پردازد.
این پژوهش ها و پژوهش های مشابه دیگر نشان می دهند که تغییرات اقلیمی همین حالا نیز در کشور در حال رخ دادن است و تبعات آن نیز به آرامی خود را در طی سال های آینده نشان خواهند داد و اگر اقدامات لازم برای پیشگیری انجام نگیرد، طبیعتا تلاش برای مقابله با عوارض آن، همانند فرایند شکل گیری اش، کند، طولانی و زمان بر و البته هزینه بر خواهد بود.
مقابله با تغییرات اقلیمی می تواند در سه سویه انجام پذیرد.
- سویه اول پژوهش های علمی مرتبط با این موضوع با توجه به اقلیم و جغرافیای ایران است که همانند پژوهش بالای ابعاد این ماجرا را روشن سازد و راهکار های علمی و کارآمد لازم را ارائه دهد. گرداوری این مقالات و دستاوردهای پژوهشی و ارائه درست آنها در قالب همایش ها و دستورالعمل های کاربردی به بخش های اجرایی و قانونگذار کشور نیز اهمیت ویژه ای دارد. کنفرانس منطقه ای اقلیم یکی از این همایش هاست که توسط سازمان هواشناسی برگزار می شود اما گزارشی از میزان کارآمدی چنین همایش هایی چندان در دست نیست.
-
- سویه دوم مرتبط با قانون گذار و مجری قانون در کشور است. وابستگی جهان صنعتی به سوخت های فسیلی، کشور های صاحب منابع نفت و گاز مانند ایران را صاحب امتیازات اقتصادی ویژه ای کرد اما امروز، کشور های صنعتی حرکت به سمت سوخت های جایگزین را به صورت جدی آغاز کرده اند و به طور مثال بسیاری از خودروساز ها قصد دارند در چشم اندازی بسیار نزدیک خودرو با سوخت پاک را جایگزین خودرو های فعلی خود کنند. همانطور که این انتقال در سال های آینده فرصت افتصادی کم تری از بابت منابع سوخت های فسیلی ایجاد می کند، همزمان لزوم جایگزینی اقتصاد غیر وابسته به نفت و گاز را نیز ضروری می سازد. این جایگزینی اما نیازمند تکنولوژی نیز هست. امروز نه تنها صنایع، خودروها و موتورسیکلت ها و حتی سیستم های مصرفی مسکونی در کشور از نظر آلایندگی وضعیت بغرنجی دارند بلکه میل به جایگزینی با تکنولوژی های جدید نیز برای راهبردی بلند مدت دیده نمی شود.
- آموزش و رفتارهای شهروندی ضلع دیگر این مثلث است که می تواند به کنترل بحران تغییرات اقلیمی بیانجامد. در وهله اول آموزش به نسل های آینده باید آنها را با واقعیت های کره زمین آشنا کند. اینکه منابع حیاتی زندگی ما محدود است و زندگی ما وابسته به زندگی همه گونه های زیستی دیگر روی زمین. اگر این آگاهی و دغدغه مندی در کودکان و نوجوانان از طریق آموزش ایجاد شود هر یک از آنها در آینده می توانند نقشی فعال در مقابله با بحران های زیستی مانند تغییرات اقلیمی داشته باشند. همین آموزش در سطح شهروندی نیز کارساز است. مثلا در کشوری مانند ایران که جدید ترین خودرو های بازار داخلی آن از تکنولوژی بیست سال پیش جهان بهره می برند و سطح آلایندگی بسیار بالایی دارند، استفاده از حمل و نقل عمومی و یا وسیله های پاک مانند دوچرخه، و یا اقدامات ساده دیگر نظیر کمک به تفکیک زباله ها در صورت تبدیل به فرهنگ در میان مردم کمک زیادی به مقابله با بحران ها زیستی پیش روی کشور خواهد کرد.
