* کشورها، امروز با تنوع مناسباتی به دنبال منافع ملی خود هستند و از معادلات هزینهساز و چالش برانگیز به سمت همکاری تغییر جهت دادهاند.
* دنیا عرصه فرصتهای زودگذر است و قرار نیست دشمنیها ادامه یابد. مناسبات جدید امریکا و ویتنام در حالی شکل میگیرد که واشنگتن در این کشور آسیایی بالاترین تلفات انسانی را به بار آورد.
جنگ حماس و اسراییل علاوه بر تلفات انسانی و مادی، تبعات اقتصادی نیز داشته است که مصداق بارز آن فرار سرمایه از مناطق بحرانزده میباشد، در این روند یکی از طرحهایی که با چالش روبرو شده کریدور هند به اروپاست که با راهاندازی آن حمل انرژی از دوبی در امارات و جده در عربستان به بندر اسرائیلی حیفا و سپس به بنادر اروپایی انجام میگیرد. این پروژه مقابله با طرح بزرگ چین تحت عنوان «جاده ابریشم» است که پکن برای اجرای آن سرمایهگذاری عظیمی دارد (۱).
«سرمایه و ثروت آنلاین» در گفتوگو با دکتر حشمتالله فلاحتپیشه، استاد دانشگاه و رییس اسبق کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس ضمن بررسی کریدور «هند-اروپا» وضعیت امروز ایران را در کریدورهای جهانی مورد بحث قرار داده است:
* درباره دلایل شکلگیری کریدور هند و اروپا بگویید؟
– این کریدور، مشخصهای از شرایط امروز جهان است که در آن کشورها با تنوع مناسباتی به دنبال منافع ملی خود هستند. لذا در موقعیتی که چینیها، احیای جاده ابریشم را در دستور کار قرار دادهاند دهلی نو به عنوان رقیب پکن در منطقه با همکاری امریکا که حریف جهانی چین محسوب میشود یک کریدور جدید را پایهریزی کردهاند. بر این اساس باید گفت دنیا از معادلات هزینهساز و چالشبرانگیز به سمت همکاری تغییر جهت داده که هدف اصلی آن تنشزدایی و دستیابی به منافع مشترک میباشد. در این میان آن چه برای امریکاییها مهم است این که ضمن رقابت با چین بین اسراییل و کشورهای عربی تنشزدایی میکنند.
* جایگاه ایران در شرایط امروز کریدورهای جهانی چگونه است؟
– من معتقدم مسوولان کشور باید به این فکر باشند که چرا جمهوری اسلامی روز به روز در کریدورهای مختلف تجاری و ترانزیتی دور زده میشود و جایگاه خود را از دست میدهد؟ نکته جالب این است که ایران ۵ دهه پیش در میان تمام کشورهایی که در مبدأ، مقصد و میانه کریدورهای بینالمللی قرار داشتند از بیشترین امکانات کریدوری و مواصلاتی برخوردار بود که امروز از آنها خبری نیست. در واقع یک جانبهگرایی سیاسی و امنیتی در کشور موجب شده تا ما تنوع مناسباتی نداشته باشیم لذا باید راهبردی در جمهوری اسلامی شکل بگیرد تا بر پایه منافع ملی و اقتصادی موانع از بین برود.
* یکی از نمونههای بارز در این زمینه، کریدور «زنگزو»(۲) است که آذربایجان و ترکیه، ایران را در آن دور زدند؟
– در جنگ جمهوری آذربایجان و ارمنستان، ایران موضعی اتخاذ کرد که مربوط به شرایط سه دهه پیش بود که پیامد آن شکلگیری یک چالش مرزی است. در حالی که میتوانستیم بهتر عمل کنیم لذا باید گفت یک سری افراد کمفهم صاحب تریبون، کشور را به سمتی پیش بردند که مسوولان در مسیر اشتباه قرار گرفتند و این واقعیت را ندیدند که ترکیه و آذربایجان میخواهند ایران را دور بزنند.
* بایدن پس از اجلاس گروه ۲۰ به ویتنام رفت و با رهبران کمونیست آن کشور پای میز مذاکره نشست و سطح مبادلات تجاری دو کشور را ارتقاء داد. تحلیل شما از این اقدام چیست؟
– چند هفته پیش از این موضوع رییس مجلس ویتنام در تهران با رییس جمهور دیدار داشت، آقای رییسی آن جا گفت برخی از روابط ایران و ویتنام ناراحت هستند. در واقع باید این موضعگیری را به حساب عدم ا طلاع تیم مشاوران رییس جمهور گذاشت چون فکر میکنند ویتنام همان کشور دهه ۶۰ میلادی است. در پی این مساله دیدیم که مقصد بعدی بایدن، ویتنام اعلام شد. در این سفر سطح مبادلات دو کشور از ۱۲۷ میلیارد دلار فراتر رفت که تنها در یک مورد قراردادی با بوئینگ منعقد گردید که ارزش آن ۸ میلیارد دلار است. بر این اساس باید گفت سواد جغرافیای سیاسی مسوولان ما مربوط به ۴۰ سال گذشته میباشد چرا که در جهان امروز کریدورها در قالب راهبردها شکل میگیرند.
* و در این راهبردها، دشمنان دیروز تبدیل به دوستان امروز شوند؟
– بله زمانی ممکن است چین و هند در جلسهای که امریکا هم در آن حضور داشته باشد پیوندهایی میان کریدورهایشان برقرار سازند. به عبارت دیگر دنیا عرصه فرصتهای زودگذر میباشد که قرار نیست دشمنیها ادامه یابد. امروزه مناسبات جدید امریکا و ویتنام در حالی شکل میگیرد که واشنگتن بعد از جنگ جهانی دوم بزرگترین تلفات انسانی و اقتصادی را در این کشور آسیایی به بار آورد. لذا میتوان گفت فرصتها خیلی زود توسط بازیگران زیرک ربوده میشود و در کمتر نقطهای از جهان مانند ایران، فرصتسوزی صورت میگیرد.
* پینویس:
(۱) یکی از انحصارهایی که با تکمیل کریدور آبی و ریلی «هند-اروپا» شکسته خواهد شد نفت روسیه است. در واقع دهلینو به دلیل نیاز به انرژی تحریمها علیه مسکو در جنگ اوکراین را نادیده گرفت، اما اکنون شرایط به گونهای رقم خورده که هند به دریای نفت کشورهای عربی خاورمیانه دسترسی پیدا میکند، بازاری که سکه درآمدهای نفتی ولادیمیر پوتین را از رونق میاندازد.
(۲) کریدور «زنگزو» آذربایجان را به ترکیه و ارمنستان را به روسیه متصل میکند. به عبارت دیگر برای اولین بار در تاریخ معاصر روسیه و ترکیه با هم ارتباط ریلی خواهند داشت.
