نوسازی بافت های فرسوده تا سقف ۵ میلیون تومان
*دکتر زارع: در ۵ سال آینده فراوانی زلزله های بالای ۷ ریشتر، ۲۵ تا ۳۰ درصد بیشتر می شود
*دکتر بیت اللهی: بافت میانی شهر تهران با زلزله ۵/۵ ریشتر هم تلفات می دهد
*دکتر طباطبایی: میزان خسارت های زلزله را نه بزرگای آن بلکه شیوه مدیریتی ماقبل، حین و بعد از زمین لرزه تعیین می کند
*درحال حاضر در ۵۰ هزار هکتار بافت فرسوده کشور ۱۹ میلیون نفر در وضعیت بد مسکنی به سر می برند
سوالی که این روزها در میان مردم مطرح است اینکه: چرا در زلزله هایی با بزرگی ۷ ریشتر در کشورهایی زلزله خیز مانند ژاپن خسارت های مالی و جانی حداقلی بر جای می ماند اما در ایران زمین لرزه ها فاجعه رقم می زنند و آواری از غم بر کشور فرو می ریزند. زلزله ۲/۷ ریشتری در بویین زهرا در سال ۱۳۴۱ جان ۲۰ هزار نفر از هموطنان مان را گرفت. ۲۸ سال بعد زمین لرزه ای به بزرگی ۴/۷ ریشتر منطقه رودبار را لرزاند و تخریب ۲۰۰ هزار واحد مسکونی ۳۵ هزار کشته بر جای گذاشت.
پس از آن در زمستان سال ۱۳۸۲ زلزله ۶/۶ ریشتری در بم جان بیش از ۲۶ هزار نفر از مردم منطقه را گرفت و چند سال بعد در تابستان سال ۱۳۹۱، زلزله ۴/۶ ریشتر در اهر، ورزقان و هریس باعث مرگ ۳۰۶ نفر از هموطنان مان شد.
گویا سریال تلخ زلزله تمامی ندارد و این بار غرب کشور در روزهای پایانی آبان ماه لرزید و آوار خانه های بی دوام بر سر مردم کرمانشاه فرو ریخت تا مرگ بیش از ۴۸۰ انسان را رقم بزند.
وزارت راه و شهرسازی در این باره تاکید دارد که در حال حاضر در ۵۰ هزار هکتار بافت فرسوده کشور ۱۹ میلیون نفر در وضعیت بد مسکنی به سر می برند. در این روند هم در زمین لرزه کرمانشاه ۳۰ هزار واحد مسکونی تخریب شد.
کارگروه ملی زلزله گفته است اگر زمین لرزه ای به بزرگی زلزله کرمانشاه در تهران رخ دهد به دلیل فراوانی خانه های ناایمن، بیش از یک میلیون کشته و مصدوم بر جای می ماند!
استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله با بیان اینکه رویکرد کشورهای توسعه یافته در بحث زلزله، مبتنی بر پیشگیری است، گفت: فرض آنها این است که زلزله اتفاق می افتد، بر این اساس سطح آمادگی خود را بالا می برند و چون زیرساخت های مناسبی دارند، پیشگیری شان جواب می دهد.
دکتر مهدی زارع که با خبرنگار ما سخن می گفت، افزود: ژاپن، نیوزلند و آمریکا ازجمله کشورهایی هستند که امکانات اقتصادی قابل توجهی دارند و با عنایت به آگاهی های فرهنگی و اجتماعی در زلزله های شدید از تلفات و خسارت با آسیب کم عبور می کنند.
وی ادامه داد: در مقابل کشورهای توسعه نیافته و فقیر مانند هائیتی، نپال و افغانستان کارشان عقب است و چون زیرساخت های حداقلی ندارند و اساساً به کمک های جهانی وابسته اند، در زلزله ها، تلفات سنگین متحمل می شوند.
استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله، کشورهایی مانند مکزیک، شیلی، فیلیپین، مالزی و با اغماض ترکیه را در امر مقابله با زلزله نسبتاً موفق خواند و گفت: این گونه ممالک که می توانند الگوی خوبی برای ما باشند توانسته اند خود را به کشورهای پیشرفته نزدیک کنند، به گونه ای که مکزیک در زلزله اخیر مکزیکوسیتی با حداقل تلفات از زمین لرزه عبور کرد.
دکتر زارع با بیان اینکه ما هنوز در ردیف کشورهای درحال توسعه موفق نیستیم، یادآور شد: ایران در زلزله کرمانشاه آمار خوبی نداشت و این به معنای آن است که سرمایه گذاری های ما ناقص و شیوه های مدیریتی مان در مواردی ناکارآمد می باشد، البته در این روند نباید منکر برخی اقدامات پیشگیرانه شد.
خبرنگار ما از گزارش روزنامه گاردین درباره وقوع زلزله های شدید در ۵ سال آینده پرسید، وی پاسخ داد: پروفسور راجر بیلهام، استاد دانشگاه کلرادو در مطالعات خود به این نتیجه رسیده که حرکت وضعی زمین به دور خود در ۵ سال آینده آرام می شود و این مساله موجب می گردد فراوانی زلزله های بالای ۷ ریشتر، ۲۵ تا ۳۰ درصد بیشتر شود.
استاد پژوهشگاه بین المللی زلزله در مورد شائبه برخی شبکه های اجتماعی مبنی بر اینکه پدیده هارپ علت زلزله کرمانشاه بوده است، گفت: به دلیل فیزیکی تاکنون ثابت نشده که این تکنولوژی بتواند زلزله قابل ملاحظه ای ایجاد کند. دکتر زارع افزود: از طرفی با توجه به اینکه عمق زلزله کرمانشاه در ۲۳ کیلومتری زمین بوده، بنابراین تحریک پروژه هارپ بعید است و سناریوی مطرح شده از اساس باطل می باشد.
* * * * *
درحالی که بخش ساختمان در اقتصاد ایران ۳۰ تا ۴۰ درصد سرمایه ملی را تشکیل می دهد و جامعه مهندسان عضو سازمان نظام مهندسی ساختمان، جمعیت ۴۰۰ هزار نفری دارد، باز شاهد فراوانی خانه های نوساز اما بی دوام و بافت فرسوده ناایمن گسترده در کشور هستیم. در این روند هم هیچ نهادی آماری از ساختمان های آسیب پذیر ندارد.
در دهه ۷۰ با تاسیس سازمان نظام مهندسی انتظار می رفت ساخت و سازها، مسیر قانونی را برای رعایت استانداردها طی کنند. اما زلزله هایی چون بم و کرمانشاه نشان دادند که این سازمان هم نتوانست ساخت و سازها را قاعده مند کند.
رئیس بخش زلزله مرکز تحقیقات وزارت راه و شهرسازی در پاسخ به این سوال که چه راهکاری برای افزایش مقاومت خانه ها در برابر زلزله وجود دارد، گفت: اخیراً طرح و پیشنهاد مقاوم سازی ارزان قیمت را به شرکت عمران و بهسازی شهری ارائه کرده ایم و آماده ایم با رقمی تا سقف ۵ میلیون تومان وارد پروژه نوسازی بافت های فرسوده شویم.
دکتر علی بیت اللهی ادامه داد: طرح هایی هم از سوی دولت درحال انجام است، با این حال برای اجرای مقاوم سازی واحدهای ناایمن نیاز به مشارکت مردم می باشد.
وی با بیان اینکه ساختمان های موجود در بافت های فرسوده در برابر زلزله های پرقدرت مقاوم نیستند، یادآور شد: بافت میانی کلان شهری مانند تهران بافت فرسوده قابل توجه دارد به نحوی که حتی با زلزله هایی به بزرگی ۵/۵ هم تلفات می دهد.
دبیر کارگروه ملی زلزله تاکید کرد: از بیش از یک میلیون پلاک رسمی در تهران حدود ۲۰۰ هزار پلاک در بافت فرسوده واقع شده اند و از نظر جمعیتی ۱۷ درصد جمعیت شهر تهران در همین بافت فرسوده متمرکز هستند.
وی با بیان اینکه ساخت و ساز در مجاورت گسل ها از خطرات مهمی است که کشور را در برابر زلزله تهدید می کند، تصریح کرد: بسیاری از بیمارستان ها که باید محل امدادرسانی در مواقع بحران باشند، در نزدیکی گسل ها ساخته شده اند!
*شاخص های شهر ایمن
مدرس دانشگاه تهران هم با بیان اینکه شهرها، امروزه با خطرات طبیعی و انسانی از حملات تروریستی گرفته تا تصادفات جاده ای و سیل، توفان، زلزله و سونامی مواجه هستند، گفت: در این بین ساختمان ها از اهمیت فزاینده ای برخوردار می باشند، چراکه مردم بین ۸۰ تا ۹۰ درصد اوقات خود را در ساختمان ها اعم از مسکونی، اداری، تجاری و تفریحی می گذرانند.
دکتر سید محسن طباطبایی با تاکید بر اینکه مراکز درمانی پیشرفته از شاخص های اصلی شهر ایمن هستند و این مراکز بایستی جزو امن ترین سازه های شهرها باشند، یادآور شد: در زلزله غرب ایران، متاسفانه بیمارستان سرپل ذهاب جزو اولین ساختمان هایی بود که تخریب شد.
به گفته وی، شهر ایمن بدون تردید باید ترافیک روانی داشته باشد تا در مواقع بروز بحران بتوان به مراکز درمانی تردد کرد، لذا شهر باید از ساختمان ها، پل ها، جاده ها و دیگر زیرساخت های فیزیکی خود محافظت کند و سازه های ناپایدار و در معرض آسیب، شناسایی و مورد بهسازی و بازسازی قرار گیرند.
مدرس دانشگاه تهران گفت: همیشه ثروتمندترین شهرها، امن ترین در زمینه ایمنی زیرساخت ها نیستند، بلکه این موضوع بیشتر ابعاد مدیریتی دارد.
دکتر طباطبایی ادامه داد: با نگاهی به فهرست شهرهای امن جهان در سال ۲۰۱۷ متوجه می شویم که توکیو در رأس شهرهای امن جهان قرار دارد و سنگاپور، اوزاکا، تورنتو و ملبورن رده های بعدی را تشکیل می دهند.
وی در تحلیل این فهرست خاطرنشان کرد: اینکه هیچکدام از شهرهای ثروتمند مانند لندن، پاریس و نیویورک در بین ده شهر امن جهان نیستند، ناشی از بحث مدیریت است. در این روند هم میزان خسارت های زلزله را نه بزرگای آن در مقیاس ریشتر، بلکه شیوه مدیریتی ماقبل، حین و بعد از سانحه تعیین می کند.
