۸۰ درصد تئاترها ضرر میدهند
*سالنهایی مانند مولوی و استاد انتظامی جایگاه و پایگاه تئاتر دانشجویی هستند، دانشجویان در شرایطی نیستند که به راحتی بتوانند وارد تئاتر حرفهای شوند.
*تهیه کننده واقعی باید بیاید و نمایش را بخرد بعد با همه قرارداد ببندد و پای ضررش بایستد ولی در تئاتر ما اینگونه نیست.
*امروزه به واسطه آگاهی مخاطبان، اجراهایی که بازیگر چهره ندارند به فروشهای خوب دست پیدا میکنند.
رشد چشمگیر سالنهای خصوصی تئاتر در پایتخت طی سالهای اخیر و حضور پررنگ چهرههای سینمایی و تلویزیونی در اجراهای مختلف سبب شده تا این تصور ایجاد گردد که گردش مالی تئاتر خوب است و این هنر شرایط مساعدی دارد، حال آنکه پشت این تصویر، مسائل به گونهای دیگر رقم میخورد. بدنه اصلی تئاتر امروز شامل سلبریتیهای ریز و درشت سینمایی و تلویزیونی نمی شود و نمایشها به شدت با هزینههای بالای اجرا دست و پنجه نرم میکنند. در این بین دانشجویان به عنوان پرچمدار تئاتر آینده کشور، ضعیف ترین گروه در مقابله با چالشهای مالی هستند؛ قشری که بارها نشان داده میتواند با اجراهای جذاب و پر از ایده، فارغ از سلبریتی زدگی تئاتر تجاری، مخاطب را به سالنهای نمایش بکشاند. اما به شرط آنکه فرصت ابراز وجود داشته باشد. تماشاخانه استاد انتظامی در کنار سالن مولوی ازجمله معدود شانسهای دانشجویان و گروههای جوان تئاتری برای ابراز وجود هستند چراکه این سالنها در روزهایی که سالنهای خصوصی مبالغ هنگفتی را از گروهها دریافت میکنند، فرصت اجرای بدون دغدغه هزینه سالن را برای این گروهها فراهم میکنند. «سرمایه و ثروت» در گفتوگو با پیام لاریان مدیر تماشاخانه استاد انتظامی به بررسی وضعیت امروز تئاتر در کشور پرداخته است:
*تماشاخانه هایی چون استاد انتظامی چگونه میتوانند کمک حال تئاتر دانشجویی باشند؟
ما و سالن هایی مانند مولوی جایگاه و پایگاه اجراهای دانشجویی هستیم. دانشجویان به لحاظ اسمی در شرایطی نیستند که به راحتی بتوانند وارد تئاتر حرفهای شوند، آنها باید آرام آرام علاوه بر کسب تجربه، رزومه کارهایشان را به اهالی تئاتر نشان دهند. قطعا اگر این کاره باشند میمانند، در غیر اینصورت خود به خود حذف میشوند.
*رقابت تماشاخانهها با سالنهای خصوصی درحال حاضر چگونه است؟
کار خوب، تماشاگر جذب میکند حالا در هر سالنی که میخواهد باشد، سالنهای خصوصی چون حمایت مالی نمی شوند خودشان باید هزینه هایشان را تامین کنند، لذا سراغ تئاترهایی میروند که در آن بازیگران سینمایی چهره حضور دارند. در این روند سالنهای دولتی چون نیاز به این مساله ندارند یا دست کم وانمود میکنند که نیازی ندارند فضا را در اختیار کارهای خلاق تر میگذارند.
*تاثیر چهرههای سینمایی در جذب مخاطب بیشتر است یا کیفیت اجرا؟
ما در هر دوی این حیطهها کارهای خوب داشته ایم البته تئاترهایی بوده اند که از بازیگر چهره بهره میبردند اما به دلیل کیفیت پایین اجرا، نفروخته اند. در یکی دو سال گذشته تماشاگران ما آگاه تر شده اند، یعنی قبلا برخی کارها بازیگر چهره داشتند و با بدترین کیفیت میفروختند اما اکنون که مخاطب با آگاهی انتخاب میکند اجراهایی که بازیگر چهره ندارند و تماشاگر خود را دارند به فروشهای خوب دست پیدا میکنند، البته در این فضا ۴-۵ بازیگر هستند که در هر کیفیتی که کار میکنند، تماشاگر خود را میآورند.
*آینده تئاتر را در ایران به لحاظ مالی چگونه ارزیابی میکنید؟
در هیچ کجای دنیا به جز «برادوی» تئاتر را به حال خود رها نکرده اند مگر اینکه آن تئاترها، اپرا باشند و یا از سالنهای بورژووازی بهره ببرند لذا باید گفت سوبسید تئاتر، همه جا هست. من حتی یک مورد سراغ ندارم که بگویم تئاترشان را با وضعیت کشور ما اداره میکنند.
درحال حاضر ۸۰ درصد تئاترهای ما دارند ضرر میدهند؛ این موضوع در همه سالنها وجود دارد و فاجعه است. اگر حمایتی صورت نگیرد آینده مالی هم نمی توان متصور بود، درواقع ۲۰ تا ۳۰ درصد تئاترها هستند که دغدغه کمتری دارند و بقیه هیچ!
*تهیه کننده در تئاتر امروز چه جایگاهی دارد؟
امروز سر این مفهوم بحث هست که واژه تهیه کننده در تئاتر یعنی چه؟ در هیچ کجای دنیا، تهیه کننده فرد نیست، بلکه کمپانیها هستند. اگر هالیوود را رصد کنید متوجه میشوید که در آثارش اسم هیچ کس را به عنوان تهیه کننده نمی آورد. درواقع این کمپانیها هستند که کارها را میسازند، امروزه در تئاتر دنیا هم وضع به همین منوال است. اما ما در کشورمان با افرادی به نام تهیه کننده روبه رو هستیم که نمی دانیم چه نقشی دارند؛ آیا باید پول بدهند و تئاتر را کامل بخرند و دستمزدها هم به عهده آنان است یا فقط هزینه کار را تامین میکنند و در سود شریک هستند. حال اگر قرار باشد در سود و زیان شریک باشند چرا اسم شان را تهیه کننده میگذاریم لذا با یک موضوع صوری روبه رو هستیم که به نظر میرسد برای اصلاح آن اقداماتی آغاز شده است؛ به گونهای که برخی تئاترها دیگر واژه تهیه کننده را نمی آورند و در پوسترهایشان مینویسند «مدیر تولید». تهیه کننده واقعی باید بیاید و نمایش را بخرد بعد با همه قرارداد ببندد و پای ضرر بایستد ولی در تئاتر ما اینگونه نیست؛ آنهایی که با عنوان تهیه کنده وارد میشوند در ضرر و زیان شریک نیستند، اصلا پولی نمی دهند که بخواهند ضرر کنند.
*سالنهای ما برای جذب اجراهای خارجی برنامه دارند؟
در پایتخت میتوان این کار را انجام داد، قبلا هم چنین مسالهای بود اما یکی دو سالی است که کم شده؛ خاطرم هست ۵-۶ سال پیش سالی حداقل ۲ تا ۳ تئاتر خوب خارجی برای جشنواره تئاتر فجر میدادند که بعد به اجراهای عمومی میآمدند و مردم میدیدند. حال با نوسانی که دلار دارد نمی توان گروه خوب آورد، گروههای خوب در اروپا، اجراهایشان بین ۱۰ تا ۲۰ هزار دلار قیمت میخورد. اگر سراغ «پیتر بروک» بروید که با چنین قیمتی کارتان به سرانجام نمی رسد دست آخر هم به گروههای پایین تر میرسید که برای آنها ضرورتی احساس نمی کنید.
*برنامه امسال تماشاخانه استاد انتظامی چیست؟
امسال محور برنامه هایمان کیفیت اثر است نه چهره مداری. البته سالهای گذشته هم چنین سیاستی داشتیم ولی در سال جاری آن را دقیق تر و حساس تر دنبال میکنیم. معتقدم تئاتری که خوب جمع شده باشد و با کیفیت اجرا شود میتواند به فروش خوب هم دست بیابد. امیدوارم امسال از جهت مالی برای گروه هایی که در تماشاخانه استاد انتظامی اجرا دارند، سال خوبی باشد و تماشاگران هم از کیفیت اجراهای آنان لذت ببرند.
