اگر بخواهید ایران، ایران شود…
* کلنل، پیشنهاد قوام مبنی بر زندگی در اروپا با مقرری دولت را نپذیرفت و سرانجام جان خود را در راه عشق به ایران فدا کرد.
* محمدتقیخان پسیان با عزیمت به آلمان، فراگیری هوانوردی و انجام ۳۳ سورتی پرواز نام خود را به عنوان اولین خلبان ایرانی ثبت کرد.
اولین خلبان ایرانی در سال ۱۲۷۰ هجری شمسی در تبریز دیده به جهان گشود. او پس از تحصیل در مدرسه نظام و خدمت در ژاندارمری با عزیمت به آلمان، و فراگیری هوانوردی و انجام ۳۳ سورتی پرواز به درجه خلبانی نایل گشت.
کلنل محمدتقی خان پسیان که در نظام اداری ایران هم خدمات قابل توجهی دارد، هنگام اداره استان خراسان توصیه نامهای را در هفت بند برای احمدشاه قاجار مینویسد که پس از تعارفات معمول اصل مطلب را چنین آغاز میکند: اگر بخواهید، ایران، ایران شود…
او چاپ اسکناسهای رایج در خراسان را از دست بانک انگلستان خارج کرد و با چاپ اوراق قرضه دولتی از بازرگانان وام گرفت تا کسری بودجه استان را تامین کند. برخورد کلنل با دولت قوام موجب گردید که در سال ۱۳۰۰ شمسی، حکومت به وی پیشنهاد دهد تا با دریافت حقوق دو ساله ایران را به مقصد اروپا ترک نماید اما پسیان این موضوع را نپذیرفت.
بر این اساس قوام نقشه قتل او را کشید و شوکتالملک علم، والی قائنات را مامور اجرای توطئه خود کرد. کلنل که قرار بود برای سرکشی به اردوی ژاندارم به گناباد برود، مقرر کرد که در آن شهر ملاقاتی با شوکت الملک داشته باشد. در این میان کردهای قوچان شورش کردند و کلنل برای سرکوب آنان راهی این شهر شد و در جعفرآباد، جنگ سختی درگرفت که منجر به شکست نیروهای ژاندارم گردید. پسیان در حالی که یکه و تنها مانده بود، کشته شد و پس از مرگ، قوای اکراد قوچان سرش را از بدن جدا کردند.
بر این اساس، عمر حکومت کلنل که میخواست ایران، ایران شود تنها ۶ ماه طول کشید و دهم مهرماه با توطئه داخلی و خارجی به شهادت رسید.
روز پانزدهم مهر ۱۳۰۰ خورشیدی جنازه و سر کلنل محمدتقی خان پسیان با تجلیل و احترامات نظامی به مشهد وارد و با حضور عدهای از صاحبمنصبان، افراد ژاندارم، اهالی شهر و هواداران کلنل تشییع شد و در همان روز در محل آرامگاه نادرشاه واقع در باغ نادری مشهد به خاک سپرده شد.
کلنل پسیان که هنگام مرگ بیش از ۳۰ سال نداشت به زبان و ادبیات فارسی و موسیقی ایران دلبسته بود و شعر میسرود. از وی چند ترجمه و مقاله به یادگار باقی مانده است.
در خاندان کلنل، رشادت منحصر به او نبود. برادر وی نجفقلی نیز هنگامی که سردبیر کل روزنامه اطلاعات بود زیر بار خودسانسوری نرفت و با زدن سیلی به صورت سناتور مسعودی مدیر موسسه از آنجا رفت و بعد سردبیر روزنامهای کوچکتر شد و تا آخر عمر پیشه روزنامهنگاری را ترک نکرد.
عارف قزوینی شاعر معروف که در مراسم تشییع پیکر کلنل در مشهد حضور داشته شعری با این مضمون برای این فرمانده رشید سروده است:
این سر که نشان سرپرستی ست/ امروز رها ز قید هستیست
با دیده عبرتش ببینید/ کاین عاقبت وطنپرستیست
کلنل پیش از مرگ گفته بود: اگر مرا بکشند قطرات خونم کلمه «ایران» را ترسیم خواهد کرد و اگر بسوزانند خاکسترم نام وطن را تشکیل میدهد…
