پسته یکی از مهمترین محصولات کشاورزی ایران و نماد برجستهای از توانمندی اقتصادی استان کرمان است. این محصول علاوه بر ارزش غذایی بالا، یکی از اصلیترین اقلام صادراتی کشور محسوب میشود و نقشی کلیدی در ارزآوری ایفا میکند. با این حال، وجود سم آفلاتوکسین در پسته و برخی دیگر از محصولات خشکبار، چالشی جدی در مسیر صادرات این محصول ایجاد کرده است. در سالهای گذشته، بازگشت محصولات صادراتی ایران از بازارهای بینالمللی به دلیل آلودگی به آفلاتوکسین، خسارتهای جبرانناپذیری به کشاورزان وارد کرده و اقتصاد محلی را تحت تأثیر قرار داده است.
* وجود سم آفلاتوکسین در پسته و برخی از محصولات خشکبار موجب شده که محمولههای صادراتی ایران از بازارهای بینالمللی برگشت بخورند.
* فناوری پلاسما با بهرهگیری از دانش هستهای، امکان آلودگیزدایی از محصولات کشاورزی را با حفظ کیفیت آنها فراهم میکند.
آفلاتوکسین نوعی سم قارچی است که در شرایط نامناسب نگهداری، رطوبت بالا و دمای نامطلوب در محصولات کشاورزی تولید میشود. این سم که عمدتاً از قارچهای آلاینده میباشد، نه تنها سلامت مصرفکنندگان را تهدید میکند، بلکه صادرات محصولات آلوده به این سم به بازارهای جهانی، بهویژه کشورهای اروپایی و آسیایی، ممنوع است.
آلودگی پسته به آفلاتوکسین سالانه میلیاردها تومان خسارت مستقیم و غیرمستقیم به کشاورزان و اقتصاد ایران وارد میکند. خسارتهای مستقیم شامل هزینههای از دست رفته صادرات، بازگشت محمولهها و از بین رفتن محصولات آلوده است. خسارتهای غیرمستقیم نیز دربرگیرنده کاهش اعتماد به برند پسته ایرانی و از دست دادن بازارهای بینالمللی است.
حال برخی از کشورهای خریدار در سال جاری، بارها محمولههای پسته ایران را به دلیل آلوده بودن به آفلاتوکسین برگشت دادهاند. این مسأله نه تنها باعث زیان مالی شده، بلکه هزینههای بازاریابی و تلاش برای بازپسگیری اعتبار از دست رفته را نیز افزایش داده است.
یک متخصص گیاهپزشکی در این باره تاکید دارد: برداشت به موقع پسته نقش حیاتی در کاهش خطر آلودگی دارد اگر محصول به مدت طولانی روی درخت باقی بماند، احتمال ترکخوردگی پوست خارجی پسته افزایش مییابد که شرایط را برای نفوذ قارچهای مولد آفلاتوکسین فراهم میسازد.
به گفته علی مرادی پس از برداشت، پستهها باید بلافاصله به روش صحیح خشک شوند، چرا که رطوبت بالا یکی از عوامل اصلی رشد قارچهاست. ضمن این که انبارداری اصولی از دیگر مراحل مهم پیشگیری میباشد.
وی با بیان این که کشاورزان میبایست از قارچکشهای تایید شده بهره ببرند یادآور شد: تناوب زراعی و پاکسازی باغ از بقایای گیاهی که ممکن است به عنوان منبع قارچ عمل کند از اقدامات مهم در پیشگیری از تولید آفلاتوکسین میباشد. در این روند، به کشاورزان پیشنهاد میشود که از مواد جاذب سم، مانند خاک رس فعال در فرآیند خشک کردن استفاده کنند. این مواد میتوانند میزان آفلاتوکسین موجود در محصول را کاهش دهند.
این متخصص قارچهای آلاینده تصریح کرد: کشاورزان باید به صورت منظم نمونههایی از محصولات خود را برای آزمایش آفلاتوکسین به آزمایشگاههای معتبر ارسال نمایند. این کار باعث میشود که در مورد نمونههای آلوده، اقدامات لازم به سرعت انجام شود. ضمن این که بهرهگیری از فناوریهایی مانند پلاسما در دستور کار قرار گیرد.
به گزارش خبرنگار ما در تاریخ ۲۶ آبان ۱۴۰۳، نخستین کارخانه آلودگیزدایی و فرآوری خشکبار بر اساس فناوری پلاسما در رفسنجان افتتاح شد. این کارخانه با هدف حذف آفلاتوکسین و دیگر آلایندهها از محصولاتی مانند پسته، بادام، و غلات راهاندازی شده است. فناوری پلاسما با استفاده از دانش هستهای، امکان آلودگیزدایی از محصولات کشاورزی را با حفظ کیفیت آنها فراهم میکند.
کارخانه مذکور ظرفیت پذیرش ۳ تن محصول در ساعت را دارد و در فاز نخست بهرهبرداری، سالانه ۶ هزار تن خشکبار و محصولات کشاورزی را فرآوری خواهد کرد. به گفته مسئولان، این پروژه با همکاری بخش خصوصی و دولتی محقق شده و نمونهای موفق از بهرهگیری از فناوری نوین در حل مشکلات کشاورزی است.
در پایان باید گفت: با حذف آفلاتوکسین، محصولات کشاورزی ایران استانداردهای سختگیرانه بازارهای بینالمللی را کسب میکنند. در این روند هم راهاندازی کارخانههای مشابه میتواند فرصتهای شغلی جدیدی برای جوانان ایجاد کند.
