مرکز آمار ایران اعلام کرد: در فاصله بهار تا پاییز سال ۱۴۰۱ بیش از ۲۰ هزار مورد ازدواج دختران کمتر از ۱۵ سال و یک هزار و ۸۵ مورد ولادت توسط مادران کمتر از ۱۵ سال در کشور رخ داده است. بر این اساس باید گفت آمار کودکهمسری بالاست. چون در سطوح کلان تصمیمگیری ازدواج کودکان مسأله مهمی تلقی نمیشود و در راستای سیاست افزایش جمعیت از آن دفاع میشود. در این روند فقر اقتصادی در کنار نظام پدرسالاری که دختران در آن به عنوان مملوک پدر شناسایی میشوند و او میتواند درباره آینده آنها تصمیم بگیرد موجب میگردد ازدواج دختر بچهها تداوم داشته باشد. لذا باید توجه داشت کودکانی که مجبور به ازدواج در سن پایین میشوند عمدتاً از مناطق محروم و حاشیهای و از لایههای فرودست اجتماعی و اقتصادی هستند و قانونی بودن ازدواج آنها نوعی ستم محسوب میشود.
دکتر شهلا کاظمیپور، جامعهشناس و جمعیتشناس در گفتوگو با «سرمایه و ثروت آنلاین» ضمن مخالفت با روند کودکهمسری در شرایط امروز جهان، وضعیت ازدواج در کشور را تشریح کرد.
* کودکهمسری از نظر قانون جایز است؟
– سن قانونی ازدواج در ایران برای دختران ۱۳ و برای پسران۱۵ سال میباشد. افزایش آمار کودک همسری هم برای حمایتهایی است که صورت میگیرد، نظیر وامهایی که پرداخت میشود و خانوادههای فقیر به نوعی ترغیب میگردند تا دخترانشان را معامله کنند.
معامله دختر بچه ها
* معامله؟
– بله، در قدیم شیربها میگرفتند، الان هم این داد و ستد به واسطه وامهای پرداختی انجام میگیرد.
* نظر شما درباره وام ازدواج چیست؟
– من مخالف هستم برای این که نوعی آیندهفروشی است. از طرفی فرد بعد از ازدواج میتواند تسهیلات دریافت کند و در سالهای اول زندگی زیر بار قسط و بدهی میرود، اگر دولت نیت خیر دارد کمک بلاعوض بدهد.
* آقای رییسی در مبارزات انتخاباتی گفت: جوانان ازدواج کنند، مسکنشان با من، اما خبری از این وعده نشد.
– بله، احمدینژاد هم با طرح مسکن مهر، چهار سال دیگر برای ریاست جمهوری رای آورد اما بسیاری موفق به دریافت خانه نشدند و آنهایی هم که آپارتمانشان را تحویل گرفتند، امکانات در اختیارشان قرار نگرفت.
ازدواج دختران کمتر از ۱۵ سال
* نظرتان درباره کودکهمسری چیست؟
– کودکهمسری در گذشته به عنوان یک هنجار اجتماعی مطرح بود و موفق هم به نظر میرسید کما این که خیلی از مادربزرگهای ما در سنین ۱۳، ۱۴ به خانه بخت میرفتند اما با هنجارهای کنونی جامعه، کودکهمسری پذیرفته نیست و خیلی از دختر بچهها پس از ازدواج، روند تحصیلشان متوقف میشود و با سرعتی که علم و دانش در دنیای امروز دارد این فرد در اجتماع عنصر ناتوانی خواهد شد کما این که بسیاری از سالمندان امروز جامعه با این مساله دست به گریبان هستند و مثلا نمیتوانند از دستگاه ATM پول موردنیازشان را دریافت کنند. حال چگونه یک مادر کمسواد خواهد توانست در تربیت فرزند، موفق باشد یا حتی در شرایط بد اقتصادی کشور برای خود شغل دست و پا کند؟
* ظاهراً حمایت حکومت از کودکهمسری برای ترویج فرزندآوری است. آمارها چه میگوید؟
– ما هم منتظر آمار هستیم، حال شاید با این روند کمی باروری زیاد شود اما در سه یا چهار سال بعد متوقف خواهد شد. برای این که نگرش جوانان تغییر کرده و نمیخواهند بیش از یک یا دو فرزند داشته باشند این مساله حتی به روستاها هم سرایت کرده است.
تحصیلات تکمیلی و اشتغال مضیقه ازدواج
* وضعیت ازدواج در کشور چگونه است؟
– کاهش یافته، برای این که جمعیت در معرض ازدواج کم شده و دلیل آن پایین آمدن تعداد باروریهاست.
* چه تعداد دختر اکنون در معرض ازدواج هستند؟
– ۵ میلیون و سالی ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار ازدواج در ایران صورت میگیرد.
* تعداد پسرها و دخترها از نظر ازدواج برابری میکند؟
– در سنین کمتر از ۳۰ سال یعنی دهههای ۷۰ و ۸۰ تعداد پسرها کمی بیشتر از دخترهاست اما در سنین بالای ۳۰ سال یعنی دهه شصتیها، تعداد دخترها بیشتر است و تقریباً به تجرد قطعی رسیدهاند.
* سن تجرد قطعی چقدر است؟
– برای خانمها ۴۵ و برای آقایان ۵۰ سال.
* چرا میگویند دختران دهه شصتی در مضیقه ازدواج قرار گرفتند؟
– ازدواج تقابل یک دختر و پسر است اگر این تقابل به صورت مساوی باشد ازدواج به سامان میرسد اما اگر با محدودیت یکی از دو جنس همراه باشد مضیقه ازدواج پیش میآید. برای دختران دهه ۶۰ هم دایره همسرگزینی به نوعی محدود شد.
* چرا؟
– برای این که این نسل تمایل بسیاری به تحصیلات تکمیلی و اشتغال با مدارج بالای علمی داشت بر این اساس در سنین بالای ۳۵ سال امکان ازدواج را مییافت. این در حالی بود که پسران با تفاوت ۵ سال سن یا کمتر، ازدواج خود را انجام داده بودند و یا در صورت تجرد با دختران زیر ۳۰ سال ازدواج میکردند. برای همین دختران دهه شصتی در مضیقه ازدواج قرار گرفتند.
* عبدالله خلیلی
