پس از وقوع انفجار در معدن زغال سنگ «معدنجو» در طبس که ۵۲ کشته بر جای گذاشت، گزارشهای متعددی درباره پایین بودن امنیت معادن کشور منتشر شد. همزمان هم مقامات صنفی هشدار دادند که در صورت نوسازی نشدن معادن در ایران، حوادث مرگبار همچنان ادامه خواهد یافت. بررسیها نشان میدهد: از ابتدای سال جاری تا پیش از انفجار معدن طبس بیش از ۱۰ حادثه مرگبار در معادن ایران روی داده که منجر به جان باختن ۱۳ نفر شده است. در دهه ۱۳۹۰ نیز ۳ هزار اتفاق در معادن کشور رخ داد که موجب کشته شدن ۴۳۰ معدنچی و آسیبدیدگی حدود ۱۳ هزار کارگر شد. در این روند اگر حوادث غیرمرگبار هم محاسبه شوند در آن صورت باید گفت هر روز یک حادثه در معادن ایران به ویژه زغال سنگ شاهد بودهایم.
* رییس اسبق ایمیدرو: ذوب آهن اصفهان به عنوان خریدار انحصاری زغال سنگ، قیمت واقعی را نمیپردازد که این مساله بر درآمد معادن اثر سوء میگذارد.
* دکتر مهدی کرباسیان: در ایران به دلیل رعایت نشدن استانداردهای ایمنی به جان انسانها اهمیت نمیدهند.
در این میان دولتها به جای نوسازی معادن کشور به فکر واردات بیشتر بودهاند به گونهای که واردات زغال سنگ ۳ برابر قیمت داخلی هزینه داشته در حالی که به جای تنها ۸۰۰ میلیون دلار واردات زغال سنگ در سال ۱۴۰۱ میتوانستیم با ۳۰ میلیون دلار برای تجهیز و ایمنی معادن هزینه کنیم. پایگاه خبری «سرمایه و ثروت آنلاین» در گفتوگو با دکتر مهدی کرباسیان رییس اسبق هیات عامل سازمان توسعه و نوسازی معادن و صنایع معدنی ایران (ایمیدرو)، وضعیت معادن کشور را مورد بحث و بررسی قرار داده است:
* ظاهراً در حادثه معدن طبس، تخلفات کارفرمایی و دولتی وجود داشته است، این ادعا که میگویند معادن ایران ورشکسته میباشد، چقدر صحت دارد؟
– معادن همیشه در ایران سودآور بودهاند و زمینه رشد و توسعه دارند، با این حال در معادن زغال سنگ، داستان دارای تفاوتهایی میباشد. آنها باتوجه به زیرزمینی بودن، گاز متان، Co2 و گازهای دیگر همواره با خطر مواجه هستند که در این جا بحث ایمنی معادن به میان میآید که متاسفانه در کشور ما به دلیل رعایت نشدن درست استانداردهای ایمنی به جان انسانها کمتوجهی میشود.(۱)
* گفته میشود معدن طبس یکی از ایمنترین معادن ایران بوده است!
– در معادن زغال سنگ که عمدتاً متعلق به بخش خصوصی میباشد موضوع اصلی سرمایهگذاری برای ایمنی است. حتماً میدانید خریدار زغال سنگ در کشور انحصاراً ذوبآهن اصفهان میباشد که با حمایت وزارت صمت محصول را از معدنکاران به قیمت واقعی خریداری نمیکند لذا سرمایهگذاران در معادن زغال سنگ هم درآمد خوبی ندارند که بتوانند معادن را به خوبی ایمن کنند و وزارت کار برای این که بیکاری به وجود نیاید، استانداردها را پایین میگیرد که متعاقب آن، حوادثی نظیر طبس یا یورت به وجود میآید. این موضوع در معادن رو باز که به صورت انفجاری بهرهبرداری میشود، کمتر است.
* حمایت دولت از معادن چگونه است؟
– وقتی در کشور قطعی برق و گاز داریم قطعاً این مساله بر درآمد معادن اثرگذار است پس باید گفت تولید حمایت نمیشود.
* تحریمها در این مورد چه نقشی دارند؟
– تحریم پیش از آن که از نظر اقتصادی لطمه وارد کند در بحث فناوری، تکنولوژی و ماشینآلات مدرن آسیب میرساند و عقبماندگی ما در این حوزه هر روز بیشتر میشود. برداشت و بهرهبرداری از معادن به دلیل نبود تجهیزات روز از سال ۹۶ در دستانداز افتاده است و واردکنندهها هم به لحاظ ارزی دچار خُسران هستند.
* وزارت صنعت،معدن و تجارت هم به دلیل گستردگی ماموریتهایی که دارد چندان معادن را مورد توجه قرار نمیدهد!
– در اوایل انقلاب و تا سال ۱۳۷۸ وزارت معادن و فلزات اقدامات خوبی انجام داد و به بخش معدن رونق بخشید. بعدها این وزارتخانه با وزارت صنایع و وزارت بازرگانی ادغام گردید و موجب شد تا موضوعات تجارت و صنعت در اولویت دولت قرار گیرد. البته در دهه ۹۰، ایران از واردکننده به صادرکننده فولاد تبدیل شد که اقدام تحسینبرانگیزی بود، در حوزه مس و آلومینیوم هم تحولات خوبی رقم خورد.
* عبدالله خلیلی
* پینویس:
(۱) از نمونههای بارز بیتوجهی به جان انسانها، مرگ سالانه ۲۲ هزار نفر در تصادفات جادهای کشور است.
