آزادسازی سهام عدالت در سال ۹۹ اگرچه یکی از پروژه های مهم دولت و بازار سرمایه در سنوات اخیر به شمار می رود اما روایتی تلخ از آن دسته افرادی را به نمایش میگذارد که می توانستند با نگهداشتن سهام خود، ظرف سال های آینده از سود آن بهرهمند شوند. گزارش وزارت اقتصاد و امور دارایی در این باره تاکید دارد: سه میلیون و دویست و پنجاه هزار نفر از سهامداران عدالت بیش از ۸ میلیارد برگه سهام متعلق به خود را به ارزش ۱۳.۶ هزار میلیارد تومان فروختند تا فشار معیشتی ناشی از کرونا را جبران کنند!
از سوی دیگر بازار سرمایه در سالی که گذشت اگرچه پایانی ناگوار برای برخی سهامداران داشت اما توانست کام دولت را گوارا سازد آمار رسمی سازمان بورس و اوراق بهادار حکایت از آن دارد که سال ۹۹ بالغ بر ۲۴ میلیون کد جدید سهامداری بدون احتساب مشمولان سهام عدالت در بازار سرمایه صادر شده که نشانگر رشد ۲۲۴ درصدی ورود سهامداران به این بازار است و اکنون بورس را تبدیل به مجموعه ۶۰ میلیون نفری کرده است بر این اساس دولت در سالی که گذشت از طریق بازار سرمایه ۲۳۰ هزار و ۵۲۴ میلیارد تومان تامین مالی انجام داده است که ۱۷ هزار میلیارد تومان آن مربوط به مالیات معاملات می باشد.
- اعتراض کسانی که در بورس متضرر شده اند در حال تبدیل شدن به جریانی مانند مالباختگان موسسات مالی و اعتباری است.
- دولت می تواند با اقداماتی نظیر تاسیس شرکتهای سهامی عام پروژه محور و کاهش مالیات بر درآمد شرکت های بورسی، بازار سرمایه را در مسیر اصلاح قرار دهد.
«سرمایه و ثروت» درباره وضعیت بازار سرمایه با دکتر بهمن آرمان اقتصاددان و رئیس اداره مطالعات و بررسیهای اقتصادی بورس در دوره سازندگی گفت وگویی انجام داده است که در ادامه میآید:
- کسانی که در بورس متضرر شدهاند در حال راه اندازی جریانی شبیه مالباختگان موسسه های مالی و اعتباری هستند، چقدر احتمال دارد که ما وارد این فاز شویم؟
احتمالش زیاد است، برای اینکه سرمایهگذاران خرد در بازار سرمایه رقم بسیار بالایی هستند، از آن طرف سهام عدالتی که به مردم تعلق گرفته، ارزش روزشان تقریباً نصف شده است، ضمن اینکه صندوق بینالمللی پول برای اقتصاد ایران در سال جاری تورم ۴۰ درصدی پیشبینی کرده است بر این اساس میتوان گفت اعتراض سهامداران که دارایی شان در بورس، نصف یا کمتر شده است میتواند به جریانی مانند مالباختگان موسسات مالی و اعتباری تبدیل شود.
در این روند گفته میشود افرادی در حد وزرای سابق توانستند از طریق داد و ستد های بورس، سودهای هنگفتی به دست آورند.
- اصل ماجرا چه بود؟
دولت برای تامین کسری بودجه، روش مضری را برای اقتصاد کشور در پیش گرفت و رشد حباب گونه بورس، بر این آتش دمید.
- چرا در سال گذشته اقدام موثری برای جبران خسارت های وارده به مردم انجام نگرفت؟
می توانست انجام بگیرد اما دخالتهای بیش از حد نهادهای دولتی در مکانیسم بازار سرمایه این اجازه را نداد، دکتر قالیباف اصل رئیس سابق بورس سه برنامه در این زمینه داشت که می توانست در زمانی که شاخص از یک میلیون واحد عبور کرد اقدامات موثری باشد:
اولین آنها کاهش مالیات بر درآمد شرکت های پذیرفته شده در بورس از ۲۵ درصد به ۲۰ درصد بود ضمن اینکه قرار بود برای ایجاد انگیزه دو و نیم درصد هم به عنوان تخفیف لحاظ گردد این سود که در حال حاضر ۲۲.۵ درصد است میتوانست به ۱۸.۵درصد کاهش پیدا کند و برای جبران مافات اثرگذار باشد.
دوم، همانند سایر کشورها مقرر بود سود اختصاصی داده شده به سرمایه گذاری مجدد یا افزایش سرمایه از مالیات معاف شود برای همین است که در سایر بورس های جهان سود نقدی پرداخت نمی شود کاری که اپل در بورس نیویورک می کند یا سودی که تاکنون مایکروسافت داده درصد بسیار پایینی است. در ایران طبق آمار موجود به طور میانگین ۶۰ تا ۷۰ درصد سود به صورت نقدی تقسیم میشود که این عدد در مواردی به ۹۰ درصد نیز میرسد که ساختار مالی شرکتها را تضعیف میکند.
و اما اقدام دیگری که می توانست ایفای نقش کند دستورالعملی است که در واپسین روزهای مدیریت پیشین بورس به تصویب رسید و آن تاسیس شرکتهای سهامی عام پروژه محور می باشد در این شیوه قیمت سهام برای اجرای برنامههای خاص به قیمت اسمی و بدون عملاً هیچ گونه ریسکی با شرایط ویژه به مردم عرضه میشود، مانند تولید انبوه مسکن و ساخت آزاد راه، تکمیل سد ها و …
در این روند می توان به مصوبه مجلس در سال ۱۴۰۰ اشاره کرد که بر اساس آن وزارت راه و شهرسازی موظف شده برای مدت ۵ سال زمینه ساخت یک میلیون و ۲۰۰ هزار واحد مسکونی را از طریق شرکتهای انبوه ساز به وجود آورد.
- مدیریت بورس در شرایط موجود چه باید بکند؟
بازار سرمایه در حال حاضر از ماموریت اصلی خود که تجهیز منابع برای بنگاههای اقتصادی و سودآور شدن است فاصله گرفته و به کازینویی تبدیل شده که تفاوت آن با قمارخانه های دیگر این است که برنده و بازنده در آن از پیش معلوم می باشد لذا اگر سه موردی را که در بالا به آن اشاره شده از سوی دولت در قالب لایحه دو فوریتی به مجلس ارائه گردد با اطمینان می توان گفت شاخص بورس میتواند به یک میلیون و ششصد و بالاتر هم برسد و منابع مالی که در حال حاضر در راستای سوداگری در بورس مورد استفاده قرار میگیرد به سمت فعالیتهای مولد و اشتغالزا هدایت شود.
- اقداماتی نظیر امضای سند ۲۵ ساله ایران و چین و مذاکرات برجام میتواند بر بورس اثرگذار باشد؟
بدون شک اگر ما بتوانیم تحریمها را تعدیل کنیم و از تنش در روابط خارجی بکاهیم و مناسبات مالی مستقیم با بازارهای جهان برقرار سازیم قطعاً بازار سرمایه رو به بهبود می گذارد.
در شرایط موجود شرکتهای بزرگ مانند پتروشیمیها، فولادی ها و… که محصولات شان جنبه صادراتی دارد برای بازگرداندن ارز حاصل از صادرات به کشور دشواری های فراوان دارند.
