* برخی از شرکتهای خصوصی در استخدام بانوان از آنان تعهد میگیرند که ازدواج نکنند، چون در مرخصی زایمان در جایگزینی نیروی کار دچار مشکل میشوند.
* از زمان خصوصیسازی، شرکتهای بازرگانی که وابستگی به خارج داشتند به پرسنل زن تکلیف کردند که چادر خود را بردارند، لایحه عفاف و حجاب دنبال مقصر نگردد.
بخش مهمی از اقتصاد در کشورهای پیشرفته و در حال توسعه به لطف حضور زنان در بازار کار است. در ایران ۶/۱۵ درصد از کل جمعیت شاغل را بانوان تشکیل میدهند. این رقم با وجود تعداد زیاد دختران تحصیلکرده عدد قابل قبولی نیست.
بررسیها نشان میدهد: کل جمعیت در سن کار کشور حدود ۶۵ میلیون نفر است که از این تعداد فقط ۲۵ میلیون نفر شاغل هستند و سهم زنان ۴ میلیون نفر میباشد. رقمی که در مقایسه با نرخ سایر کشورها اصلاً خوب نیست. برای مثال در آنگولا، زیمبابوه، ویتنام، تانزانیا، سودان جنوبی، روسیه، قزاقستان، ماداگاسکار، بلاروس و… نزدیک به ۵۰ درصد جمعیت شاغلین را بانوان تشکیل میدهند. در آخرین گزارش مجمع جهانی اقتصاد هم با استناد به شاخص شکاف جنسیتی، ایران در رتبه ۱۴۳ از بین ۱۴۶ کشور قرار گرفته است!
موسسه مکنزی که بزرگترین مجموعه مشاوره اقتصادی جهان به شمار میرود، تأکید دارد: اگر نابرابری جنسیتی در ایران از بین برود ۳۷۶ میلیارد دلار به تولید ناخالص جمهوری اسلامی اضافه میشود. در این میان با آن که بیش از ۴۹ درصد پزشکان، ۳۵ درصد استادان دانشگاه و ۵۰ درصد دانشجویان را بانوان تشکیل میدهند اما در بخش تصمیمگیریهای کلان، سهم زنان اندک است.
علیرضا محجوب، دبیرکل خانه کارگر در گفتوگو با «سرمایه و ثروت» به بررسی وضعیت اشتغال زنان در ایران پرداخته است، او تاکید دارد: تاریخ بشر، اساساً مذکر است!
* آمارها درباره اشتغال زنان در ایران چه میگویند؟
– از سال ۱۳۳۲ که مبانی آماری جمعیت در کشور موجود است جمعیت زنان شاغل کشور همواره در مرزدرصد ۱۶بوده برای همین درصد نرخ بیکاری بانوان هم بالاست. دلیل این مساله این است که اشتغال به مفهوم کارخانهای، صنعتی و اداری با فرهنگ زنانه ما ارتباط پایین دارد. برای مثال سازمان تامین اجتماعی برای حمایت از خانواده به زنان مرخصی زایمان داده، اما کارفرمایان آن را برنمیتابند چون در جایگزینی نیروی کار دچار مشکل میشوند. لذا برخی از شرکتها در استخدام بانوان از آنان تعهد میگیرند که ازدواج نکنند البته این نگاه در مدیران دولتی هم وجود دارد.
* خانم جمیله علمالهدی، در مصاحبه با نیوزویک گفته است که مردان ایرانی تمایل چندانی به کار همسرانشان ندارند. نظرتان در این باره چیست؟
– من با ایشان همعقیده نیستم. برای این که نظرشان مبتنی بر واقعیتهای جامعه و آمارهای موجود نیست. امروز مردان ایرانی به شدت مایل به فعالیت اجتماعی همسرانشان هستند و علاقهمند به مشارکت آنان در اقتصاد خانواده میباشند. مشکل کشور ما در اشتغال بانوان موانع بسیاری است که بر سر راه کار زنان وجود دارد. در واقع باید گفت خانم علمالهدی احساس خودش را بیان کرده است.
* چرا سهم زنان در تصمیمگیریهای کلان کشور کم است؟
– در دنیا هم این رقم قابل توجه نیست، چرا که اساساً تاریخ بشر، تاریخ مذکری است به طوری که در دوران معاصر هم تعداد روسای جمهور و نخست وزیران زن شاید انگشتشمار باشد. سازمانی که ما با آن ارتباط داریم یعنی سازمان بینالمللی کار در سه دهه اخیر همواره تأکید داشته که در هیأتهای کارگری و کارفرمایی که به این مجموعه اعزام میشوند باید حداقل ۳۰ درصد اعضاء زن باشد، یعنی در دیگر کشورها هم این موضوع دیده میشود.
* آمار بالای فارغالتحصیلان بیکار دانشگاهی در حوزه زنان برای چیست؟
– آمار میگوید از هر ۲۵ نفر در بازار کار یعنی از کشاورز، کارگر و… فقط یک فارغالتحصیل دانشگاهی باید وجود داشته باشد. در حالی که در کشور ما این رابطه معکوس است و دلیل آن نبودِ سنخیت میان تعداد تحصیلکر دگان با تقاضای بازار کار میباشد. در واقع وجود این همه فارغالتحصیل دانشگاهی، رویای بیتفسیری است که خانوادهها و دولتها در آن مقصرند.
* ارتباط لایحه عفاف و حجاب را با کار زنان چگونه میتوان تحلیل کرد؟ وضعیت پوشش بانوان در محیطها اداری و کارگری چگونه است؟
– اگر دنبال مقصر هستند، آدرس آن مسوولین فرهنگی میباشند که در سالهای اخیر به وظیفه خود عمل نکردهاند. در واقع از زمانی که خصوصیسازی راه افتاد شرکتهای بازرگانی که وابستگی به خارج داشتند، نسبت به حجاب کارکنان حساسیت نشان دادند. مثلا دستگاهی در بخشنامهای تکلیف کرد که پرسنل زن چادر خود را بردارند.
* میتوانید چند نمونه نام ببرید؟
– این کار را نمیتوانم انجام دهم اما نمونههای بسیار در شرکتهای هواپیمایی وجود دارد یا یکی از شرکتهای معروف که با واسطه کارهای مسافرتی انجام میدهد از ۱۰ سال گذشته این روال را طی کرده است!
* دلیل مخالفت گروههای کارگری با برنامه هفتم توسعه چیست؟
– برنامه هفتم ضدکارگریترین برنامهای است که بعد از انقلاب نوشته شده است و امیدوارم نمایندگان، آن را اصلاح کنند. در واقع این برنامه حاصل تفکر افرادی میباشد که از مشکلات کارگران و بازنشستگان اطلاع ندارند یا آن را کتمان میکنند. در سالهای گذشته صندوقهای مختلف بازنشستگی مانند کشوری را فلج کردهاند و حالا نوبت به تامین اجتماعی رسیده که آن را از کارآیی بیندازند.
* نیلوفر خلیلی
