آمارهای رسمی در 10 سال اخیر تاکید دارند: سالانه به طور متوسط 27 هزار ایرانی اقامت کشورهای اروپایی، کانادا و امریکا را اخذ کردهاند. رصدخانه مهاجرت ایران در این باره گزارش داده است: در سال 1401 نزدیک به 65 هزار نفر از کشور مهاجرت کردهاند. در شرایطی که در نظرسنجی سال 1401 این مرکز گفته شده که بیش از 60 درصد ایرانیان تمایل به مهاجرت دارند؛ عددی که نشان میدهد سطح حس تعلق به وطن پایین آمده است. در واقع ریشه اصلی این معضل را باید در کاهش اعتماد و سقوط سرمایه اجتماعی جستجو کرد. بر این اساس، اگر روزی بیشتر شاهد مهاجرت دانشجویان و نخبگان علمی برای تحصیل به کشورهای دیگر بودیم، حالا ورزشکاران مدالآور، فعالان استارتآپی، کارمندان و حتی کارگران آرزوی مهاجرت دارند و بسیاری از خانوادهها، فرزندانشان را از همان کودکی به مدارس خارج از کشور میفرستند. در این روند تهی شدن کسب و کارها از سرمایههای انسانی و نیروی کار جوان و خلاق به ویژه در اکوسیستم فناوری و مشاغل تخصصی و فنی، زنگ خطر جدی برای اقتصاد و رشد و توسعه کشور محسوب میگردد.
* رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران: سیگنالهای مهاجرت نگرانکننده است و کاهش حس تعلق اجتماعی، نشانه خوبی برای یک جامعه نیست.
* حداقل 200 میلیارد دلار سرمایه از کشور خارج شده، رقمی که معادل نیاز کشور برای رسیدن به رشد 8 درصدی در یک سال است.
بد نیست بدانید مقایسه مهاجرت نسل جدید و مهاجران دهههای 1350 و 1360 حکایت از آن دارد در آن دوره افراد از کشور خارج میشدند و پس از این که سرمایهای برای زندگی جمع میکردند به کشور بازمیگشتند اما در دوره جدید گویی با نگاهی غضبناک به پشت سر، مهاجرت صورت میگیرد. در این میان آمار بالای مهاجرت پزشکان، داروسازان و پرستاران نسبت به سالهای گذشته شگفتآور است چرا که بر پایه گزارش سازمان نظام پزشکی، تعداد گواهی «گود استندینگ» از حدود 750 نفر در سال 1397 به 6 هزار نفر در سال 1401 افزایش یافته است، اتفاقی که آثار منفی خود را در سالهای آینده با کمبود کادر درمان نشان خواهد داد.
* 200 میلیارد دلار
گزارش بانک مرکزی هم در 20 سال گذشته که در 12 سال آن میانگین نرخ سرمایهگذاری منفی بوه گویای آن است که حداقل 200 میلیارد دلار سرمایه از کشور خارج شده؛ رقمی که طبق برنامه هفتم توسعه معادل نیاز کشور برای رسیدن به رشد 8 درصدی در یک سال است. در واقع در چند سال گذشته وضعیت شتاب خروج سرمایه و افزایش استهلاک سرمایه به مراتب تندتر از ورود سرمایه میباشد.
در بررسیهای مرکز استراتژیک ریاست جمهوری نیز دو عامل «نااطمینانی» و «ناامنی» اقتصادی مهمترین دلایل مهاجرت کارآفرینان و فعالان استارتآپی بیان شده و آمده است: تحریم اقتصادی، تورم شدید، تغییر نرخ ارز، پیشبینیناپذیری نظام اقتصادی، به صرفه نبودن تولید، بروکراسی پیچیده و… در مقابل جذاب بودن محیط سرمایهگذاری و ثبات کشور مقصد از مهمترین دلایل است.
اما آن چیزی که باید از آن به عنوان هشدار یاد کرد، مهاجرت بنگاههای اقتصادی میباشد. وقتی آنها به دنبال مهاجرت به کشورهای اطراف هستند باید در حکمرانی توسعه صنعتی تجدیدنظر کرد. در واقع چالشها و دلایلی که کارفرمایان و صاحبان کسب و کار را وادار به مهاجرت مینماید، ناکارآمد بودن دستگاهها و نهادهای مسوول و در نهایت آفرهای کشورهای مهاجرپذیر است.
حال به نقطهای رسیدهایم که میل به جلای وطن به سنین پایینتر از 18 سال گسترش پیدا کرده و مهاجرت به نوعی راه فرار قلمداد میشود!
* سیگنالهای منفی
رییس انجمن مددکاران اجتماعی ایران با بیان این که ریشههای مهاجرت میتواند اقتصادی، سیاسی، اجتماعی و یا تلفیقی از اینها باشد، گفت: گزارش وزیر علوم درباره مهاجرت 25 درصد از استادان کشور نشان میدهد جامعه نخبگان ایران ترجیح میدهند موضوعاتی چون تحصیل، مطالعات علمی، شغل و کسب درآمد را در دیگر کشورها جستجو کنند.
دکتر سیدحسن موسوی چلک که با پایگاه خبری «سرمایه و ثروت آنلاین» سخن میگفت، خاطرنشان کرد: در این روند، سیاستهای ممانعت از مهاجرت دولتهای ما موثر نبوده لذا افراد به هر دلیلی رها میکنند و میروند. در این میان جلای وطن سرمایهگذاران هم حکایت از آن دارد که امنیت سرمایهگذاری نیز در کشور وجود ندارد.
وی با بیان این که بررسیها از مهاجرت گروههای مختلف دربرگیرنده آمارهای صعودی است یادآور شد: زمانی که کشور نیروی انسانی خود را از دست میدهد، مسیر توسعه دچار چالش میشود. برای نمونه، میگویند ایران باید در آیندهای نه چندان دور پزشک وارد کند. در واقع سیگنالهای مهاجرت، نگرانکننده است چرا که کاهش احساس تعلق اجتماعی، نشانه خوبی برای هیچ جامعهای نیست.
* عبدالله خلیلی
