ورشکستگی صندوق های بازنشستگی در شرایطی که هنوز سونامی سالمندی آغاز نشده است، تصویری هولناک از آینده ترسیم می کند. در این روند صندوق های بازنشستگی تکمیلی به بازنشستگان این امکان را می دهند که با مشارکت بیشتر در دوران اشتغال، وضعیت مالی بهتری در دوران بازنشستگی داشته باشند و با بهره گیری از استراتژی های مختلف از تاب آوری بالاتری در برابر تورم بهره مند گردند.
- صندوق های بازنشستگی تکمیلی، با سرمایه گذاری در دارایی های پر بازده مانند سهام و املاک وضعیت مالی بهتری برای بازنشستگان رقم می زنند.
- صندوقهای تکمیلی بازنشستگی به افراد اجازه میدهند تا بر اساس اهداف مالی و شرایط فردی خود تصمیمگیری کنند.
پایگاه خبری «سرمایه و ثروت آنلاین» در گفت و گو با خانم گوهر صادق نیا، قائم مقام مدیر عامل مدیریت دارایی «آگاه» به بررسی کارایی صندوق های بازنشستگی پرداخته است:
- صندوق های بازنشستگی فعلی دچار مشکلاتی هستند احتمال دارد این مشکلات منجر به مسائل اقتصادی در آینده شود. راه حل چیست؟
- اولین قدم برای پایش کفایت صندوق های بازنشستگی به منظور پوشش تعهدات آن، بررسی منابع(ورودی ها) و مصارف آن(خروجی هایی نظیر پرداختی های مستمری بگیران ، حوزه سلامت و…) است که به این منظور از یکسری پارامترها نظیر نسبت های پشتیبانی و جایگزینی استفاده می شود. نسبت پشتیبانی به معنی تعداد افراد بیمه پرداز به تعداد مستمری بگیران است که علی رغم اینکه معیار متوسط جهانی آن در محدوده ۷-۸ قرار دارد این نسبت در دهه ۹۰ به ۴ و در سال های اخیر به محدوده ۲ نزدیک شده است. البته عدد مذکور متوسط صندوق های بازنشستگی کنونی کشور بوده است و در خصوص صندوق بازنشستگی کشوری که دومین صندوق مهم کشور می باشد در سال های اخیر به سطوح پایین تر و عدد ۰٫۴۸ رسیده است. متغیر دیگر نرخ جایگزینی است که حاصل تقسیم اولین دریافتی مستمری به آخرین حقوق مشمول کسور بیمه است که برای دو صندوق بزرگ بازنشستگی کشور در محدوده ۱۰۶٫۵ درصدی و ۹۲ درصدی قرار دارد. این در حالی است که این اعداد فاصله معناداری با متوسط استاندارد ۶۰ درصدی دارد. این ناترازی صندوق های بازنشستگی موجب شده است که فشار هزینه ای بر بودجه عمومی کشور تشدید شود و در یک دهه گذشته سهم هزینه کرد دولت از ۱۰ درصد به حوالی ۱۶ درصد در بودجه ۱۴۰۳ افزایش یابد. لازم به ذکر است سهم وابستگی صندوق بازنشستگی کشوری به بودجه با افزایش هرساله به محدوده بحرانی ۸۰ درصد رسیده است. فارغ از شرایط بغرنج کنونی، چشم انداز تغییر نامتوازن و سریع ترکیب سنی جمعیت به سمت میانسالی که سهم ۱۰ درصدی نسبت به نیروی کار را در افق دهه پیش رو به حوالی ۲۰ درصد می رساند از یک سو و سهم افزاینده بازنشستگی پیش از موعد که فشار سنواتی مضاعفی بر منابع صندوق ها ایجاد می کند از سوی دیگر درکنار وضعیت کسری بودجه دولت ، کاهش زاد و ولد، پدیده مهاجرت جمعیت فعال اقتصادی، افزایش بیکاری و کاهش سطح اشتغال در سال های گذشته و ساختار تورمی حاکم بر کشور، احتمال رخداد بحران صندوق های بازنشستگی را بیش از پیش تقویت می کند که مغایر با ماده ۲۹ قانون اساسی کشور است. این مهم اصلاحات عمیق و اساسی را ضروری می داند که در مسیر فعلی صندوق های بازنشستگی پایه امکان پذیر نخواهد بود.
عوامل متعددی در شکل گیری وضعیت فعلی و ایجاد چالش اثرگذار بودند که ابهام در ماهیت صندوق، عدم شفافیت، انتصابات کوتاه مدت و ناکارآمد در صندوق ها و شرکت های زیرمجموعه آن، بنگاه داری به جای سهام داری، روش تسویه مطالبات صندوق از سوی دولت و عدم وجود سیاست یکپارچه و بلندمدت از مهم ترین موضوعات آن است. تعیین ماهیت صندوق ها و شرکت های زیرمجموعه آن، زمینه سازی برای استقرار نهاد مستقل تخصصی، تهیه بیانیه سیاست سرمایه گذاری، افشای منظم بودجه مصوب و عملکرد مالی صندوق، ساماندهی شفافیت در جریان عملیاتی و انتصاباتی مدیریت صندوق می تواند از راهکارهای راهبردی و عملیاتی برون رفت از مسیر بحرانی کنونی باشد. لذا سوق و هدایت این منابع به سمت صندوق های بازنشستگی تکمیلی که خیل گسترده ای از نیازهای مترتب فعلی را مرتفع کرده و شفافیت در عملکرد و اجرا را به ارمغان میاورد می تواند از موضوعات حایز توجه سیاست گذاران قرار گیرد. مقایسه بازدهی سرمایه گذاری پایین تر از انتظار صندوق های بازنشستگی فعلی در مقابل بازدهی موثر بازار سرمایه و ظرفیت های بالقوه و بالفعل دلیل دیگری بر اهمیت استفاده از این مسیر قلمداد می شود.
- خصوصی شدن صندوق های بازنشستگی می تواند راهگشا باشد؟
- این صندوقها با برخورداری از مدیریت حرفه ای تخصصی، گزارش دهی مستمر و شفافیت دربیانه سیاست سرمایه گذاری در کنار ارایه ارزش دارایی به صورت لحظه ای میتوانند نسبت به سایر ساختارهای موجود مزیت های بیشتری داشته باشند. علاوه بر این، صندوق های بازنشستگی تکمیلی معمولاً گزینههای سرمایهگذاری بیشتری ارائه میدهند که در فضای عملکردی رقابتی به افراد امکان انتخاب بهترین صندوق متناسب با افق سرمایه گذاری ایشان را میدهد. این صندوق ها با سرمایهگذاری در داراییهای با پتانسیل بازده بالاتر (مثل سهام، املاک، و پروژههای سرمایهگذاری) و تنوع بخشی برای مدیریت ریسک امکان پایداری در سود بیشتر و بازده ای موثر و واقعی نسبت به تورم را در سیکل های زمانی متناسب ایجاد می کند. همچنین آنها بار مالی خاصی بر دوش دولتها نمیگذارند، زیرا منابع مالی جدیدی را جذب میکنند و از فشار بر صندوقهای پایه جلوگیری میکنند. علاوه بر آن ها پوشش های بیمه ای ومزایای مالیاتی می تواند مسیرهای جدیدی را برای این صندوق ها در آینده ایجاد نماید.
- آیا این صندوق ها به آتیه کارکنان کمک خواهد کرد، چگونه این اتفاق روی می دهد؟
- صندوقهای تکمیلی به بازنشستگان این امکان را میدهند که با مشارکت بیشتر در دوران اشتغال، وضعیت مالی بهتری در دوران بازنشستگی داشته باشند. صندوقهای تکمیلی میتوانند از استراتژیهای مختلفی برای محافظت در برابر تورم استفاده کنند. در مقایسه با صندوقهای پایه، که پرداختها و مزایا معمولاً از پیش تعیینشده و یکنواخت هستند و در نبود شفافیت بازدهی متناسبی هم ایجاد نمی کنند، صندوقهای تکمیلی به افراد اجازه میدهند تا بر اساس اهداف مالی و شرایط فردی خود تصمیمگیری کنند. به بیان ساده در ساختار صندوق های بازنشستگی تکمیلی ۴ نوع واحد سرمایه گذاری تعریف شده است که به واسطه برخورداری از قرارداد متنوع و کاملا منعطف به اسم رویه توافقات بین کارمند و کارفرما، مشارکت کنندگان می توانند مدل های مختلفی از مشارکت در منافع آتی صندوق را بین کارمند و کارفرما تعریف نمایند. به عبارتی کارفرما می تواند ما به ازای پرداختی همکار، طیف گسترده ای از مشوق های پرداختی در راستای نگهداشت و افزایش بهره وری کارمند درنظر بگیرد که این امر تا حدودی موجبات امنیت خاطر تامین آتیه کارمندان را به همراه خواهد داشت. علاوه بر آن این صندوق ها می توانند از پتانسیل های بیمه های عمر و سرمایه گذاری در آینده نزدیک بهره مند بشوند که مزیت دیگری را در راستای تامین هزینه های بازنشستگی ایجاد می کند. در واقع یکی از اهداف اصلی صندوقهای تکمیلی، تکمیل مزایای صندوقهای پایه است. برای یک مشارکتکننده، این صندوقها فرصت دریافت یک درآمد اضافی در کنار حقوق بازنشستگی پایه را فراهم میکنند، که این موضوع به ویژه برای ساختار تورمی و وضعیت اشتغال فعلی کشور مساله به شدت مهمی تلقی می شود. صندوقهای تکمیلی به کارمندان این امکان را میدهند که با تأمین مالی بهتر، تصمیمات مربوط به بازنشستگی پیش از موعد را به راحتی اتخاذ کنند. این موضوع به خصوص برای افرادی که به دلایل شغلی یا شخصی تمایل به بازنشستگی زودتر از موعد دارند، بسیار مهم است و سهم به سزایی دارد. چرا که آمارها نشان می دهد سهم بازنشستگی بیش از موعد به دلایل مختلف بالغ بر ۵۱ درصد است . نتیجتا صندوق های بازنشتستگی تکمیلی میتوانند به عنوان ابزاری مؤثر برای بهبود وضعیت مالی کارمندان در دوران بازنشستگی عمل کنند. با ارائه تنوع در گزینههای سرمایهگذاری، محافظت در برابر ریسکهای اقتصادی و ایجاد فرهنگ سرمایه گذاری حرفه ای غیر مستقیم این ابزارها میتوانند به افزایش رفاه اجتماعی و اقتصادی کارکنان در ایران کمک شایانی نمایند.
