* مراکز دولتی در مناطق پرخطر در حال گسترش هستند در حالی که هر لحظه در پایتخت باید منتظر زلزلهای شبیه مراکش و ترکیه بود.
* باید در قیمتگذاری زمینهای تهران تجدیدنظر شود و مناطقی از شهر که پرخطر به شمار میروند به لحاظ قیمتی ارزش کمتری داشته باشند.
سازمان مدیریت بحران پایتخت اعلام کرد: در زلزله احتمالی تهران تا سه روز مردم خودشان باید به دادِ خودشان برسند!
در این میان، آمارهای ارایه شده از میزان بافتهای فرسوده در تهران نگرانکننده است برای نمونه در بازار بزرگ پایتخت ۵۵۷ سرا ناایمن شناخته شدهاند و از این تعداد حدود ۱۰۰ سرا پرخطر و ۷ سرا هم در شرایط ریزش قرار دارند. از طرفی مساله بازار، فراتر از محدوده ۱۵ خرداد میباشد چرا که حدود ۸۰ بورس در پایتخت این نقش را یدک میکشند.
دکتر محمد آریامنش، زلزلهشناس و دانشیار دانشگاه در گفتوگو با «سرمایه وثروت» ضمن تأکید بر انتقال بازار تهران، ابعاد وحشتناک زلزله احتمالی پایتخت را مورد بحث و بررسی قرار داده است:
* با آسیبپذیری بازار بزرگ تهران در برابر زمین لرزه چه باید کرد؟
– آیندهپژوهی در ردههای مدیریتی و سامانههای کسب و کار یکی از اصول موفقیت است. بر این اساس وقتی مشخص میشود بازار تهران در برابر زلزله ناپایدار میباشد و تخریب خواهد شد باید با برنامهریزی برای انتقال آن اقدام کرد. اگر دست روی دست بگذاریم گرفتار حادثهای شبیه آتشسوزی پلاسکو خواهیم شد که در آن هم کسبه متضرر شدند و هم پروسه جابهجایی با تأخیر و زمان طولانی صورت گرفت.
* مطالعات زلزلهشناسی در پایتخت چه واقعیتهایی را پیش روی ما قرار میدهد؟
– در بررسیهای سازمان مدیریت بحران و پژوهشگاه زلزلهشناسی، گسلها و چشمههای زمین لرزه که انرژی از آنها ساطع میشود به خوبی شناسایی شدهاند. بر این اساس باید گفت تهران در برابر زلزله حتی شهر نیمه مقاوم هم نیست و با هر زمین لرزه بالای ۶ ریشتر تلفات میلیونی خواهد بود. در این روند با اطمینان میگویم ما هر لحظه بایستی در پایتخت منتظر وقوع زمین لرزههایی شبیه مراکش وترکیه باشیم. البته این موضوع در مورد سایر کلانشهرهای کشور مانند تبریز، مشهد، شیراز، حتی اصفهان و یزد هم مصداق دارد!
آنچه مسلم است ما در شهرسازی، مدیریت بحران و راهاندازی سیستمهای هشدار سریع به خوبی عمل نکردهایم و ساماندهی این مسایل سالها طول میکشد.
* با این همه خطر، آن وقت در ولنجک تهران و بر روی حریم گسل به یک هتل ۳۰ طبقه مجوز ساخت میدهند؟
– به هرحال قدرتهایی وجود دارند که نفوذ میکنند و مجوزها را میگیرند و باید با آنها تحت عنوان «مافیا» مقابله شود. مساله بعد این که نزدیک دو سوم جمعیت ایران در کلانشهرها زندگی میکنند و نباید اموری از این دست را به شهرداریها سپرد بلکه بایستی مجلس شورای اسلامی در این زمینه قانونگذاری کند. متاسفانه هنوز بر روی پهنهها و حریم گسلها، برجسازی میشود و مراکز دولتی هم در این مناطق پرخطر در حال گسترش هستند. بر این اساس، به نظر میرسد در قیمتگذاری زمینهای پایتخت باید تجدیدنظر شود و مناطقی از شهر که پرخطر به شمار میروند به لحاظ قیمتی ارزش کمتری داشته باشند قطعاً اگر مردم بدانند منطقهای روی گسل قرار دارد آنجا خانه نمیسازند و آپارتمان نمیخرند.
* گسلهای تهران چه وضعیتی دارند؟
– اکثر آنها فعال هستند و میتوانند منجر به زلزله شوند. گسل یک پهنه است و دارای عرض میباشد، لذا این طور نیست که اگر ساختمانی روی حریم آنها نباشد ایمن به شمار میرود برای مثال اگر هر یک از گسلها مانند شمال، شهرری، قنات کوثر و غیره تحریک شوند و عمل کنند لرزش آنها همه تهران را دربرمیگیرد و شهرهای اطراف نظیر کرج، گرمسار و غیره را هم تحت تأثیر قرار میدهد. با این حال باید توجه داشت در زمان وقوع زلزله، ساختمانی که روی گسل قرار دارد با شدت بالاتری تخریب میشود.
* درباره ابعاد تخریب هم بگویید؟
– کشوری مانند ژاپن در مساله زلزله بسیار خطرناکتر از ایران است اما به دلیل مقاومسازی ساختمانها و اقدامات پیشگیرانه خطرپذیریشان را کاهش دادهاند ولی ما به دلایل مختلف از ریسک بسیار بالایی در زمین لرزه برخورداریم چرا که هنگام وقوع زلزله لولههای آب و شبکه گازرسانی از سیستم خارج خواهند شد و خرابی و آتشسوزی به بار میآورند حتی فاضلاب شهری تخریب و حیوانات موذی از قبیل موشها به سطح زمین میآیند، لذا باید گفت حوادث ثانویه از خود زلزله خسارتبارتر میباشند.
* زلزله هم انواع مختلف دارد؟
– بله، چرا که منشاء متفاوت دارد و به گروههایی نظیر آتشفشانی، تکنوتیکی یا زمینساختی و القایی تقسیم میشوند. مثلا در زمینلرزههای تکنوتیکی که نمونه آن در مراکش و ترکیه اتفاق افتاد زلزله بر اثر شکستگی پوسته زمین ایجاد میشود یا در زمین لرزه القایی وقتی آب زیادی پشت سدها جمع میشود به پوسته زمین فشار میآورند و موجب زلزلههای ضعیف میگردند.
* دماوند چه شرایطی دارد؟
– دماوند یک آتشفشان نیمه فعال است با این حال شواهد لرزهشناسی حکایت از آن دارند که این آتشفشان فعالیتی بیشتر از گذشته از خود نشان نمیدهد.
* نیلوفر خلیلی
