روزهای خشک و کم بارش زمستانی را در حالی سپری می کنیم که چند سالی است کشور خشکسالی پیاپی را تجربه می کند.
بنا به گفته مسئولان سازمان هواشناسی، پاییز امسال، میانگین بارشهای کشور ۳۴ میلیمتر بوده در حالی که بهصورت نرمال باید از ابتدای سال آبی تاکنون ۶۰ میلیمتر بارندگی دریافت میکردیم و این بدین معنی است که با احتساب کاهش۴۳ درصدی بارش نسبت به میانگین بلندمدت، با کاهش جدی منابع آبی در کشور روبر خواهیم شد چرا که حتی در استانهایی همچون چهارمحال و بختیاری، کهگیلویه و بویراحمد و بوشهر که سال گذشته در این بازه زمانی نسبتا پربارش بوده اند، میزان بارندگیها بسیار کمتر از انتظار بوده و آسمان استان های شمالی نیز هنوز حسرت تشکیل ابرهای بارشی را به نظاره نشسته اند.
از طرف دیگر بنا به گزارش سازمان مذکور، پاییز امسال میانگین دمای بالاتری نسبت به سال گذشته ثبت شده است به گونه ای که میانگین دمای هوا از ابتدای پاییز حدود ۱۶.۷ درجه سانتیگراد بوده در حالی که در بلندمدت دمای این بازه زمانی ۱۴.۶ درجه سانتیگراد بوده است بنابراین دمای هوا در پاییز امسال نسبت به بلندمدت ۲.۱ درجه سانتیگراد افزایش داشته است.
از نظر کارشناسان، گرمای بیسابقهای که در منطقه شرق مدیترانه، خاورمیانه و اروپا وجود دارد، موجب شده است سامانههای بارشی کمتر به اقلیم کشور نفوذ کنند و سیستمهای جوی ای که در مدیترانه فعال و موجب بارندگی مناسب در نیمهغربی زاگرس میشدند امسال فرصتی برای عبور از ایران پیدا نکنند.
به نظر این متخصصان، یکی دیگر از عوامل اصلی شرایط جوی کنونی، پدیده تغییر اقلیم می باشد که بر کاهش بارشهای کشور اثرگذاشته است.
تغییر اقلیم از جمله دغدغه هایی است که طرح آن از چند دهه گذشته توسط محققان آغاز شده بود و اکنون اثرات و نمود واقعی خود را به نمایش گذاشته است. در واقع طی چند دهه گذشته دانشمندان و متخصصان پیامدهای تغییر اقلیم را شناسایی و اعلام کرده بودند اما بی توجهی و جدی نگرفتن آن، اکنون تبعات زیادی را در بخشهای گستردهای از جوامع مختلف از جمله ایران تحت تاثیر خود قرار داده است.
از جمله تبعات تغییر اقلیم، جابجایی فصل هاست که هم اکنون در بسیاری از جوامع قابل مشاهده است به گونه ای که شاهد کاهش میزان بارشها در نیمه دوم سال و تشدید بارشهای سیل آسا در فصل تابستان هستیم مساله ای که خود معضل نابودی محصولات کشاورزی و به دنبال آن کمبود و گرانی مایحتاج را می تواند دامن بزند.
علاوه بر جابهجایی فصلها، پژوهشهای اخیر نشان می دهد در آینده، آثار زیانبار تغییر اقلیم در حوزه شیوع بیماری ها و اپیدمی ها نیز هویدا خواهدشد چراکه هر فصل متاثر از شرایط آب و هوایی خود، بیماری های خاص خود را هم دارد که با جابجایی فصل ها، ریتم طبیعی بیماری ها و اپیدمی ها برهم خورده، با خارج شدن عوامل بیماری زا و حتی آفات نباتی و گیاهی از چرخه طبیعی، اثرات مخرب در سلامت انسان و گیاه برجاگذارند.
همه این ها درحالیست که بنا به پیش بینی های کارشناسان هواشناسی، امسال جهان منتظر پدیده «اِلنینو» و بارشهای فراتر از حد نرمال بود پدیده ای که می توانست با تقویت منابع آبی جهان بخصوص ایران امیدها را زنده نگهدارد اما نهتنها «اِل نینو» به وقوع نپیوست، بلکه چرخش سامانه های بارش زا نیز به حداقل خود رسید و کارشناسان را واداشت اظهار کنند؛ در صورت استمرار این شرایط بایستی خود را برای تابستانی خشک و بی آب آماده کنیم.
در حال حاضر با کاهش بین ۴۰ تا ۸۰ درصد ورودی آب سدها نسبت به ۵۰ سال گذشته و خشکیدن سفره های آب زیرزمینی در بسیاری از نقاط کشور، منابع آب به حداقل رسیده و این مساله نه یک شبه و ناگهانی بلکه به صورت فرایندی نامیمون در بلند مدت با غفلت از هشدارهای زیست محیطی نسبت به حفر چاه های عمیق و خارج کردن آب از سفره های زیرزمینی برای مصارف غیرضروری از جمله برج سازی ها و مال سازی ها همچنین عملکرد غیر حرفه ای و غیر علمی در کشاورزی و صنایع، به وقوع پیوسته است.
در حال حاضر در جهانی که کمبود آب شیرین علت جنگ های آینده بشریت خوانده می شود، به نظر می رسد بیش از هر مساله ای باید به مدیریت منابع آب و ذخیره سازی آن پرداخت. کمبود آب نه تنها گرسنگی و تشنگی که به دنبال خود عدم توان تامین برق را به نیز همراه خواهدداشت و بی برقی یعنی تعطیلی همه صنایع، ادارات، سیستم ها و فناوری های موجود. یعنی خاموشی اقتصاد و یعنی نابودی حیات!
سوسن پاکدل
